Lịch sử hội nhập kinh tế của Việt Nam chưa lâu nhưng đã
cung cấp khá nhiều bài học. Ký Hiệp định Thương mại song
phương (BTA) với Mỹ là bước ngoặc giúp Việt Nam ra khỏi
nhiều năm dài trì trệ sau khủng hoảng tài chính khu vực, khu
vực kinh tế tư nhân cất cánh, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ
tăng vọt. Năm 2002, năm đầu tiên ký BTA, xuất khẩu của Việt
Nam sang Mỹ tăng lên mức 2,4 tỷ đô-la, tăng bốn lần so với
năm 1999 và xuất khẩu hàng may mặc năm đó là 952 triệu
đô-la, tăng gần 20 lần so với mức 49 triệu đô-la của năm
trước đó. Tính đến năm 2012, xuất khẩu của Việt Nam sang
Mỹ đạt mức 20,3 tỷ đô-la, trong đó có 7,7 tỷ đô-la hàng
dệt may (số liệu của AmCham Vietnam).
Ngược lại cột mốc gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới
(WTO) chỉ đánh dấu sự bùng nổ thị trường chứng khoán,
địa ốc, ngân hàng thành những bong bóng mà di chứng vẫn còn
lại đến nay. Theo nghiên cứu của Bộ Kế hoạch & Đầu tư,
tình hình kinh tế năm năm sau WTO thua xa năm năm trước đó về
nhiều mặt, kể cả tốc độ tăng trưởng GDP, chất lượng
tăng trưởng, xuất nhập khẩu. Xuất khẩu tăng nhưng phần
tăng mạnh nhất rơi vào tay khu vực có vốn đầu tư nước
ngoài (năm 2012, tốc độ tăng xuất khẩu của khu vực FDI là
33,5% trong khi xuất khẩu trong nước chỉ tăng vỏn vẹn 1,3%, kim
ngạch của nhóm FDI lên đến 63,9 tỷ đô-la so với nhóm trong
nước – 42,3 tỷ đô-la).
Sự khác nhau giữa hai lần hội nhập này là gì. Là sự chuẩn
bị và nỗ lực cải cách nền kinh tế một cách cơ bản ở
lần đầu, đặc biệt là sự ra đời của Luật Doanh nghiệp
và bước phát triển nhảy vọt của khu vực kinh tế tư nhân.
Và là sai lầm trong định hướng chính sách ở lần sau khi
nguồn lực được rót vào các doanh nghiệp nhà nước, để nơi
này nhảy vào kinh doanh đa ngành nghề, bỏ quên năng lực chính.
Ở lần đầu doanh nghiệp đầu tư làm hàng xuất khẩu vào Mỹ
để tận dụng cơ hội BTA; ở lần sau cơ hội này rơi vào tay
doanh nghiệp FDI vì doanh nghiệp trong nước bận mở rộng kinh
doanh, nhảy vào ngành nghề trái cựa như địa ốc.
Vậy, có thể kỳ vọng gì ở lần hội nhập sắp tới khi
Việt Nam tham gia Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương
với 11 quốc gia khác?
Đó có thể là sự phục hồi của nền kinh tế nếu nhà nước
có những bước đi chủ động chuẩn bị đón nhận cơ hội.
Lấy ví dụ ngành may mặc đang lo lắng vì nguyên tắc phải
dùng nguyên liệu nội khối. Nếu nhà nước chuyển hướng cho
các tập đoàn kinh tế nhà nước đầu tư vào các ngành mới
như sản xuất sợi, dệt, nhuộm và các loại nguyên phụ liệu
khác thì cơ hội sẽ được tận dụng. Nếu nhà nước lắng
nghe tiếng nói của doanh nghiệp đang cần sự hỗ trợ về mặt
chính sách để tận dụng cơ hội thì sự thể có thể sẽ
khác. Nếu nguồn lực xã hội không bị lãng phí vào chuyện
giải cứu bất động sản hay ngân hàng hay tập đoàn kinh tế
gần phá sản thì cơ may vẫn còn đó.
Nhưng đó cũng có thể là cơ hội mất đi vào tay các doanh
nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, đang rất nhanh nhạy tìm
cách đầu tư đón đầu cơ hội. Với sự hậu thuẫn của
chính phủ nước họ trên bàn đàm phán, có thể một lần nữa
chúng ta lại thua ngay trên sân nhà.
Rất có thể xung lực từ tiềm năng trở thành thành viên của
TPP sẽ lôi kéo đầu tư nước ngoài, cả trực tiếp lẫn gián
tiếp, mạnh mẽ như thời mới vào WTO. Và cũng rất có thể
doanh nghiệp trong nước một lần nữa nhảy vào các cơ hội
ngắn hạn, mang tính đầu cơ chứ không nghĩ đến chiến lược
kinh doanh lâu dài. Như vậy cơ hội hay thách thức chính là do
nội lực của doanh nghiệp chứ không phải ai khác.
Một điều đáng buồn là cũng như lần gia nhập WTO, một trong
những kỳ vọng của mọi người là sức ép từ đàm phán và
thực hiện TPP sẽ giúp minh bạch hóa quá trình ra chính sách,
quá trình đấu thấu mua sắp chính phủ, tạo dựng môi trường
cạnh tranh bình đẳng giữa doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp
nhà nước. Tại sao lại cần sự dựa vào sức ép TPP trong khi
đây là những điều hoàn toàn nằm trong khả năng và tầm tay
của chúng ta. Cái trở ngại chính là tệ nạn tham nhũng, là
lợi ích nhóm trái phép và là lợi ích cá nhân. Vì thế chỉ
nên xem TPP như là bộ lọc giúp phát hiện các tệ nạn này
nhanh hơn, khách quan hơn và giải quyết triệt để hơn.
Bà Phạm Chi Lan, nguyên thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ
tướng Chính phủ, đã phải thốt lên tại buổi tọa đàm về
TPP tuần trước tại TBKTSG: Câu hỏi lớn nhất với bản thân
tôi mà tôi chưa giải đáp được là với TPP, chúng ta sẽ có
kết quả như với BTA ký với Hoa Kỳ hay như thời điểm sau khi
vào WTO… Với BTA thì chúng ta từ đáy dốc đi lên còn vào WTO
rồi thì chúng ta từ đỉnh dốc đi xuống. Hiện chúng ta đang
ở đáy dốc rồi nên mong muốn của tôi là TPP sẽ là cú hích
mới như BTA chứ không phải theo kiểu của WTO.
Mong muốn có lẽ phải đi kèm với hành động thì kịch bản
tốt nhất mới diễn ra.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130829/nguyen-van-phu-lap-lai-kich-ban-nao-bta-hay-wto),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét