"Traduttore, traditore" (sát nghĩa: «traducteur, traître») là
những thuật ngữ Việt, Pháp, La-tinh nói lên tình trạng
"phản nghĩa" vì bất cập cách, khó tương đắc giữa nguyên
từ/thổ ngữ so với chuyển ngữ/ra ngoại ngữ, hay giữa nguyên
bản so với bản dịch sang ngoại ngữ. Đây là một tình
trạng dễ xẩy ra trong khi trao đổi nội dung những văn kiện
đa ngữ hay truyền thông giữa những cộng đồng đa văn hoá,
đa ngôn ngữ.
Sự bất toàn, dịch sai ý hay "dịch phản nghĩa" vừa xẩy ra
gần đây, khi thuật ngữ "Arab spring" [Anh ngữ] của giới
báo chí, chính trị gia, ngoại giao Hoa Kỳ "được/bị" dịch
sai ý ra Việt ngữ là "Mùa Xuân Ả Rập".
Số là thuật ngữ "Arab spring" ám chỉ cao trào cách mạng
tại Bắc Phi và Trung Đông, khởi đầu từ Tunisia, rồi lây
biến sang Ai Cập, Libya, Syria như những chính biến tất nhiên
phải xẩy ra khi dân tộc Ả rập đã lâu bị ngược đãi, bóc
lột, tù đầy phải nổi dậy xử lý giành độc lập, tự do
dân chủ cho chính họ.
Sự diễn tiến lịch sử đó trước tiên được ghi nhận
dưới danh xưng "Cách Mạng Hoa Nhài" [Jasmine Revolution] —
liên hệ tới bông hoa Nhài, vốn là hoa quốc túy của Tunisia.
[1] để so sánh với cuộc "Cách Mạng Nhung" [Velvet Revolution
hay Gentle Revolution] tại Czechoslovakia/Trung Âu của những năm
1989, cốt nói tới những cuộc cách mạng bất bạo động, về
mặt tổ chức và thành quả.
Giữa năm 2011, một số chính khách, học giả như Ngoại
trưởng Hoa Kỳ Hillary R. Clinton và Chủ tịch Asia Foundation David
Arnold có đề cập tới nhóm chữ "Arab spring", mà một số
đài truyền hình, nhà báo Việt ngữ đã dịch nhầm là "Mùa
Xuân Ả rập". Thật ra "Arab spring", trong bối cảnh xã
hội chính trị này có nghĩa là "Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả
rập" – vì chữ "spring" ở đây nói tới động tác
"nổi lên, nổi dậy", gần với động tác
"rising/uprising".
Tại sao các chính khác, học giả, nhà báo Âu Mỹ lại dùng
tới thuật ngữ "Arab spring/Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả
rập"? Chắc vì họ căn cứ vào thuật ngữ thổ dân Ả rập
muốn nhấn mạnh tới cuộc khởi nghĩa từ hạ tầng xã hội
và tư thế vận động toàn dân/toàn chủng tộc Ả rập nổi
dậy chống chế độ phản nước hại dân mà họ từng chịu
đựng mấy chục năm qua.
Thật thế, trong những "Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả rập"
[Arab spring] nói trên, hiện tượng chuyển lực trong giới quần
chúng thật rõ rệt. Quyền lực không còn là độc quyền của
chính phủ, và cũng còn là đặc ân của đảng phái. Các tổ
chức khủng bố Al Qaeda và Huynh đệ Hồi giáo cực đoan [Muslim
Brotherhood] đều không giữ một vai trò huy động quan trọng gì
trong cuộc nổi dậy của dân chúng. Trái lại, chính người
dân tạo dựng cuộc nổi dậy, từng nhóm, từng địa phương
tiếp nối, lôi cuốn lẫn nhau, bằng kỹ thuật truyền tin tân
kỳ, mạng lưới xã hội, điện thoại lưu động; bằng những
khẩu hiệu thôi thúc dân chủ chính đáng, xác thực. Và khi
dân chúng hô hào, đổ xô xuống đường, Tổng thống Zine El
Abidine Ben Ali của Tunisia, Tổng thống Hosni Mubarak của Ai Cập,
Đại tá Qaddafi của Libya, rồi TT Assad của Syria lần lượt theo
nhau xụp đổ, đầu hàng quần chúng, hay bị hủy diệt, thanh
toán đưới nhiều hình thức.
<center><img
src="http://www.vietthuc.org/wp-content/uploads/2012/02/VTT-FEB-7-ARAB-SPRING.jpg"
/></center>
Thật vậy, thuật ngữ "Arab spring" không hề có tính cách
ẩn dụ mùa màng [seasonal metaphors], nhất là "Mùa Xuân" vì:
<strong>1. Cuộc "Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả rập"</strong>
thực sự phát động vào mùa đông năm 2010, bắt đầu từ ngày
thứ Bảy 18 tháng 12 năm 2010, đúng một ngày sau khi Mohamed
Bouazizi, một nhà trí thức trẻ, thất nghiệp tại Tunisia, đã
tự thiêu để phản đối chính sách độc tài, bức hại dân
của nguyên Tổng Thống Zine al-Abidine Ben Ali. Người anh hùng
Bouazizi chết ngày mùng 5 tháng giêng năm 2011, còn bạo chúa Ben
Ali thì bị truất phế 10 ngày sau đó.
Sau cái chết thương tâm của Mohamed Bouazizi, khẩu hiệu "We Are
All Mohamed Bouazizi" đã vang lên và hội tụ thành một cuộc
nổi dậy giữa dân chúng Ả rập. Thật vậy, ảnh hưởng của
hiện tượng Bouazizi không những mang lại sự xụp đổ của
chế độ bảo quyền Tunisia mà còn quật khởi một phong trào
cách mạng lan rộng, trước được gọi là Cách Mạng Hoa Nhài
[Jasmine Revolution], vì nhẹ nhàng, khí khái, sau đó được gọi
là "Cuộc Nổi Dậy Toàn Dân Ả Rập" [Arab Spring] khi lây
truyền tới cả khối dân Ả Rập — Trung Đông và Bắc Phi
cùng cảnh nô lệ thời đại.
<strong>2. Chính người Ả rập cũng có danh từ tranh đấu tương
tự của họ</strong> là الربيع العربي ar-Rabīʻ
al-ʻArabiyy, mà báo chí Hoa Kỳ và Tây phương dịch là "Arab
Awakening", hay cuộc "Thức Tỉnh Ả rập" bộc phát dưới
hình thức làn sóng cách mạng, với dân chúng tụ tập nơi các
quảng trường để biểu tình, phản kháng chống chế độ
độc tài.[2]
Khẩu hiệu chính yếu của cuộc tổng khởi nghĩa trên là
"Nhân dân muốn hạ bệ chế độ", căn cứ vào thuật ngữ
Ả rập "ash-shab yurid isqat an-nizam" ("the people want to bring
down the regime").[3]
<strong>3. Hơn nữa, danh từ "Spring" là một thuật ngữ
chính trị [political terminology]</strong> thường dùng để ám chỉ
những biến cố chính trị nhằm giải phóng quốc dân trong
những giai đoạn lịch sử nhân loại như sau:
- <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Revolutions_of_1848">Revolutions of
1848</a>, còn được gọi là "the Spring of Nations " hay là
những cuộc nổi dậy của giới tiểu tư sản và lao động
đồng thanh đứng lên đòi hỏi công bình xã hội tại các
quốc gia Châu Âu – France, Germany, Italy, và Austria trong năm 1848;
- <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Arab_Spring">Arab Spring</a>, những
cuộc nổi dậy tại Trung Đông/Bắc Phi từ mùa đông 2010 tới
cuối năm 2011;
- <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Beijing_Spring">Beijing Spring</a>
hay giai đoạn chính biến nhân dân giải phóng tại Trung Quốc
cuối thập niên 1970s;
- Beirut Spring căn cứ vào cuộc "cách mạng cây tùng" [<a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Cedar_Revolution">Cedar Revolution</a>]
tại Lebanon;
- <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Croatian_Spring">Croatian Spring</a>
hay cuộc cách mạng văn hoá tại Tiệp Khắc đầu thập niên
1970s;
- <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Damascus_Spring">Damascus Spring</a>
hay cuộc chính biến tại Syria sau khi Tổng Thống <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Hafez_al-Assad">Hafez al-Assad</a> mệnh
chung;
- Harare Spring hay cuộc chính biến tại Zimbabwe đưa tới phân
chia quyền hành giữa các lãnh tụ Robert Mugabe và Morgan
Tsvangirai;
Kathmandu Spring hay cuộc khởi nghĩa nhân dân trong năm 1990 tại
Nepal;
- <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Prague_Spring">Prague Spring</a> hay
cuộc chính biến nhằm giải thể chế độ cộng sản Tiệp
Khắc cuối thập niên 1960;
- Riyadh Spring hay cuộc chính biến tại Saudi Arabia đầu thiên
nguyên 2000s/đầu thế kỷ 21;
- Rangoon Spring hay cuộc chính biến liên quan tới cuộc Nổi Dậy
"<a href="http://en.wikipedia.org/wiki/8888_Uprising">8888 Uprising</a>"
ngày 8, tháng 8 năm 1988 tại Rangoon, Burma, nhằm lật đổ chế
độ quân phiệt để xây dựng chính nghĩa tự do dân chủ;
- <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Seoul_Spring">Seoul Spring</a> là
những biến cố đòi dân chủ hoá Nam Hàn cuối thập niên 1970s
và đầu thập niên 1980s;
- Tehran Spring được dùng để chỉ cuộc chính biến Hồi giáo
tại Iran, từ Ruhollah Khomeini tới nhiệm kỳ Tổng Thống <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Mohammad_Khatami">Mohammad Khatami</a>.
[4]
Giữa năm 2011, Ngoại trưởng Hillary R. Clinton đã tuyên bố
"Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả rập" [Arab spring] đang làm các
lãnh tụ cộng sản Trung Quốc khốn đốn, sợ hãi, luống
cuống trì hoãn ngày tận số của chế độ ["Hillary Clinton:
Chinese System Is Doomed, Leaders on a 'Fool's Errand'", Jeffrey
Goldberg, www.vietthuc.org., May 19, 2011]. Cuộc Nổi dậy của các
dân tộc Á Châu theo hướng dân chủ tự do đã trở thành một
hiện tượng bất khả cưỡng trên chính trường quốc tế.
Đầu năm 2012, hôm thứ Bảy mùng 4 tháng giêng vừa qua, Thượng
nghị sĩ John McCain, nguyên ứng cử viên Tổng thống, cảnh cáo
Bắc Kinh rằng Cuộc Nổi Dậy Nhân Dân Ả rập [Arab Spring] đang
đến với Trung Quốc". Thượng nghị sĩ John McCain cảnh cáo
này với Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Trương Chí Quân
tại hội nghị an ninh cấp cao diễn ra ở Munich, Đức.
Ông McCain nhắc tới các vụ tự thiêu của tu sĩ Tây Tạng để
phản đối sự cai trị của Trung Quốc ở Tây Tạng. Và chỉ
vào một chiếc điện thoại di động, ông McCain nói rằng
"quý vị không thể bưng bít hoàn toàn vì đã có những thiết
bị này." [5]
Tấm gương cách mạng của "Cuộc Nổi Dây Nhân Dân Ả Rập"
từ Trung Đông, Bắc Phí đã chiếu sáng lãnh thổ nhân dân Châu
Á.
Chí khí đại cuộc còn hâm nóng. Nhu cầu, Mục đích, Sách
lược, Kỹ thuật cuộc Nổi Dậy đã sẵn có. Chỉ cần Nhân
Dân bắt tay nhập cuộc. Đúng lúc, đúng mức, đúng chỗ.
Ai sẽ khởi động vươn lên trước? Nhân dân/các sắc tộc
Trung Hoa? Hay nhân dân Việt?
Thời diểm sẽ là trong năm 2012 hay gần gũi thế thôi.
TS-LS LƯU NGUYỄN ĐẠT
__________________
[1] Jasmine Revolution after Tunisia's national flower, Par Frédéric
Frangeul (17 January 2011). "D'où vient la "révolution du jasmin" ?
[From where does the "Jasmin Revolution" come from?]" (in french). Europe
1. Retrieved 26 January 2011. (Google Translate version)/ "Révolution du
jasmin": une expression qui ne fait pas l'unanimité ["Jasmin
Revolution": not a universal expression]" (in french). Le Monde. Paris. 17
January 2011. Retrieved 28 January 2011].
[2] The Arab Spring (Arabic: الربيع العربي ar-Rabīʻ
al-ʻArabiyy), otherwise known as the Arab Awakening, Wikipedia, Arab
Awakening". Toronto Star. Retrieved 3 January 2012., "Middle East In
Revolt", Tropic Post. 11 February 2011. Retrieved 11 February 2011].
[3] Arab Spring From Wikipedia, the free encyclopedia/Abulof, Uriel (10 March
2011). "What Is the Arab Third Estate?". The Huffington Post. Retrieved 1
May 2011./Hardy, Roger (2 February 2011). "Egypt protests: an Arab spring
as old order crumbles". BBC. Retrieved 9 March 2011.
[4] Spring (political terminology) Wikipedia, the free encyclopedia].
[5] A leading U.S. senator and one-time presidential candidate is warning
China, "the Arab Spring is coming." Republican Senator John McCain made
the comment to Chinese Vice Foreign Minister Zhang Zhijun Saturday during a
high level security conference in Munich. McCain, in his Arab Spring warning,
referenced the recent self-immolations by Tibetan monks to protest Chinese
rule in Tibet. He said, " there is not a way that you will be able to
stifle it completely because of these devices," while pointing to a mobile
phone. VOA, Monday, 06 February 2012, "US Senator: China Cannot Avoid
'Arab Spring'
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/11582), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét