thắng quân Tống trên sông Như Nguyệt năm 1076, kết thúc với
loạn Thân Lợi năm 1139, hai năm sau khi Lý Anh Tông lên ngôi. Vua
Lý Nhân Tông không có con nối dõi, lập con của người em là
Lý Dương Hoán làm thái tử, sau này là Vua Lý Thần Tông. Khi con
Vua Thần Tông là Anh Tông lên ngôi, Thân Lợi tự nhận là con
Vua Lý Nhân Tông từ Đại Lý về chiếm châu Thượng Nguyên,
đòi lại ngai vàng. Thân Lợi bị đánh bại.
Dưới hai đời vua Anh Tông và Cao Tông, các thế lực vùng biên
Sơn La, Thanh Hóa, vẫn liên tục nổi loạn và bị dập tắt.
Năm 1203, con cháu của Đinh Tiên Hoàng nổi loạn ở Đại Hoàng.
Từ đây về sau, các cuộc nổi loạn của thế lực địa
phương không chỉ xảy ra ở vùng biên mà càng lúc càng gần
kinh đô Thăng Long. Khi nhận thấy quyền lực vương triều không
còn đủ mạnh, các thế lực địa phương trổi dậy và đánh
phá lẫn nhau. Quan chức của nhà nước cũng ráo riết xây dựng
lực lượng riêng để tranh giành ảnh hưởng, như trường hợp
quan Thượng thẩm phụng ngự Phạm Du đã nói ở trên. Chính
sử gọi họ là giặc cướp. Đáng kể nhất trong các thế lực
"giặc cướp" này là dòng họ Đoàn ở châu Hồng và dòng
họ Trần ở Thuận Lưu.
Các danh tướng tài ba của Đại Việt lúc đó như Đoàn
Thượng, Nguyễn Nộn, và đặc biệt là Trần Tự Khánh, con trai
Trần Lý, đều là thủ lĩnh của các thế lực này. Quyền lực
của nhà nước đã cạn kiệt bởi đám quan lại bất tài và
hèn nhát như Phạm Du, Đàm Dĩ Mông. Vương tộc phải dùng chức
tước để lôi kéo các thế lực bên ngoài về với mình để
chống lại các thế lực khác. Đoàn Thượng của châu Hồng
trước đó là giặc nhưng sau được phong tước hầu, cùng Đàm
Dĩ Mông đi đánh Trần Tự Khánh. Rồi để phủ dụ ông, vua
lại phong cho Trần Tự Khánh tước hầu, làm quan phụ chính và
đi dẹp các thế lực khác. Vương triều Lý trên thực tế đã
sụp đổ. Những diễn tiến còn lại chỉ là việc thực hiện
chiến tranh giữa các thế lực để thế lực mạnh nhất lên
nắm vương quyền. Khi Trần Thủ Độ ép Vua Lý Chiêu Hoàng
nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh thì quyền lực vương
triều hoàn toàn nằm trong tay họ Trần.
Khi quan Thượng thẩm phụng ngự Phạm Du giết quan Thượng
thẩm phụng ngự Phạm Bỉnh Di thì thuộc tướng của Bỉnh Di
là Quách Bốc đem quân chiếm kinh thành, đưa Vương tử Thẩm
lên làm vua. Vương tử Sảm, nhỏ tuổi hơn nhưng là con trưởng
dòng chính của hoàng hậu họ Đàm, chạy về nương nhờ quyền
thế của Trần Lý ở Hải Âp. Trần Lý lập Vương tử Sảm
làm vua và gả con gái thứ hai của mình cho Sảm. Trần Lý
được phong tước Minh tự, em vợ là Tô Trung Tự làm Điền
tiền chỉ huy sứ. Đàm Dĩ Mông được phong thái úy.
Mọi chuyện xảy ra lúc vua cha là Cao Tông vẫn còn sống. Vua sai
Phạm Du cùng thế lực châu Hồng đi đánh Thuận Lưu. Tô Trung
Tự, sợ cái tội lén lút nhận chức tước của Vương tử
Sảm, bắt Sảm đem về kinh thành. Đàm Dĩ Mông cũng cho bắt
những người đã nhận chức tước của Sảm để chuộc cái
tội mình cũng lén lút nhận chức thái úy. Quan Thái phó phụ
chính Dĩ Mông về triều bị quan Nội hầu Đỗ Anh Doãn mắng.
Lúc Vua Cao Tông chết, Vương tử Sảm lên ngôi, là vua Lý Huệ
Tông, năm 1210. Quyền lực vương triều vẫn do đám quần thần
bất tài nắm giữ. Quan Thái bảo phụ quốc Đỗ Kính Tu của
Vua Cao Tông, người sáu năm trước đưa quân dẹp loạn Đại
Hoàng thất bại, nay được phong thái úy. Quan thái úy âm mưu
giết Điện tiền chỉ huy sứ Tô Trung Tự, bị quan Chi hậu
phụng ngự là Đỗ Quảng bắt giao cho Trung Tự. Trung Tự dìm
nước giết chết Đỗ Kính Tu. Tô Trung Tự quay sang dẹp loạn
Đỗ Quảng khi ông này cùng quan Nội hầu Đỗ Thế Qui khỏi
binh làm phản. Rồi Tô Trung Tự làm Chiêu thảo đại sứ, Đàm
Dĩ Mông trở lại với chức thái úy. Đàm Dĩ Mông còn được
phong tước vương. Trước Đàm Dĩ Mông chỉ có Tô Hiến Thành,
người nhiếp chính lúc Vương tử Long Cán còn nhỏ, được
phong vương. Việc Dĩ Mông được phong vương cho thấy sự
tuyệt vọng của vương tộc trong việc dùng chức tước để
mua chuộc các thế lực về với mình. Năm sau, Tô Trung Tự thay
Đàm Dĩ Mông làm thái úy. Tô Trung Tự đang đêm trốn đi tư
thông với Công chúa Thiên Cực, người cũng có quan hệ tư
thông với quan Thượng thẩm phụng ngự Phạm Du, bị chồng là
quan Nội hầu Vương Thượng giết.
Lúc này thì thế lực họ Trần đã rất mạnh. Lúc lên ngôi,
Huệ Tông cho người đón vợ là con gái của Trần Lý, em của
Trần Tự Khánh, về cung. Tự Khánh không cho. Tháng Giêng năm sau
lại cho người đi đón, Tự Khánh cũng không cho. Lần thứ ba,
Trần Tự Khánh mới cho phép Vua Huệ Tông đón em mình về, và
bà được lập làm nguyên phi. Thực lực của họ Trần ở
Thuận Lưu đủ mạnh để Trần Tự Khánh có thể thương
lượng vai vế ở hậu cung cho em gái của mình. Mỗi lần Trần
Tự Khánh đem binh về triều, ngay cả khi để viếng tang Vua Cao
Tông, đều gây nên nổi sợ hãi cho vương tộc, quần thần, và
các thế lực khác.
Khi Tô Trung Tự, cậu ruột của Trần Tự Khánh, chết Trần Tự
Khánh và anh là Trần Thừa bắt đầu xúc tiến các kế hoạch
thu tóm quyền lực. Đối thủ lớn nhất của họ là dòng họ
Đoàn ở châu Hồng. Đoàn Thượng và Đoàn Văn Lôi đem binh về
kinh thành, tâu với vua là Tự Khánh muốn phế lập. Vua phong cho
Đoàn Thượng, thủ lĩnh châu Hồng làm phản năm 1207, tước
hầu, vận binh đi đánh Trần Tự Khánh, giáng nguyên phi họ
Trần làm ngự nữ.
Trần Tự Khánh lần lượt thu phục các thế lực nhỏ ở châu
Hồng và các vùng lân cận. Cuối năm 1211, Khánh đem binh đến
đóng ở bến Tế Giang, uy hiếp kinh thành. Thái hậu nghi ngờ
Trần Tự Khánh muốn phế lập dù ông đã cắt tóc thề mình
không có ý làm phản. Để trừ hậu họa, thái hậu cho bắt
Nhân Quốc Vương và hai vương tử khác ném xuống giếng rồi
đem thây phơi ngoài cung. Khánh liên kết với Nguyễn Tự chia
nhau cai quản Bắc Giang. Để kéo thế lực đang lên của Khánh
về phía mình, Vua Huệ Tông ban cho Khánh tước hầu, xuống
chiếu ra lệnh cho bá quan văn võ phải nghe lệnh Chương thành
hầu Trần Tự Khánh.
Lo sợ quyền lực quá lớn của Trần Tự Khánh, tháng Giêng năm
1213, vua lại sai Đàm Dĩ Mông cùng Đoàn Thượng đi đánh Trần
Tự Khánh. Tháng 3 năm đó, vua tự mình đem quân đánh nhau với
Khánh. Trần Tự Khánh chiếm châu Quốc Oai của họ Đoàn. Tháng
4, vua lại sai Đàm Dĩ Mông đi đánh Khánh.
Tháng Giêng năm sau, 1214, Trần Tự Khánh đưa quân, chia làm hai
đạo thủy bộ, do các tướng Nguyễn Nộn, Trần Thừa, Trần
Thủ Độ, Trần Hiến Sâm, Phan Lân, Nguyễn Ngạnh, Vương Lê,
Nguyễn Cải cầm đầu đi đánh kinh thành. Vua và thái hậu
trốn lên Lạng Châu. Khánh cắt tóc dâng vua bày tỏ lòng thành
của mình, xin vua về. Vua và thái hậu vẫn không về. Tháng 2,
Trần Tự Khánh kêu họp vương hầu, lập người con của Vua Anh
Tông (ông nội của Vua Huệ Tông đang chạy loạn) là Huệ Văn
Vương làm vua.
Họ Đoàn ở châu Hồng vẫn không phục. Thủ lĩnh đạo Bắc
Giang Nguyễn Nộn phải đi đánh dẹp. Nhưng các tướng Nguyễn
Nộn, Phan Lân lại làm phản. Trần Tự Khánh chém Phan Lân.
Nguyễn Nộn trốn về Bắc Giang và được phong tước hầu, năm
sau phong cho tước vương. Tháng Giêng năm 1215, Vua Huệ Tông
xuống chiếu kể tội Trần Tự Khánh và huy động các thế
lực địa phương khác cùng nhau chống Khánh. Trần Tự Khánh cho
quân đi cướp bóc, đốt phá kinh thành, lấy mũ Bình Thiên và
ngai vàng về làm của riêng.
Biết không thể khuất phục được thế lực Thuận Lưu, tháng
5 năm 1216, Vua Huệ Tông cùng vợ họ Trần trốn về với Trần
Tự Khánh. Trần Tự Khánh quyết đánh dẹp Nguyễn Nộn ở Bắc
Giang, Đoàn Văn Lôi ở châu Hồng, Hà Cao ở châu Qui Hóa, cùng
các vương tước khác đi theo thái hậu. Trần Thừa được phong
Liệt hầu, Trần Tự Khánh làm thái úy, "những lúc triều bái
không phải xưng tên" (VSL). Con của Trần Thừa là Trần Liễu
(anh của Trần Cảnh, cha của Trần Hưng Đạo sau này) làm quan
nội hầu. Con của Trần Tự Khánh được phong tước vương.
Chín năm cuối cùng của Vương tộc Lý là chỉ để mua thời
gian cho dòng họ Trần khuất phục các thế lực còn lại. Năm
1217, Đoàn Thượng đem quân về hàng, được phong tước vương.
Năm sau, Trần Tự Khánh gã người em gái cho Đoàn Văn Lôi, châu
Hồng theo về. Dòng họ Đoàn qui phục. Năm 1219, Nguyễn Nộn
chết, thái hậu và các con vua về hàng.
Năm 1223, Trần Tự Khánh chết, "vua cùng Thái hậu đến viếng
tang rồi khóc hết sức thảm" (VSL). Ông được đặt tên
thụy là Kiến Quốc Vương. Nhưng công lao kiến quốc của ông
không phải là để cho Vương tộc Lý. Năm 1225, Trần Thủ Độ
soán đoạt vương quyền về cho dòng họ mình. Con trai Trần
Thừa là Trần Cảnh lên ngôi, mở đầu một vương triều mới.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/11554), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét