hình thành theo các dòng họ. Vài thập niên trước độc lập,
các dòng họ bản địa lớn đã xuất hiện trong cơ cấu quyền
lực của chính quyền thuộc địa như dòng họ Khúc của cha con
Khúc Hạo, Khúc Thừa Mỹ, dòng họ Dương của Dương Đình
Nghệ, Dương Tam Kha. Trước đó, thế kỷ thứ IV có dòng họ
Đào của Đào Hoàng, con là Đào Uy, Đào Thục, cháu là Đào
Tuy, Đào Khản thay nhau làm thứ sử. Thế kỷ thứ V có dòng
họ Đỗ với Đỗ Viện, Đỗ Huệ Độ, Đỗ Hoàng Văn cũng
thay nhau làm thứ sử. Bên cạnh đó bóng dáng của các dòng họ
Ngô, họ Lý, họ Vương thấp thoáng ở chính trường trong suốt
chiều dài 1000 năm Bắc thuộc.
Ra khỏi thời kỳ thuộc địa, mười hai sứ quân xuất hiện,
đánh dấu quyền lực cát cứ của các dòng họ lớn trên bản
đồ chính trị Đại Việt. Định Bộ Lĩnh, con trai của Thứ
sử Châu Hoan Đinh Công Trứ, sau gia nhập sứ quân Trần Minh
Công (Trần Lãm), đánh dẹp 11 sứ quân còn lại, thiết lập
nền quân chủ, nhưng, như đã nói ở trên, đã không phá vỡ
được các thế lực chính trị vùng miền của các dòng họ.
Về cuối đời Lý, có những dòng họ quyền lực khác xuất
hiện như họ Lê ở châu Ái, Đoàn ở châu Hồng và, đương
nhiên, dòng họ Trần của Vương tộc Trần sau này ở Nam
Định, bên cạnh dòng họ Tô của Tô Hiến Thành, Tô Trung Từ,
họ Quách của Lý Thường Kiệt/Quách Tuấn và Quách Bốc,
người gây chính biến ở Thăng Long sau cái chết của chủ soái
Phạm Bỉnh Di để đẩy Vương tử Sảm, Vua Huệ Tông sau này,
về trong vòng tay quyền lực của dòng họ Trần như sẽ nói
thêm về sau.
Chính sử chỉ ghi lại lịch sử của dòng họ làm vua nhưng
bóng dáng quyền lực của các dòng họ lớn, khi thì quan đại
thần khi thì hoàng/thái hậu, vẫn ẩn hiện trong các vương
triều. Một trong những dòng họ lớn đó là họ Đỗ của Đỗ
Anh Vũ. Cùng thời, Toàn Thư cho biết Vua Lý Anh Tông cũng một
Hoàng Thái hậu họ Đỗ, tên thụy là Chiêu Hiếu hoàng hậu.
(Người họ Đỗ đầu tiên gây sóng gió trên chính trường
Đại Việt là Đỗ Thích, kẻ đã giết chết Đinh Tiên Hoàng
và Nam Việt Vương Đinh Liễn.) Nhà nước Đại Việt của
Vương tộc Lý có tổ chức các cuộc thi cho con em của tầng
lớp quyền lực để chọn người làm quan nhưng chỉ với số
lượng rất giới hạn. Phần lớn quan lại của hệ thống nhà
nước là được chọn qua các quan hệ phụ dung. Các quan đại
thần được chọn bởi những cống hiến cho vương triều. Áp
lực và ảnh hưởng chính trị của các dòng họ quyền lực sau
hậu trường, trong bối cảnh thiếu vắng những định chế
tuyển chọn nhân sự cho các cơ chế nhà nước, là mảnh đất
màu mở cho hiện tượng tái thân tộc hóa xuất hiện và nảy
nở. Thêm vào đó, các đời vua cuối của Vương tộc Lý lên
ngôi lúc còn rất nhỏ, quyền bính hoàn toàn nằm trong tay của
thái hậu và các đại thần, những người thuộc các dòng họ
ngoài vương tộc. Chính trường trở thành nơi đấu trường
của quyền lực dòng họ.
Đỗ Anh Vũ là quan thái úy, một chức quan đại thần, tương
đương với tổng tư lệnh quân đội, đứng trên thái phó và
thái bảo trong cơ chế tam thái (Nguyễn Duy Hinh). Thái úy Đỗ
Anh Vũ có công dẹp loạn Thân Lợi, người tự nhận là con
của Lý Nhân Tông từ Đại Lý trở về đòi lại vương quyền,
năm 1139.
Toàn Thư ghi, "Khi trước vua còn trẻ thơ, chính sự không cứ
việc lớn, việc nhỏ đều uỷ cho Đỗ Anh Vũ cả. Anh Vũ sai
vợ là Tô thị ra vào cung cấm hầu hạ Đỗ thái hậu, do đó
mà Anh Vũ tư thông với Lê thái hậu, nhân thế lại càng kiêu
rông, ở triều đình thì khoát tay lớn tiếng, sai bảo quan lại
thì hất hàm ra hiệu, mọi người đều liếc nhau nhưng không ai
dám nói." Điện tiền chỉ huy sứ Vũ Đái cùng với Phò mã
Dương Tựu Minh đem quân đến bắt giam Đỗ Anh Vũ nhưng Vũ
Đái lại nhận vàng đút lót của thái hậu để tha mạng cho
Anh Vũ. Lúc ngồi nghe xử án Đỗ Anh Vũ, Vua Anh Tông mới 13
tuổi. Anh Vũ thoát chết, và dưới ảnh hưởng quyền lực của
thái hậu, được xá tội nhiều lần rồi được tha, trở lại
làm quan Thái úy phụ chánh như cũ. Đỗ Anh Vũ cho thành lập
một tổ chức mật vụ riêng gọi là Phụng vệ đô. Ai có tội
đều bị giao cho Phụng vệ đô xét xử. Đỗ Anh Vũ chém Vũ
Đái ở Giang Đầu, đày Dương Tự Minh lên vùng nước độc
để trả thù. Đó là năm 1150.
Hơn 70 năm sau Vương triều Lý mới chấm dứt nhưng biến cố
này đã đánh dấu sự kết thúc thời kỳ thịnh trị của
vương tộc. Những năm kế tiếp, hiện tượng các thế lực
địa phương nổi loạn lại xuất hiện, cùng với các sự
kiện báo hiệu suy thoái. Vua xuống chiếu cấm Điện tiền chỉ
huy sứ và quan chức hỏa đầu không được làm việc ở nhà
riêng, ai sai phạm sẽ bị đày. Lính canh không được tự tiện
vào cung. Quan trong triều không được qua lại gia môn của các
vương hầu, "ở trong cung cấm không được hội họp nhau năm,
ba người bàn luận chê bai, ai phạm thì trị tội" (TT). Các
gia tộc quyền thế không được tự tiện thu nhận các hạng
người trong dân chúng. Gia nô của vương hầu không được xăm
hình rồng ở ngực. Lụt lội. Kho của vua bị cháy, giá gạo
tăng, có nạn đói. Năm 1063, Toàn Thư ghi, "lính chốn rủ nhau
tụ họp thành bọn cướp bóc cư dân trên đường bộ."
(Xung đột giữa các thế lực cung đình tiếp tục. Năm 1058,
Nguyễn Quốc Dĩ, đi sứ bên Tống về, dâng kế đặt một cái
án ở triều đình để ai có gì tâu lên vua thì viết bỏ vào
án. Chỉ trong mươi ngày thì văn thư đã đầy án, trong đó có
một thư nặc danh tố cáo Đỗ Anh Vũ sắp làm phản. Đỗ Anh
Vũ tâu với vua thư đó là của người dâng kế làm án muốn
hãm hại quan thái úy. Nguyễn Quốc Dĩ bị đày. Đỗ Anh Vũ cho
người đem thuốc độc đến ép Quốc Dĩ chết.)
Năm Thiên Cảm Chí Bảo thứ 2, Ất Mùi, 1175, Vua Lý Anh Tông
chết. Trước đó, Vua đã phế Thái tử Long Xưởng, giáng
xuống là Bảo Quốc Vương. Chính sử ghi là do Long Xưởng phạm
tội tư thông với cung phi. Nhưng không loại trừ khả năng của
những vận động quyền lực dòng họ ở hậu trường: Thái
tử Long Cán, con thứ sáu của Vua Anh Tông, có mẹ là một bà
hoàng hậu họ Đỗ. Thái tử Long Cán lên ngôi, là Vua Lý Cao
Tông, lúc mới 2 tuổi, bắt đầu một thời kỳ suy thoái và
biến động mới, với sự xuất hiện của người em trai Thái
hậu ở vị trí quyền lực cao nhất.
Người này có tên là Đỗ An Thuận (hay Đỗ An Di, theo Toàn
Thư).
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/11551), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét