dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đang trong
quá trình sơ kết. Một trong những vấn đề được đặt ra là
thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa.
Báo chí đã có cuộc phỏng vấn PGS. TS Phạm Duy Nghĩa, trưởng
nhóm chuyên gia của báo cáo, về vấn đề này.
<em>- Báo cáo của nhóm chuyên gia đã đưa ra nhiều đề xuất
táo bạo. Tuy nhiên, không rõ là nhóm đã dựa trên nền tảng
lý luận nào? Hay nói cách khác, những đề xuất ấy liệu có
đảm bảo cho thể chế kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa?</em>
Trung ương Đảng có hẳn một nghị quyết bàn về nền kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Về vấn đề
này, nhìn chung có hai cách tiếp cận.
<strong>Cách thứ nhất</strong>, định hướng xã hội chủ nghĩa
nghĩa là phải sở hữu toàn dân về tư liệu sản xuất, khống
chế sở hữu tư nhân và kiểm soát kinh tế tư bản.
<strong>Cách tiếp cận thứ hai</strong> là theo định lượng. Ví
dụ: người nghèo phải được giúp đỡ; những đối tượng
dễ bị tổn thương phải được đảm bảo về an sinh phúc
lợi; việc phát triển phải đảm bảo bền vững; phân bổ
phúc lợi phải đồng đều...
Muốn phúc lợi được phân bổ một cách tương đối công
bằng, thì nguồn tài nguyên quốc gia phải được quản lý và
các thế hệ phải có quyền kiểm soát. Những nhóm lợi ích
ngày càng thao túng chính sách phải được kiểm soát, còn
những nhóm không có tiếng nói hoặc tiếng nói yếu ớt cần
phải được nâng đỡ.
Nhóm chuyên gia chúng tôi đang đi theo hướng thứ hai.
<em>- Một trong những đề xuất quan trọng của nhóm là bỏ
khái niệm sở hữu toàn dân và thay vào đó là sở hữu quốc
gia và sở hữu của chính quyền địa phương tỉnh, huyện, xã.
Ông có thể giải thích kỹ hơn về đề xuất này?</em>
Sở hữu toàn dân là một khái niệm được chính trị hóa,
khiến cho nó trở nên không rõ ràng. Do đó, khi triển khai vào
các khái niệm pháp lý thì không dùng được vì không thể xác
định ai có chủ quyền thực sự. Tiếp nữa là khi khái niệm
không rõ thì nó tạo điều kiện cho các nhóm lợi ích kiểm
soát được tài nguyên, biến những tài nguyên của quốc gia
trở thành của tư.
Tôi lấy ví dụ, hôm rồi tại cuộc hội thảo người ta tranh
luận về trường hợp bán trụ sở ở 48 Hàng Bài, Hà Nội.
Nguyên đây là một chỗ rất đẹp, trước kia cơ quan xuất
nhập cảnh, Bộ Công an dùng làm trụ sở, nhưng mới đây nó
đã được bán cho tư nhân. Lập tức một câu hỏi đặt ra:
<em><strong>Liệu cơ quan nhà nước có quyền bán trụ sở
không?</strong></em> Ví dụ nhỏ nói trên cho thấy khái niệm toàn
dân thật sự không giúp xác định rõ ràng ai là chủ cả.
Không rõ ràng nên không dùng được. Vì vậy, cần sử dụng
khái niệm khác.
Khái niệm sở hữu quốc gia mà chúng tôi đề xuất thực ra
đã có trong Hiến pháp 1946. Mặt khác, sở hữu quốc gia phải
được hiểu là tài sản bao gồm của nhiều thế hệ gộp
lại.
Lấy ví dụ như bờ biển chẳng hạn. Chắc chắn nó không
phải chỉ của thế hệ ngày nay mà là của hàng bao thế hệ
cha ông mình đã giành được, đồng thời nó cũng phải được
để dành cho các thế hệ mai sau. Nay bờ biển được khoanh
lại, biến thành những resort như ở Mũi Né, Bình Thuận, hóa ra
của cải của cả dân tộc đã biến thành tài sản tư, tài
sản của một vài ông chủ.
Thật khó tưởng tượng là ngay cả kênh nước thải cũng bán
luôn cho tư nhân. Ở Hà Nội, có những nơi như trên đường
Phan Kế Bính, tư nhân mua những đoạn kênh thoát nước rồi
đổ bê tông lên phía trên, sau đó cho người khác thuê lại
làm mặt bằng kinh doanh. Nếu kể ra hết thì đây thực sự là
một cuộc chuyển đổi từ của công sang của tư với quy mô
khổng lồ… chính vì sở hữu không rõ ràng.
Khác với sở hữu toàn dân, khi xác lập sở hữu quốc gia thì
chúng ta minh định được tài sản ấy là của dân tộc, có
tính kế thừa từ thế hệ này đến thế hệ khác, tức là
mang tính trường tồn và khi muốn sử dụng tài sản ấy thì
phải có thái độ đối với các thế hệ.
Trong sở hữu quốc gia, chúng tôi chia thành hai loại. Loại thứ
nhất, ví dụ như bờ biển, thuộc sở hữu của chính quyền
trung ương. Loại thứ hai, những tài sản thuộc sở hữu của
chính quyền địa phương, ví dụ: nhà máy thoát nước, kênh
rạch, trụ sở của các sở...
Chúng tôi xin lưu ý, mục đích xác lập sở hữu quốc gia ở
đây không phải để thay đổi hình thức sở hữu mà mục
đích là làm rõ ai là chủ của khối tài sản.
<em>- Vậy ai sẽ quản lý những khối tài sản ấy?</em>
Đã là của dân thì dân phải quản! Nhưng quản thông qua đại
diện, tốt nhất là một ủy ban quản lý công sản độc lập,
chuyên nghiệp, tương tự như quỹ tín thác vậy. Tổ chức này
được giao nhiệm vụ quản lý công sản và chịu trách nhiệm
trước cơ quan dân cử (Quốc hội, hội đồng nhân dân). Đây
là mô hình không do chúng tôi tự nghĩ ra mà thực tế đã có
ở Trung Quốc, Úc, Singapore...
<em>- Lúc này, vai trò của Chính phủ với tài sản quốc gia sẽ
như thế nào?</em>
Chính phủ sẽ mất vai trò như là tổng quản đối với khối
tài sản công. Chính phủ không được tùy tiện vì tài sản
này là của toàn dân. Chính phủ là những nhà chính trị nên
họ luôn luôn muốn đầu tư để có lợi cho các cử tri của
họ nhằm được tái bổ nhiệm. Để tránh hiện tượng đó,
phải tách khối tài sản đó ra khỏi Chính phủ.
Đương nhiên, Chính phủ có quyền đề xuất. Ví dụ, chúng tôi
cần từng này tiền để mua tàu ngầm. Đề xuất của Chính
phủ sẽ được trình cho cơ quan dân cử và có thể được
chấp nhận. Như vậy, không ai cấm Chính phủ không được
quyền sử dụng tài sản công nhưng quy trình sử dụng đó
phải được minh bạch và thông qua cơ quan dân cử.
<em>- Quay lại trường hợp bán trụ sở 48 Hàng Bài. Liệu Chính
phủ hay một cơ quan nào đó của chính quyền có tài sản riêng
của mình và có quyền bán tài sản đó hay không?</em>
Nhiều quốc gia, họ quy định thế này: một sở không phải là
một pháp nhân, chính quyền thành phố mới là một pháp nhân.
Do đó, sở không có quyền bán trụ sở của mình cho người
khác vì tài sản ấy là của chính quyền thành phố. Muốn bán
thì phải báo cáo, xin phép cơ quan quản lý công sản thành phố
và cũng chỉ có cơ quan này mới được quyền bán.
Tương tự, một bộ hay bất kỳ một cơ quan nào khi đụng
chạm đến tài sản công cũng buộc phải hành xử như vậy.
<em>- Nhà nước hiện đang nắm giữ một khối tài sản khổng
lồ là vốn đầu tư trong các doanh nghiệp nhà nước. Xử lý
khối tài sản này ra sao?</em>
Đảng đã từng chỉ đạo tách quản lý hành chính ra khỏi kinh
doanh. Tuy nhiên đây là việc vô cùng khó. Như một bộ có 200
doanh nghiệp thì phần phúc lợi nộp lại cho bộ cũng đủ giúp
cho nhân viên của bộ tiền ăn trưa. Nay cúp cái đó đi thì anh
em họ không có tiền ăn trưa nữa cũng là phiền toái rồi.
Ý tôi muốn nói rằng 20 năm vừa rồi không thể tách được
vì các lợi ích giằng xé, đan xen nhau. Nhưng chúng ta không thể
để duy trì tình trạng này mãi. Kinh doanh không ra hồn mà làm
chính sách cũng chẳng ra hồn. Một bộ như Bộ Nông nghiệp và
Phát triển nông thôn có tới 250 doanh nghiệp thì chỉ riêng
việc trình báo cáo kế hoạch, dự án, nhân lực... đã hết
hơi rồi.
Quay lại đề xuất của chúng tôi. Đó là phải thiết lập
một thiết chế công quản nằm ngoài Chính phủ, khối tài sản
này do Quốc hội, các hội đồng nhân dân kiểm soát. Vốn
đầu tư trong các doanh nghiệp nhà nước cũng không nằm ngoài
phạm vi quản lý này. Khi đó, Quốc hội sẽ đưa ra các yêu
cầu để sử dụng nguồn vốn đầu tư hiệu quả.
Tuy nhiên, hiệu quả ở đây không có nghĩa là nhất thiết
phải có lãi mà phải theo yêu cầu của cử tri. Ví dụ in sách
giáo khoa thì phải cung cấp đủ cho học sinh ở tất cả các
nơi, hoặc kinh doanh điện thì phải kéo được về nông thôn...
Nghĩa là có thể phải bù lỗ.
Về lâu dài, Nhà nước cũng chỉ nên đầu tư vào một số
lĩnh vực tối cần thiết như cơ sở hạ tầng, điều phối
sân bay, định chuẩn, an toàn hàng hải... Còn những lĩnh vực
mà tư nhân người ta làm rồi Nhà nước không nên cạnh tranh.
Ví dụ như may mặc.
<em>Nguồn: Thời báo kinh tế Sài Gòn</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6352), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét