khác nhau</strong>
<strong>Giới thiệu</strong>
Ngôn ngữ của người Sao Hỏa và người Sao Kim chứa cùng
những từ vựng, nhưng cách xử dụng mang đến ý nghĩa khác
nhau. Dù được diễn đạt rất tương tự, chúng nhấn mạnh
một cách khác nhau về cảm xúc hay hàm ý. Vì vậy hai người
nam và nữ khi đối thoại rất dễ rơi vào hiểu lầm.
<strong>Diễn đạt cảm xúc so với diễn đạt thông tin</strong>
Người nam và người nữ ít khi muốn diễn đạt cùng một ý
dù cho họ xử dụng cùng một từ ngữ. Ví dụ, khi người nữ
nói "Em cảm thấy anh <em>không bao giờ</em> lắng nghe", chị ta
không trông đợi người nam hiểu theo nghĩa đen <em>không bao
giờ</em>. Dùng cụm từ <em>không bao giờ</em> chỉ là một cách
diễn đạt sự bất bình mà chị đang cảm thấy <em>vào lúc
đó</em>. Tức là không nên hiểu theo nghĩa đen như một thông
tin của sự thật.
Để diễn đạt đầy đủ những cảm xúc của mình, người
nữ mặc định sự văn hoa, nghĩa bóng, hàm ý và dùng nhiều
cách so sánh cao nhất (superlatives), ẩn ý và tổng quát hóa.
Nhưng người nam lại hiểu theo nghĩa đen những câu nói ấy
một cách lầm lẫn. Và do hiểu lầm những ý nghĩa muốn
truyền đạt, người nam thường phản ứng một cách thiếu
thông cảm. Những ví dụ khác về sự than phiền rất dễ bị
đánh giá lầm như:
Người nữ: "Không ai còn lắng nghe em nữa"
Người nam phản ứng: "Nhưng anh đang lắng nghe em đây này"
Người nữ: "Anh không yêu em nữa rồi"
Người nam phản ứng: "Dĩ nhiên anh yêu em chứ; cho nên anh vẫn
còn ở đây"
Người nữ: "Chúng ta không bao giờ đi dạo phố"
Người nam phản ứng: "Điều đó không đúng. Mình đã đi tuần
trước rồi"
Nghĩa đen trong một câu của người nữ có thể dễ dàng đánh
lạc hướng người nam vốn rất quen thuộc với cách trình bày
diễn văn để truyền đạt thông tin và sự việc. Do đó, phản
ứng lạc hướng của người nam dễ dẫn đến tranh cãi. Khi hai
anh chị sắp cãi nhau, nói chung là họ đang hiểu lầm nhau.
Những lúc ấy, điều quan trọng là bình tĩnh suy nghĩ lại hay
diễn dịch một cách hợp lý những gì đã được nói và nghe.
<strong>Từ điển Sao Hỏa / Sao Kim về các câu nói</strong>
<strong>"Không ai còn lắng nghe em nữa"</strong>: người Sao Kim
muốn nói "Em e rằng em đang làm anh chán và không còn quan tâm
đến em. Hôm nay dường như em quá nhạy cảm; anh để ý đến
em một chút được không? Em yêu thích điều ấy vì em trải qua
một ngày mệt nhọc và cảm thấy dường như không ai muốn nghe
những gì em nói. Làm ơn lắng nghe em và hỏi những câu nâng
đỡ em như 'Hôm nay có chuyện gì vậy? Em cảm thấy thế nào?
Em cần gì không?'. Và ủng hộ em bằng cách nói những câu mang
tính săn sóc, vỗ về, và công nhận như 'Kể thêm đi" hay
'Đúng rồi' hay 'Anh hiểu'. Hay chỉ lắng nghe, và thỉnh thoảng
khi em ngưng thì anh phụ họa bằng những âm như 'Ồ', "Ừ",
"Hả", "Hừm". (Ghi chú: người Sao Hỏa đã chưa bao giờ biết
những âm này cho đến khi họ gặp người Sao Kim)
Nếu không diễn dịch như thế, người Sao Hỏa có thể hiểu
"Em quan tâm đến anh nhưng anh không lắng nghe em. Anh thường
lắng nghe mà! Anh đang trở thành một người đáng chán. Em
muốn một người năng động và thích thú và anh chắc chắn
không phải người như thế. Anh làm em thất vọng; anh thật ích
kỷ, bất cần và quá tồi".
<strong>"Anh không còn yêu em nữa rồi"</strong>: người Sao Kim
muốn nói "Hôm nay em cảm thấy dường như anh không yêu em. Em e
rằng em đã xô đẩy anh đi mất. Em biết anh thật sự yêu em
và cho em nhiều lắm. Hôm nay em chỉ cảm thấy một chút bất
an. Anh làm ơn hứa chắc tình yêu và nói em nghe ba chữ tuyệt
vời, anh yêu em. Như vậy sẽ làm em sung sướng vô cùng".
Nếu không diễn dịch như thế, người Sao Hỏa có thể hiểu
"Em cho anh những năm tháng đẹp nhất của đời em, và anh không
cho lại em điều gì. Anh chỉ lợi dụng em; anh thật ích kỷ và
lạnh lùng; anh bất cần bất cứ một ai. Em ngu dại quá nên
mới yêu anh để bây giờ em chẳng còn gì cả".
<strong>"Chúng mình không bao giờ đi dạo phố"</strong>: người
Sao Kim muốn nói "Em thích đi dạo phố và cùng nhau làm một ít
việc. Chúng mình luôn có thời gian vui thú như vậy và em thích
đi bên anh. Anh nghĩ thế nào? Chúng mình đi nhà hàng nhé? Cả
tuần rồi mình chưa đi đâu hết".
Nếu không diễn dịch như thế, người Sao Hỏa có thể hiểu
"Anh không làm tròn bổn phận và em thất vọng quá. Chúng mình
không bao giờ làm việc gì với nhau nữa vì anh lười biếng,
thiếu lãng mạn và chán quá đi thôi".
<strong>Khi đàn ông không nói gì</strong>
Một thách đố cho người nam là hiểu đúng và nâng đỡ
người nữ khi chị đang nói về cảm xúc của chị. Trái lại,
một thách đố cho người nữ là hiểu đúng và ủng hộ
người nam khi anh không nói gì. Sự im lặng dễ làm người nữ
hiểu lầm nhất. Rất thông thường người nam bỗng ngừng nói
chuyện và trở nên yên lặng; điều này không hề có trong xã
hội Sao Kim. Trước tiên người nữ nghĩ người nam bị điếc
nên không nghe mình nói và phản ứng. Chị nghĩ rằng có lẽ anh
không nghe chị nói gì cả và do đó anh không phản ứng lại.
Người nam và người nữ rất khác nhau trong suy nghĩ và xử lý
thông tin. Người nữ nói lớn ra những gì mình nghĩ, chia xẻ
diễn tiến của mình về khám phá nội tâm với một người
nghe với sự thông cảm. Để cho ý nghĩ trôi chảy tự nhiên và
nói lớn những điều ấy ra sẽ giúp cho chị tận dụng trực
giác của mình.
Nhưng người nam xử lý thông tin một cách khác. Trước khi nói
hay phản ứng, đầu tiên anh ta yên lặng suy nghĩ cẩn thận
những gì mình vừa nghe và thấy. Trong tâm trí, anh cố tìm ra
một phản ứng đúng và có ích nhất. Diễn tiến này có lẽ
tốn mất vài phút cho đến vài giờ, và còn tệ hơn nữa, có
khi anh không trả lời gì cả nếu anh không có đủ thông tin
để tìm ra câu trả lời.
Người nữ cần hiểu rằng khi người nam yên lặng thì anh ta
có ý nói "Anh chưa biết phải nói gì nhưng anh đang suy nghĩ về
nó đây". Thay vì vậy chị cho rằng anh đang có ý nói "Anh không
trả lời em vì anh bất cần và sẽ bỏ lơ em. Những gì em nói
với anh đều không quan trọng và do đó anh không trả lời".
<em>* Người nữ phản ứng với sự yên lặng của người
nam</em>
Người nữ rất dễ hiểu lầm sự yên lặng của người nam
bởi vì tuỳ vào cảm giác của chị trong ngày ấy; chị có
thể tưởng tượng ra một tình huống tệ hại nhất - "Anh ấy
ghét mình, anh không yêu mình và sẽ rời bỏ mình luôn". Rồi
điều này có thể châm ngòi cho nỗi sợ lớn hơn, như là "Mình
sợ rằng nếu anh ấy từ bỏ thì mình không bao giờ được anh
yêu nữa. Mình không xứng đáng được yêu thương".
Người nữ nghĩ như thế bởi vì chị yên lặng chỉ khi nào
những gì phải nói ra có thể gây thương tổn hay khi chị không
muốn nói với người khác do không còn tin tưởng vào người
ấy và không muốn liên hệ gì nữa.
Việc anh yên lặng, không phản ứng gì cả đối với lời chị
nói có thể rất nguy hiểm. Người nữ phải biết cách xử sự
khi người nam chui vào hang động để yên lặng tìm ra câu trả
lời.
<em>* Người Sao Kim bị con rồng giữ hang thiêu đốt</em>
Điều quan trọng cho người nữ là phải hiểu rằng không nên
ép người nam nói khi anh chưa sẵn sàng. Chị không nên để
bụng khi anh rút lui vào hang động. Còn hơn thế nữa, chị
không nên theo anh vào trong hang bởi vì làm như thế chị có
thể bị con rồng giữ hang thiêu đốt.
Nhiều vụ xung đột không cần thiết là do chị cố theo anh vào
trong hang của anh. Chị không hiểu rằng anh thật sự cần ở
một mình hay yên lặng khi bị bực mình. Những lúc như vậy
chị thường cố làm cho anh nói chuyện như hỏi anh "Có chuyện
gì không anh?". Anh đáp "Không". Nhưng chị có thể cảm nhận anh
đang bực mình.
Thay vì để mặc anh suy nghĩ trong hang động, chị làm gián
đoạn diễn tiến nội tâm ấy của anh mà không hề biết. Chỉ
hỏi lại "Em biết có điều gì đó làm anh bận tâm. Chuyện gì
vậy anh?". Anh đáp "Chẳng có gì cả". Chị hỏi tiếp "Không
phải chẳng chuyện gì. Có điều gì đang quấy rầy anh đấy.
Anh cảm thấy thế nào?". Anh đáp "Nhìn này, anh vẫn thường
thôi. Để cho anh yên!". Chị nói "Sao anh có thể đối xử với
em như thế? Anh không còn thèm nói với em nữa à? Làm sao em có
thể biết cảm giác của anh? Anh không yêu em. Em cảm thấy bị
anh từ bỏ".
Đến đây người Sao Hỏa mất tự chế và nói những câu mà
anh sẽ ân hận về sau. Con rồng giữ hang đã bay ra và thiêu
đốt người Sao Kim tan tành.
<strong>Khi đàn ông lên tiếng</strong>
Người nữ bị thiêu đốt không những khi xâm phạm một cách
thiếu hiểu biết vào hang động của người nam mà cả khi chị
hiểu lầm sự diễn đạt của anh, vốn thường là những cảnh
báo rằng chị đang xâm phạm vào hang. Khi chị hỏi "Chuyện gì
vậy?" thì người nam sẽ đáp một cách cụt ngủn như "Chẳng
có gì cả" hay "Anh vẫn thường thôi". Những dấu hiệu ngắn
gọn ấy nói chung là cách duy nhất mà chị nhận ra để
nhường khoảng trống cho anh cố gắng tìm ra câu trả lời.
Thay vì nói "Anh đang bực mình và cần được để yên" thì
người nam trở nên yên lặng hay đáp một cách ngắn gọn.
Người nữ cần biết rằng câu nói "Anh vẫn thường thôi" là
vắn tắt điều người nam muốn diễn đạt "Anh vẫn thường
thôi bởi vì anh có thể đương đầu một mình. Anh không cần
ai giúp. Làm ơn ủng hộ bằng cách đừng lo lắng cho anh và cứ
tin rằng anh sẽ hoàn toàn tự mình giải quyết rắc rối".
Nếu không diễn dịch như thế, chị có thể hiểu lầm rằng
anh đang che dấu những cảm xúc hay các việc rắc rối. Và chị
sẽ cố gắng giúp đỡ anh một cách lầm lẫn bằng cách đặt
câu hỏi hoặc nói đến những gì chị nghĩ về rắc rối ấy.
Chị ta không biết rằng anh đang nói bằng một ngôn ngữ ngắn
gọn.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6357), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét