<center><img
src="http://wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2014/08/02/140802102551_nguyen_ngoc_624x351_bbc.jpg"
width="560" /></center>
Lời nguyền Tây Nguyên không phải là lời của tác giả của
'Đất nước đứng lên' và 'Rừng xà nu'.</strong>
Nhưng tôi không khỏi có cảm giác đó chính là những gì ông
muốn nói khi được hỏi về sự phát triển của vùng cao
nguyên ở Việt Nam trong cuộc gặp tình cờ tại miền nam nước
Pháp.
Chính xác hơn ông Nguyên Ngọc nói về "lời nguyền tài nguyên".
"Cái quan điểm phát triển lấy tài nguyên làm chính vẫn chưa
thay đổi trong phát triển ở Việt Nam và chúng tôi khẳng
định đó là con đường phát triển sai," ông nói.
"Người ta có cái gọi là 'lời nguyền tài nguyên' thì
Việt Nam hiện đang lâm vào lời nguyền tài nguyên.
"… Một là dựa vào đó là đường lối phát triển rất dở.
Hai là thường anh có cảm giác vô tận [về tài nguyên].
"Nhưng những phát triển trong những năm vừa qua cho thấy nó
không vô tận chút nào.
"Rừng Tây Nguyên bây giờ hết rồi, không còn gì cả, không
vô tận tí nào cả."
Chúng tôi bắt đầu câu chuyện sau bữa ăn trưa tại khuôn
viên một trường đại học ở Toulouse, nơi ông và một số
bạn bè gặp mặt.
Tôi hỏi ông về việc thí điểm khai thác bauxite ở Tây Nguyên
với nhà máy ở Tân Rai, Lâm Đồng đã đi vào hoạt động trong
khi nhà máy ở Nhân Cơ, Đắk Nông cũng đang chuẩn bị hoàn
thành.
Nhà văn nói 10 lý do không nên làm bauxite mà ông và kỹ sư mỏ
Nguyễn Thành Sơn đưa ra trong một bài viết phản đối khai
thác bauxite "đang dần dần bộc lộ hết".
Về kinh tế đang "rất lỗ" do cách tính chi phí đầu vào mà
ông gọi là "ăn gian", không liệt kê đủ các chi phí trong tính
toán ban đầu.
Vì thế việc khai thác bauxite không mang lại hiệu quả kinh tế
dù đã được giảm một số loại thuế.
Về vận tải, việc vận chuyển đang diễn ra trên đường 20,
đường "dân sinh" từ Đà Lạt qua Lâm Đồng và về thành phố
Hồ Chí Minh.
Ông Nguyên Ngọc nói mỗi ngày có hàng trăm chuyến xe với
trọng tải thiết kế 40 tấn đi trên đường với những cây
cầu chỉ chịu được 25 tấn.
Sự lưu thông của các xe tải hạng nặng này cũng dễ gây tai
nạn.
Về môi trường, ông nói, đã có "tai nạn bùn đỏ gây chết
người."
Đắc Nông và Lâm Đồng có lượng mưa nhiều nhất ở Tây
Nguyên và thêm nữa mưa dồn dập trong 2 tháng trong năm gây nguy
cơ vỡ hồ chứa bùn đỏ.
<h2>Khách hàng Trung Quốc</h2> Nhưng điều khiến nhà văn gắn
bó và hiểu biết Tây Nguyên lo ngại không kém là sự liên quan
của Trung Quốc tới khai thác bauxite.
Hiện Bắc Kinh là khách hàng duy nhất của Hà Nội trong việc
bán nguyên liệu sản xuất nhôm từ hai nhà máy thí điểm
khiến việc ép giá có thể xảy ra.
Bên cạnh đó nhà văn cũng có những lo ngại về an ninh khi nói
về khai thác bauxite:
"Về mặt quốc phòng rất nguy hiểm. Từ xưa người ta đã nói
ai làm chủ Tây Nguyên sẽ làm chủ toàn bộ khu vực Nam Đông
Dương…
<center><img
src="http://wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2014/05/22/140522131237_bauxite_project_vietnam_624x351_afpgettyimages.jpg"
width="560"></center>
<center><em>Nhà văn Nguyên Ngọc nói Trung Quốc 'ráo riết' vào
các dự án bauxite</em></center>
"Một mặt Biển Đông như thế, một mặt ở phía tây mà có
bất ổn nữa thì rất nguy hiểm.
Ông nói việc Trung Quốc đưa giàn khoan vào Biển Đông vừa qua
cũng là dịp nhìn lại vấn đề bauxite.
"Vì sao họ cứ chăm chăm họ đòi vào làm bauxite? Thực ra vì
bauxite ở Tây Nguyên. Nếu bauxite ở chỗ khác chưa chắc họ
đã vào đâu.
"Và có điều rất lạ là trong ký kết giữa ông Nông Đức
Mạnh với Trung Quốc thì nói từng nhà máy ở Tây Nguyên… như
vậy tỏ ra Trung Quốc rất ráo riết vào mấy nhà máy bauxite ở
Tây Nguyên.
"Trong khi đó nhu cầu về bauxite của họ ở Tây Nguyên là
không lớn, thì họ có mục đích khác."
Ông nói ông hy vọng các nhà lãnh đạo Việt Nam thấy rõ "âm
mưu" của Trung Quốc ở Tây Nguyên hơn qua việc họ hạ đặt
giàn khoan.
<h2>'Dân tộc điêu tàn'</h2> Về tái định cư người dân tộc
thiểu số bị ảnh hưởng bởi các dự án bauxite, ông Nguyên
Ngọc nói Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng có yêu cầu nơi tái
định cư phải tốt hơn chỗ cũ hoặc ít nhất bằng chỗ cũ
nhưng điều này không được thực hiện trên thực tế.
Ông nói với BBC:
"Tôi đã đến mấy làng, ví dụ làng của Tập đoàn Than
khoáng sản làm cho người K'Ho ở đây thì không tài nào mà
sống được.
"Mình thấy cũng không sống được chứ chưa nói là họ với
văn hóa của họ.
"Ví dụ ở những nhà xây bê tông chật hẹp, xa nơi chăn
nuôi… thậm chí gà vịt cũng không chăn được.
"Rẫy của họ rất xa, họ đi làm café, cao su, lúa …. rất
xa."
Nhà văn cũng lo ngại việc mất môi trường sống và văn hóa
của người thiểu số sẽ để lại hậu quả "nguy hiểm."
"Ta biết một dân tộc mất văn hóa thì sẽ điêu tàn," ông
nói.
<h2>'Tội ác' của con người</h2> Trên thực tế việc khai thác
bauxite chỉ là một trong các lý do khiến văn hóa của người
thiểu số ở Tây Nguyên lụi tàn.
Ông Nguyên Ngọc nói cuộc "đại di dân" lên Tây Nguyên khiến
người Kinh từ chỗ là người thiểu số trước đây giờ
chiếm tới 80% dân số và nói thêm về ảnh hưởng của việc
di dân này:
<center><img
src="http://wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2014/08/02/140802101743_tya_nguyen_624x351_tuantrung.jpg"
width="560"></center>
<center><em>Người Kinh đã khiến người dân tộc thành thiểu
số trên quê hương họ</em></center>
"Từ tập quán canh tác, văn hóa, cách sống đều thay đổi
hết.
"Nó đảo lộn đột ngột như vậy tai hại vô cùng cho tất
cả các phương diện ở đó.
"Người Tây Nguyên hàng ngìn đời đã có phương thức canh tác
để giữ gìn tự nhiên…
"Nhưng người Kinh có tập quán canh tác khác – đó là phá
rừng.
"Người Tây Nguyên nhìn rừng là môi trường sống của họ.
"Thực ra cũng không phải là môi trường nữa mà là toàn bộ
cuộc sống của họ.
"Người Kinh nhìn vào rừng là thấy gỗ."
Theo nhà văn, việc tàn phá rừng đã khiến "về cơ bản rừng
tự nhiên không còn ở Tây Nguyên" và điều này ảnh hưởng
cả tới đồng bằng sông Cửu Long do nước ở phía tây Tây
Nguyên đổ vào sông Mekong.
"Ở đời cái gì cũng có cái ngưỡng, khi nào chưa đến cái
ngưỡng đó thì mình có thể quay lại," ông nói.
"Nhưng mà vượt qua ngưỡng đó thì không thể quay lại
được nữa.
"Tôi nghĩ ở Tây Nguyên có những điều hoặc là mấp mé
ngưỡng, hoặc là quá ngưỡng rồi.
"Ví dụ rừng tôi sợ không khôi phục được nữa, văn hóa
tôi sợ không khôi phục được nữa, tự nhiên ở đó rất
khó.
"Thí dụ tôi nói thế này, voi, tôi ở trong rừng mấy chục
năm tôi biết mà, voi nó hiền lành lắm, con vật rất hiền
lành, voi nó quay lại nó tấn công con người.
"Bây giờ voi rất nguy hiểm, không còn bao nhiêu. Thỉnh
thoảng cả vùng rộng lớn chỉ còn một con voi mà nó phá và
giết người nữa cơ.
"Thì vì sao? Vì nó mất môi trường sống.
"Mình làm cho thiên nhiên trở nên thù địch với con người.
Nó cực kỳ nguy hiểm.
"Tôi sợ Tây Nguyên vượt ngưỡng, khó quay trở lại."
Ông coi những gì xảy ra ở Tây Nguyên là "tội ác" của con
người.
<h2>Thay đổi 'bất ngờ'</h2> Nhưng cũng không vì thế mà nhà
văn bi quan về khả năng có thay đổi tích cực ở Việt Nam.
<center><img
src="http://wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2014/02/16/140216110513_cn_hanoi_protest_08_624x351_reuters.jpg"
width="560"></center>
<center><em>Thay đổi bất ngờ có thể diễn ra ở Việt Nam theo
nhà văn Nguyên Ngọc</em></center>
Ông nhận định:
"Thường khi mình thấy nó càng bế tắc đến cùng cực thì
lúc đó rất dễ xảy ra thay đổi.
"…Thứ hai thường thay đổi nó cũng rất bất ngờ…
"Bây giờ thấy rất bế tắc, chưa thấy có nhân tố nào, nhân
vật nào, chưa thấy biểu hiện nào để thay đổi.
"Nhưng thường thường nó diễn ra thì một là nó diễn ra theo
những cách bất ngờ, ở những nơi bất ngờ và vào những lúc
bất ngờ."
Ông cũng nhìn điều mà ông gọi là sự "bành trướng trắng
trợn hơn và hung hăng hơn" của Trung Quốc như một cơ hội
để Việt Nam thay đổi.
"Thách thức đó bộc lộ ra hết những nhếch nhác, hư hỏng
của cơ chế, những vấn nạn của xã hội và chính cái đó
thúc đẩy sự thay đổi," ông nói.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140803/nguyen-hung-tay-nguyen-va-su-phat-trien-cua-vn),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét