tự do khác mà
các thần dân của Bệ hạ … được hưởng … không gì mà
họ coi
là quý giá và đáng trân trọng hơn điều này – được dẫn
dắt và chi
phối bởi một hình thái pháp trị chắc chắn … chứ không
phải
bởi bất kỳ một chính thể bất trắc và độc đoán nào.
(Trích Thỉnh Nguyện Thư của Hạ Viện Anh
gửi Vua James I, ngày 7/7/1610.)[1]</em></div>
Quan sát tình hình đất nước trong nhiều năm qua,
người ta hẳn sẽ dễ dàng đi đến nhận định rằng xã hội
Việt Nam đang ngày càng rơi vào tình trạng vô pháp luật. Từ
Kết luận của Bộ Chính trị là không xử lý kỷ luật một ai
trong vụ Vinashin[2] cho đến hình ảnh các chiến sỹ cảnh sát
giao thông qua loạt bài <em>Nhức nhối nạn mãi lộ: Ghê hơn
cướp cạn</em>[3] của báo Tuổi Trẻ; từ vấn nạn chạy
chức, chạy quyền, chạy dự án… cho đến tình trạng chen
lấn xô đẩy, chạy ngang chạy tắt trên các đường phố ở
các đô thị đông đúc; từ các vụ bắt bớ người biểu tình
ôn hoà một cách tuỳ tiện ngay giữa lòng Thủ đô ngàn năm
văn hiến cho đến các vụ quan tỉnh, quan huyện gây ra bao cái
chết oan uổng cho những người dân vô tội;[4] từ chuyện ông
Chủ tịch Hội đồng Thành viên Vinashin "dám" phớt lờ ý
kiến chỉ đạo của Thủ tướng trong vụ mua tàu Hoa Sen[5] cho
đến các vụ khiếu kiện vượt cấp diễn ra trên khắp mọi
tỉnh thành, v.v., thảy đều minh chứng cho nhận định đó.
Điều đáng nói là với cơ chế kiểm duyệt báo chí ngặt
nghèo ở Việt Nam, những hiện tượng mà báo chí đưa tin công
khai như thế mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, và
tình hình xem ra đã đến hồi vô phương cứu chữa.
Pháp luật là một cơ chế cưỡng bách của xã hội, bao gồm
các quy tắc điều chỉnh mối quan hệ giữa các chủ thể khác
nhau trong xã hội. Pháp luật do những người đại diện chính
trị, vốn được lựa chọn thông qua một quy trình chính trị,
soạn ra và áp đặt từ trên xuống. (Chẳng hạn như ở Việt
Nam, Quốc Hội soạn thảo Hiến pháp và các đạo luật; Chính
phủ, các bộ ngành và các tỉnh thành ban hành các văn bản
dưới luật; các đạo luật và văn bản dưới luật này
được áp đặt và giám sát việc thực hiện bởi một bộ máy
cưỡng bách từ trên xuống gồm lực lượng Công an cùng hệ
thống Viện Kiểm sát Nhân dân và Toà án Nhân dân.) Chính vì
thế, một khi hệ thống pháp luật của một quốc gia có vấn
đề thì điều đó có nghĩa là vấn đề ấy bắt nguồn từ
trên xuống, chứ không phải là từ dưới lên. Ông cha ta
thường nói "Thượng bất chính, hạ tắc loạn" hay "Nhà
dột từ nóc" là vì vậy.
Xã hội Việt Nam suốt mấy chục năm qua vẫn tồn tại một
loại chủ thể điều khiển các cơ quan công quyền nhưng lại
nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật, đó là Đảng Cộng
sản Việt Nam. Căn cứ duy nhất cho "sự lãnh đạo của
Đảng" chỉ là vỏn vẹn mấy dòng trong Điều 4 của Hiến
pháp 1992: "<em>Đảng cộng sản Việt Nam, đội tiên phong của
giai cấp công nhân Việt Nam, đại biểu trung thành quyền lợi
của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân
tộc, theo chủ nghĩa Marx-Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh, là
lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Mọi tổ chức
của Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp
luật.</em>"
Trong bối cảnh mà Đại hội Đảng các cấp cứ 5 năm mới
diễn ra một lần để bầu ra các ban chấp hành (Ban Chấp hành
TW Đảng hoặc ban chấp hành đảng bộ địa phương, tức là
các cấp uỷ) và các cấp uỷ này mỗi năm lại chỉ nhóm họp
hai lần với dăm ba ngày mỗi lần chủ yếu chỉ để "thông
qua" những nghị quyết mà các ban thường vụ cấp uỷ soạn
sẵn thì cụm từ "Đảng Cộng sản Việt Nam" chung chung và
trừu tượng kia thực chất là Bộ Chính trị ở Trung ương và
các ban thường vụ tỉnh uỷ, huyện uỷ… ở địa phương.
Bộ Chính trị và ban thường vụ cấp uỷ các cấp thường
xuyên vin vào câu khẩu hiệu "tăng cường sự lãnh đạo của
Đảng" để biện minh cho việc can thiệp độc đoán và vô
pháp luật vào các cơ quan công quyền hay vào cánh tay nối dài
của Đảng như các tổ chức đoàn thể, các tổ chức chính
trị - xã hội, v.v., mà <em>Kết luận của Bộ Chính trị</em>
trên đây là một ví dụ điển hình. Nó không tuân theo bất
kỳ một quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật nào
nhưng "hiệu lực" của nó thì khỏi phải bàn cãi, ngay cả
Quốc Hội, "cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất", cũng
chỉ biết im lặng mà phục tùng.
Theo khoản 1, Điều 5 của Luật Công an Nhân dân hiện hành thì
"Công an Nhân dân đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối,
trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam". Như
vậy, lực lượng nòng cốt để bảo vệ pháp luật trên thực
tế hoàn toàn nằm trong tay Bộ Chính trị và ban thường vụ
tỉnh uỷ, huyện uỷ. Lực lượng Công an rõ ràng là cũng tuân
theo pháp luật nhưng "pháp luật" ở Việt Nam "khác hẳn
về bản chất với các nước tư bản xấu xa" là ở chỗ đó
và "sự lãnh đạo sáng suốt, tài tình" của Đảng cũng
nằm ở chỗ đó. Tham nhũng bắt nguồn từ quyền lực, trong khi
quyền lực Nhà nước ở Việt Nam lại không phải thuộc về
"nhân dân" mà bị Đảng Cộng sản Việt Nam cưỡng đoạt
như đã nói ở trên cũng như qua cơ chế "Đảng cử, dân
bầu" từ trước đến nay. "Dao sắc không gọt được
chuôi", Bộ Chính trị và các ban thường vụ tỉnh uỷ, huyện
uỷ kia dứt khoát là không bao giờ muốn dùng pháp luật để
tự "xử" mình cả.
Người ta đánh giá rằng nếu thiếu thái độ tuân thủ tự
phát thì vào bất cứ thời điểm nào chính phủ cũng chỉ có
thể áp đặt nhiều lắm là từ 3 đến 7% toàn bộ quy chuẩn
pháp lý thông qua hình thức cưỡng bách (<em>Institutional
Economics: Social Order and Public Policy</em>, Wolfgang Kasper & Manfred E.
Streit, NXB Edward Elgar, Anh, 1999, trang 139).[6] Ở một nước có
nền dân chủ "khác hẳn về bản chất và thua ta đến một
vạn lần"[7] như Mỹ, hình ảnh một người dân nhẫn nại
chờ đèn đỏ một mình trong đêm hôm khuya khoắt là điều
bình thường, chứ ở Việt Nam ai mà làm thế thì sẽ bị coi
là "có vấn đề" hay thậm chí bị chửi là "đồ ngu"
ngay.[8] Rõ ràng là không một quốc gia nào trên thế giới có
thể nuôi nổi một lực lượng cảnh sát giao thông đủ để
rải khắp mọi nẻo đường và đóng chốt ở mọi giao lộ.
Song điều mà mọi quốc gia đều có thể làm được là tạo ra
thái độ tự giác tuân thủ pháp luật hay ý thức chấp hành
pháp luật trong mỗi người dân. Và, tương tự như sự ra đời
và sự áp đặt của pháp luật, ý thức tuân thủ pháp luật
đó cũng phải được tạo ra trong xã hội theo hướng từ trên
xuống, tức là từ thượng tầng chính trị của xã hội trở
xuống.
Như vậy, nhà chức trách và các cơ quan báo chí ở Việt Nam
không thể cứ một hai đổ vấy cho cái mà họ gọi là "<em>ý
thức chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông</em>"
hay "<em>ý thức của người dân trong việc bảo vệ
rừng</em>" khi đứng trước những bài toán nan giải như tình
trạng ách tắc giao thông, tai nạn giao thông hay thảm cảnh bao
cánh rừng đang ngày đêm bị triệt hạ trên khắp đất nước.
Câu hỏi đặt ra ở đây là ai dám khẳng định là cần bao
nhiêu kiểm lâm viên để có thể chấm dứt tình trạng mạch
nguồn của đất nước đang hàng ngày hàng giờ bị tàn phá
kia? Tương tự, liệu bao nhiêu thanh tra viên vệ sinh - an toàn
thực phẩm thì sẽ giải quyết được tình trạng mất vệ sinh
- an toàn thực phẩm vốn đang ở mức báo động và vẫn ngày
ngày gieo rắc mầm độc làm suy thoái giống nòi trên khắp mọi
miền đất nước? Rồi các cây xăng gian lận, hàng giả hàng
nhái, thuốc tân dược giả, bằng cấp giả, cùng bao nhiêu vấn
nạn xã hội khác nữa, vân vân và vân vân, liệu bộ máy công
quyền phải phình thêm bao nhiêu "biên chế" nữa thì mới
đủ sức ngăn chặn những hiện tượng nhan nhản như thế trong
xã hội Việt Nam hiện nay?
Thực trạng vô pháp luật ở Việt Nam hiện đã trở thành căn
bệnh trầm kha; <span class="underlined-text">thể chế chính trị
hiện hành không những không ngăn chặn được mà ngược lại,
đang khiến cho nó ngày một trầm trọng hơn</span>. Nó khiến cho
nền kinh tế suy đốn, tham nhũng tràn lan, tội phạm nhan nhản,
môi trường bị tàn phá từng ngày, đạo đức xã hội xuống
cấp trầm trọng, khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng,
đời sống của đại bộ phận dân chúng ngày càng khó khăn
trong khi một nhóm nhỏ lại giàu lên nhanh chóng một cách bất
công. Nó bắt nguồn từ thượng tầng chính trị và chỉ có
thể được giải quyết ở thượng tầng chính trị. Điều này
đòi hỏi một cuộc cải cách thể chế sâu rộng từ trên
xuống chứ không phải là những màn bịp bợm trơ trẽn như
một cuộc vận động "học tập và làm theo" một "tấm
gương đạo đức" nào đó. Đây là thách thức lớn lao mà
lịch sử đặt ra cho những người chịu trách nhiệm soạn
thảo bản hiến pháp sắp tới của đất nước. Hiến pháp
mới cần phải xuất phát từ thực tế của nước nhà, với
một tầm nhìn dài hạn, thể hiện bản lĩnh, tầm vóc và liêm
sỷ của một dân tộc bốn ngàn năm văn hiến, chứ không phải
bám sát bất kỳ một "Cương lĩnh" viễn vông nào hay một
thứ chủ thuyết phi nhân và phi thực tế nào cả.
Trở lại với vai trò của Quốc Hội, thiển nghĩ nếu "cơ
quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước CHXHCN Việt Nam"
mà không biết làm gì hơn trước tình hình nóng bỏng hiện nay
của đất nước thì có lẽ là hãy nên bắt chước Hạ Viện
Anh cách đây hơn bốn thế kỷ để thảo một bức thỉnh
nguyện thư gửi Bộ Chính trị, "vị vua tập thể"[9] của
"thời đại Hồ Chí Minh", và đề đạt lời thỉnh cầu
khẩn thiết của cả một dân tộc về một hình thái pháp trị
chắc chắn chứ không phải bất kỳ một chính thể bất trắc
và độc đoán nào cho đất nước này vậy. Ôi, mong lắm
thay!./.
Lê Anh Hùng
lehunglpa@yahoo.com
Quảng Trị, ngày 5/12/2011
___________________________
[1] Institutional Economics: Social Order and Public Policy, Wolfgang Kasper
& Manfred E. Streit, NXB Edward Elgar, Anh, 1999, trang 134.
[2] Báo Dân Trí ngày 21/3/2011: Vụ Vinashin: Bộ Chính trị quyết
định không xử lý kỷ luật
(http://dantri.com.vn/c20/s20-466074/Vu-Vinashin-Bo-Chinh-tri-quyet-dinh-khong-xu-ly-ky-luat.htm).
[3] http://tuoitre.vn/tag/index.html?t=%27M%C3%A3i+l%E1%BB%99%27.
[4] Báo Người Lao Động ngày 18/11/2011: Vợ anh Nguyễn Công
Nhựt: Mong tìm ra sự thật
(http://nld.com.vn/2011111711475549p0c1019/vo-anh-nguyen-cong-nhut-mong-tim-ra-su-that.htm);
báo Dân Việt ngày 25/10/2011: Vụ "nhậu trên sông": Gia đình
cô gái chết thảm kiến nghị điều tra lại
(http://danviet.vn/63037p1c24/vu-nhau-tren-song-gia-dinh-co-gai-chet-tham-kien-nghi-dieu-tra-lai.htm).
[5] Báo Dân Trí ngày 18/11/2011: Truy tố cựu Chủ tịch HĐQT
Vinashin và 8 thuộc cấp
(http://dantri.com.vn/c170/s170-539193/truy-to-cuu-chu-tich-hdqt-vinashin-va-8-thuoc-cap.htm).
[6] Tôi đã dịch hoàn chỉnh tác phẩm này sang Tiếng Việt vào
tháng 10/2011, với tựa đề Kinh tế học thể chế: Trật tự
xã hội và chính sách công. Quý vị độc giả nào quan tâm xin
vui lòng liên hệ với tôi qua địa chỉ lehunglpa@yahoo.com, tôi
rất hân hạnh được gửi tặng quý vị.
[7] Theo lời của Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan trên báo
Nhân Dân ngày 5/11/2011: <em>Vai trò lãnh đạo của Ðảng đối
với cách mạng Việt Nam trong thời kỳ mới! </em>
(http://www.baomoi.com/Home/DoiNoi-DoiNgoai/www.nhandan.org.vn/Vai-tro-lanh-dao-cua-Dang-doi-voi-cach-mang-Viet-Nam-trong-thoi-ky-moi/7298483.epi#6Z7E9AlrmrbH).
[8] Báo VTC ngày 24/10/2011: Bộ trưởng, VFF và cái điếu cày
(http://vtc.vn/thethao/603-306670/the-thao/ban-tra-quan-nuoc/bo-truong-vff-va-cai-dieu-cay.htm).
[9] Báo Vietnamnet ngày 6/12/2010: Nguyên Chủ tịch Quốc hội bàn
về phương thức cầm quyền của Đảng
(http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2010-12-05-nguyen-chu-tich-quoc-hoi-ban-ve-phuong-thuc-cam-quyen-cua-dang).
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10782), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét