Những cái túi nước nổi giận

Ông bà có câu "tức nước vỡ bờ". Câu này ám chỉ về
tâm lý và đối nhân xử thế, đừng để chuyện gì vượt quá
giới hạn chịu đựng ủa đối phương cho dù đối phương
đứng ở vị trí nào chăng nữa, cũng phải biết giữ trung
dung… Nhưng không, trong hiện tại, chuyện tức nước vỡ bờ
là chuyện rất cụ thể, không ám chỉ, không bóng bẩy mệt
đầu như thời xưa đâu. Chỉ cần nói 'tức nước vỡ bờ"
thì lo mà cuốn gói, co giò chạy trối chết, nếu không chạy
thì chết, nếu không tin, nhìn lại gần một ngàn cái túi
nước treo khắp Việt Nam với cái tên khá mĩ miều "đập
thủy điện" thì sẽ hiểu ngay!

Tỉnh Bình Dương là một tỉnh được mệnh danh là an toàn
nhất Việt Nam, ít có thiên tai nhất Việt Nam, thậm chí, đọc
lại lịch sử, dường như tỉnh này có cái tên Bình Dương
cũng vì đặc điểm ít thiên tai, hiền hòa của nó. Cũng chính
vì đặc điểm này mà rất nhiều khu công nghiệp mọc lên ở
đây, mảnh đất này mau chóng trở thành trung tâm công nghiệp
của quốc gia. Thế nhưng mấy ngày gần đây, tin huyện Bến
Cát, Bình Dương bị ngập lụt làm cho không ít người hoang
mang.
Nói đến hoang mang thì người Việt có cả ngàn lẻ một lý do
để hoang mang, sống trên đất nước cờ đỏ sao vàng này,
nếu không biết hoang mang thì e rằng chưa biết làm người.
Nhưng mà hoang mang vì lũ lụt thì chuyện hơi hiếm. Vì người
Việt vốn quen với thiên tai, thậm chí người Tây Nam Bộ sống
chung với lũ chẳng khác nào người miền Trung sống chung với
bão lụt. Chuyện ngập lụt có gì là lạ, có gì mà hoang mang?

Nhưng mà lạ đấy, vì lụt thường niên trước đây ở Tây Nam
Bộ và Trung Bộ là lụt do thiên nhiên gây ra, có thể dữ dội,
ngập nhà cửa, ruộng đồng, cũng có thể lụt vừa phải, mang
một lớp phù sa về đắp thêm cho đồng ruộng, giúp cho mùa
màng bội thu. Nhưng đó là chuyện xưa rồi, chuyện bây giờ,
thiên tai lúc nào cũng kèm theo nhân họa, cái này mà không hoang
mang mới là lạ!

Nếu như trước đây, việc lụt lội chỉ đơn thuần do nước
ở thượng nguồn đổ về với lưu lượng lớn, trán vào
ruộng đồng, ngập nhà ngập cửa, họa hoằng lắm mới có
trận lụt năm Thìn 1964, lở núi Cà Tang ở Quảng Nam, cuốn
mất một ngôi làng dân tộc thiểu số người Tà Ôi. Nhưng khi
tìm hiểu kĩ, thì hiểu ra cũng do nhân họa, vì núi Cà Tang bị
người thiểu số ở đây đốt rừng dẫn đến cháy trụi, trơ
đất trống đồi trọc, đến mùa mưa, nguyên một quả núi lở
lói khiến cho ngôi làng Tà Ôi trôi tuột xuống dòng nước
xoáy, mất dấu.

Bây giờ, trung bình mỗi người dân miền Trung đang mang trên
đầu mình hơn 30 mét khối nước. Chỉ riêng Quảng Nam, Đà
Nẵng, Huế và Quảng Trị, nếu chia bình quân đầu người của
gần 14 triệu dân cho 70 hồ đập thủy điện lớn, nhỏ với
dung lượng từ vài trăm triệu khối đến vài tỉ khối (trong
tình trạng nước ổn định, những lúc cần xả đập thì
nước lên cao gần gấp ba lần ổn định) thì mỗi người dân
phải chịu hơn 50 khối nước treo lơ lửng trên đầu. Thử
hình dung với một dải đất tương đối hẹp, một bên là núi
rừng, hồ chứa và một bên là biển, khi 50 khối nước đó
đồng loạt xổ xuống đầu từng người dân thì cái biển
nước miền Trung sẽ ra sao?

Và người dân hoang mang khi nghe tin ngập lụt Bình Dương là
hoàn toàn tỉnh táo, sự hoang mang này không phải là sự mất
bình tĩnh hoặc sự dao động của người thiếu hiểu biết mà
đây là sự phân tích, tính toán kĩ lưỡng, "trông voi mà soi
mình", trông người mà ngẫm đến ta. Một xứ sở vốn không
bao giờ biết thiên tai, ngập lụt là gì, thế mà đùng một
cái, lụt xối xả, người dân không kịp dọn đồ, tài sản
trôi, heo gà chết, người người vật vã, khóc lóc… Thử
hỏi, làm sao mà dân các miền quen chịu thiên tai không thấy lo?

Riêng miền Trung, thiên tai mỗi năm đã ngốn vài chục mạng
người, có năm lên cả trăm mạng người, nhà cửa, tài sản
mất đi con số hàng chục ngàn, hàng trăm ngàn tỉ đồng. Đó
chỉ mới là thiên tai, còn nhân họa thì miễn bàn, vì với
kiểu xây dựng rút ruột tận cùng, triệt để hiện nay, cứ
mỗi công trình mọc lên thì các quan tỉnh, quan huyện giàu ra,
trơn da láng thịt… Thử hỏi, có bao nhiêu cái hồ chứa, bao
nhiêu cái đập thủy điện đảm bảo an toàn và tin chắc là
không bị vỡ? Và với kiểu làm việc tắc trách, vô lương
tâm, người trực cống xả mà uống rượu say, đợi đến khi
nước vượt ngưỡng thì xả vô tội vạ, làm trôi cả một
thôn như trận lũ năm 2010 ở Đại Lộc, Quảng Nam, do thủy
điện A Vương xả đập khối lượng quá lớn dẫn đến ngập
lụt, bùn non dày cả mét… Như vậy, người dân làm sao dám tin
là mình an toàn?

Và một khi có cả chục cái thủy điện móc trên một nhánh
sông, hệ quả của nó sẽ là các thủy điện này thi nhau tích
nước vì nguy cơ khan hiếm nước có thể diễn ra, thậm chí
sẽ có tranh giành trong việc tích nước. Tích cho nhiều, đến
khi có báo động đỏ, mưa lũ kéo về thì mạnh ông nào ông
nấy xả, vì sợ vỡ đập (bởi hơn ai hết, các ông này thừa
biết mối nguy vỡ đập do xây dựng không đạt chất lượng,
do rút ruột, chung chi cho các cấp…). Cuối cùng, khi mà hàng
chục cái thủy điện đồng loạt xả nước trên một con sông
để cứu lấy mình thì chắc chắn là phải có một vài ngôi
làng chịu trận, mất dấu, hy sinh cho công cuộc cứu thủy
điện của họ. Người dân bao giờ cũng là người chịu rủi
ro đầu tiên và nhận may mắn cuối cùng, chịu thiệt thòi tiên
phong và nhận quyền lợi cuối cùng (nếu có!).

Đến đây, có lẽ không cần bàn thêm về nỗi hoang mang của
nhân dân khi nghe tin ngập lụt ở Bình Dương. Vấn đề cần
bàn là tức nước vỡ bờ. Như chuyện những cái túi nước
nổi giận trên đầu nhân dân đã đi vào hiện thực thì bao
giờ những cái túi nước bất bình trong nhân dân sẽ đổ xòa
xuống? Chuyện này nghe ra có mối tương quan, liên hệ giữa
nghĩa đen và nghĩa bóng của nó – tức nước vỡ bờ!

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20131022/nhung-cai-tui-nuoc-noi-gian), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!