<strong><em>Phạm Vũ Lửa Hạ dịch</em></strong>
Tháng Sáu vừa rồi tại Edinburgh, Scotland, trong <a
href="http://www.ted.com/talks/eric_x_li_a_tale_of_two_political_systems.html">chương
trình diễn thuyết nổi tiếng TED Talk</a>, một nhà đầu tư
vốn mạo hiểm thành đạt của Trung Quốc là ông Eric X. Li (Lý
Thế Mặc), người sáng lập hãng <a
href="http://www.chengwei.com/main2.html" target="_blank">Chengwei
Capital</a> ở Thượng Hải, đã trình bày trước một cử tọa
quốc tế chọn lọc quan điểm tán dương mô hình chuyên chế
Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Ông Eric
X. Li từng học tại các trường đại học Berkeley và Standford.
Ông cũng là thành viên của Hội đồng Quản trị của Học
viện Kinh tế China Europe International Business School (CEIBS) tại
Thượng Hải và Ghana. Trong vòng vài năm gần đây, nhất là sau
bài viết trên mục op-ed của tờ <em>New York Times</em> với nhan
đề "<a
href="http://www.nytimes.com/2012/02/16/opinion/why-chinas-political-model-is-superior.html?_r=1&">Vì
sao mô hình chính trị Trung Quốc lại ưu việt?"</a> tháng
2-2012, ông được coi là nhà hùng biện hàng đầu của Trung Hoa
Đỏ. Cùng với bản dịch bài thuyết trình của Eric X. Li, chúng
tôi sẽ giới thiệu bài của giáo sư Yasheng Huang (Hoàng Á Sinh)
phản bác các quan điểm của Li.
________________
<div class="boxleft300"><img
src="http://www.procontra.asia/wp-content/uploads/2013/10/%E1%BA%A2nh-1.-Eric-Li.png"
/><div class="textholder"></div></div>Xin chào quý vị. Tôi tên là Eric
Li, và tôi sinh ra ở đây.
À mà không, tôi không sinh ra ở đó. Đây là nơi tôi sinh ra:
Thượng Hải, vào lúc cao trào của Cách mạng Văn hóa. Tôi nghe
bà kể là bà nghe tiếng súng nổ cùng với những tiếng khóc
lọt lòng của tôi.
<div class="boxleft300"><img
src="http://www.procontra.asia/wp-content/uploads/2013/10/%E1%BA%A2nh-2.-Eric-Li.png"
/><div class="textholder"></div></div>Khi lớn lên, tôi được nghe
một câu chuyện giải thích toàn bộ những gì tôi cần biết
về nhân loại. Chuyện thế này. Tất cả các xã hội loài
người phát triển theo trình tự tuyến tính, bắt đầu là xã
hội nguyên thủy, rồi xã hội nô lệ, chế độ phong kiến,
chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa xã hội, và cuối cùng, quý vị
thử đoán xem cuối cùng chúng ta ở đâu? Chủ nghĩa cộng sản.
Sớm hay muộn gì thì toàn thể nhân loại – bất luận văn
hóa, ngôn ngữ, và quốc tịch gì – cũng sẽ tiến đến giai
đoạn cuối cùng này của sự phát triển chính trị và xã
hội. Các dân tộc trên toàn thế giới sẽ thống nhất trên
thiên đường hạ giới này và mãi mãi tận hưởng đời sống
hạnh phúc. Nhưng trước khi đến đó, chúng ta tham gia vào một
cuộc đấu tranh giữa thiện và ác, cái thiện của chủ nghĩa
xã hội chống lại cái ác của chủ nghĩa tư bản, và cái
thiện ắt sẽ thắng.
Tất nhiên đó là đại luận thuyết chắt lọc từ các thuyết
của Karl Marx. Và người Trung Quốc tin lấy tin để. Chúng tôi
được dạy bài học lớn này mỗi ngày. Nó trở thành một
phần của chúng tôi, và chúng tôi tin nó. Truyện này bán chạy
như tôm tươi. Khoảng một phần ba dân số toàn thế giới
sống trong tầm ảnh hưởng của đại luận thuyết này.
Rồi đùng một cái, sự đời đổi thay. Phần tôi, vì vỡ
mộng trước cái tín ngưỡng thất bại của thời trai trẻ,
tôi sang Mỹ và thành một anh chàng hippie [ở Đại học UC]
Berkeley.
(<em>Thính giả cười</em>)
Giờ đây, khi tôi đã trưởng thành, lại xảy ra chuyện khác.
Cứ như thể một đại luận thuyết là chưa đủ, tôi được
nghe một luận thuyết khác. Cái này cũng to tát không kém. Đại
luận thuyết này cũng cho rằng tất cả các xã hội loài
người phát triển theo trình tự tuyến tính hướng đến một
đích duy nhất. Đại luận thuyết này như sau: Tất cả mọi xã
hội – bất kể văn hóa gì, bất luận là Ki tô giáo, Hồi
giáo, hay Khổng giáo – phải tiến triển từ các xã hội
truyền thống trong đó nhóm là đơn vị cơ bản đến các xã
hội hiện đại trong đó các cá nhân riêng biệt là các chủ
thể tự chủ, và tất cả các cá nhân này vốn dĩ duy lý, và
họ đều muốn cùng một thứ: lá phiếu bầu cử. Vì họ đều
duy lý, một khi được quyền đi bầu, họ sẽ tạo ra chế độ
cai trị tốt đẹp và mãi mãi tận hưởng đời sống hạnh
phúc. Lại là thiên đường hạ giới. Sớm muộn gì thì nền
dân chủ bầu cử cũng sẽ là hệ thống chính trị duy nhất cho
tất cả mọi quốc gia và mọi dân tộc, với một thị trường
tự do giúp tất cả mọi người đều giàu có. Nhưng trước khi
đạt đến đó, chúng ta tham gia vào một cuộc đấu tranh giữa
thiện và ác. (<em>Thính giả cười</em>) Cái thiện thuộc về
những nơi có nền dân chủ và có sứ mệnh truyền bá dân chủ
khắp địa cầu, đôi khi bằng vũ lực, chống lại cái ác của
những nơi không tổ chức bầu cử.
(<em>Thính giả cười, vỗ tay</em>)
Truyện này cũng bán chạy như tôm tươi. Theo tổ chức Freedom
House, số chế độ dân chủ đã tăng từ 45 vào năm 1970 lên
đến 115 vào năm 2010. Trong 20 năm qua, giới chóp bu quyền lực
phương Tây bền bỉ đi khắp thế gian rao bán tập cáo bạch
này: Nhiều đảng phái đấu tranh giành quyền lực chính trị
và mọi người bỏ phiếu bầu chọn là con đường cứu rỗi
duy nhất cho các nước đang phát triển vốn lâu nay lầm than.
Những ai tin vào tập cáo bạch này chắc chắn sẽ thành công.
Những ai không tin nhất định sẽ thất bại. Nhưng lần này,
người Trung Quốc không tin.
Chỉ lừa tôi một lần thôi nhé …
(<em>Thính giả cười</em>)
Sự thể ra sao hẳn quý vị đã rõ. Trong chỉ 30 năm, từ một
trong những nước nông nghiệp nghèo nhất thế giới, Trung Quốc
đã trở thành nền kinh tế lớn thứ nhì thế giới. Sáu trăm
năm mươi triệu người thoát cảnh đói nghèo. Tám mươi phần
trăm thành quả xóa đói giảm nghèo của toàn thế giới trong
thời kỳ đó diễn ra ở Trung Quốc. Nói cách khác, tất cả
các nền dân chủ mới lẫn cũ cộng lại cũng chỉ bằng một
phần nhỏ thành tựu mà một nhà nước độc đảng đạt
được mà không cần bầu cử.
Đây, tôi lớn lên bằng những thứ này: tem phiếu thực phẩm.
Có lúc mỗi người được chia khẩu phần vài trăm gam thịt
mỗi tháng. Khỏi cần phải nói, tôi ăn hết cả khẩu phần
của bà tôi.
Vì thế tôi tự hỏi bức tranh tổng thể này có gì không ổn?
Nay tôi ở ngay tại nơi mình ra đời, kinh doanh phát đạt không
ngừng. Ngày nào cũng có doanh nhân mở công ty mới. Tầng lớp
trung lưu đang tăng lên với tốc độ và quy mô chưa từng thấy
trong lịch sử loài người. Thế nhưng, theo đại luận thuyết
này, những thành quả này làm gì có cơ hội xảy ra. Vì vậy
tôi làm việc duy nhất mình có thể làm. Tôi nghiên cứu nó.
Phải, Trung Quốc là một nhà nước độc đảng do Đảng Cộng
sản Trung Quốc nắm quyền, và họ không tổ chức bầu cử.
Các học thuyết chính trị chủ yếu của thời đại chúng ta
đưa ra ba giả định. Một hệ thống như vậy có tính cứng
nhắc về mặt vận hành, khép kín về mặt chính trị, và không
chính danh về mặt đạo đức. Chà, các giả định này đều
sai. Ngược lại mới đúng. Khả năng thích ứng, chế độ
"chiêu hiền đãi sĩ" trọng nhân tài, và tính chính danh là
ba tính chất đặc trưng của hệ thống độc đảng của Trung
Quốc.
Giờ đây, phần lớn giới chính trị học cho rằng hệ thống
độc đảng vốn dĩ không có năng tự sửa sai. Hệ thống đó
không trường tồn vì không thể thích ứng. Quý vị thử xem
thực tế thế nào nhé. Trong 64 năm điều hành quốc gia lớn
nhất thế giới, các chính sách của Đảng đã có phạm vi
rộng hơn bất ở nước nào khác trong ký ức cận đại, từ
tập thể hóa đất đai triệt để đến chủ trương Đại
Nhảy vọt, rồi tư hữu hóa đất nông trại, rồi Cách mạng
Văn hóa, rồi cải cách thị trường của Đặng Tiểu Bình,
rồi đến người kế nhiệm Giang Trạch Dân thực hiện một
bước tiến chính trị lớn là mở cửa cho phép giới kinh doanh
tư nhân vào Đảng, điều không tưởng trong thời kỳ Mao cầm
quyền.
Như vậy, Đảng tự sửa sai theo cách khá đáng kể. Về thể
chế, luật lệ mới được ban hành để chỉnh sửa những sai
lệch trước đây. Ví dụ, giới hạn về nhiệm kỳ công tác.
Các lãnh tụ chính trị trước đây thường giữ chức vụ
trọn đời, và họ lợi dụng điều đó để tích lũy quyền
lực và kéo dài mãi mãi quyền cai trị của mình. Mao Trạch
Đông là cha đẻ của Trung Quốc hiện đại, nhưng thời gian cai
trị kéo dài của ông đã dẫn đến những sai lầm tai hại. Vì
vậy Đảng đã áp dụng giới hạn về nhiệm kỳ công tác với
tuổi bắt buộc về hưu từ 68 đến 70.
Một điều ta thường nghe là, "Cải cách chính trị chậm
trễ hơn nhiều so với cải cách kinh tế", và "Cải cách
chính trị là nhu cầu cấp bách của Trung Quốc." Nhưng nhận
xét này là một cái bẫy tuyên truyền ẩn giấu đằng sau một
thành kiến chính trị. Một số người chỉ dựa trên suy diễn
mà quyết định họ muốn thấy có những kiểu thay đổi gì,
và chỉ những thay đổi như vậy mới có thể gọi là cải
cách chính trị. Sự thật là các cải cách chính trị chưa bao
giờ ngừng lại. So với 30 năm trước, 20 năm, hay thậm chí 10
năm trước, mỗi khía cạnh của xã hội Trung Quốc, cách cai
trị đất nước, từ cấp địa phương thấp nhất đến trung
tâm quyền lực cao nhất, hiện nay đều đổi mới đến mức
không còn nhận ra nữa. Những thay đổi như vậy không thể nào
diễn ra nếu không có các cải cách chính trị theo kiểu căn
bản nhất. Tôi dám nhận định rằng Đảng là chuyên gia hàng
đầu thế giới về cải cách chính trị.
Giả định thứ nhì là trong một nhà nước độc đảng,
quyền lực tập trung trong tay của một thiểu số, và thế là
sẽ xảy ra tình trạng quản lý kém và tham nhũng. Tham nhũng
đúng là đại nạn, nhưng trước hết ta thử nhìn bối cảnh
tổng thể. Điều tôi sắp nói có thể nghe có vẻ ngược
đời. Đảng hóa ra là một trong những thể chế chính trị
trọng dụng tài năng nhất trên thế giới hiện nay. Cơ quan
cầm quyền cao nhất của Trung Quốc, Bộ Chính trị, có 25 ủy
viên. Trong Bộ Chính trị gần đây nhất, chỉ có 5 ủy viên có
xuất thân quyền quý, nhóm được gọi là Thái tử Đảng. Hai
mươi ủy viên còn lại, trong đó có Chủ tịch và Thủ tướng,
có xuất thân rất bình dân. Trong cơ quan lớn hơn, Trung ương
Đảng với hơn 300 ủy viên, tỉ lệ ủy viên sinh ra trong gia
đình quyền quý và giàu có thậm chí còn thấp hơn. Đại đa
số cán bộ lãnh đạo cao cấp của Trung Quốc công tác và
phấn đấu để vươn lên cấp cao nhất. Nếu đem so thực tế
đó với các giới chóp bu cầm quyền ở cả các nước đã
phát triển lẫn các nước đang phát triển, tôi nghĩ quý vị
sẽ thấy Đảng xếp gần vị trí hàng đầu về "tính cơ
động hướng lên" (upward mobility).<a
href="file:///C:/Blog/Fertig/2013-10-22-Eric%20Li.doc#_edn1">[i]</a>
Thế thì câu hỏi đặt ra là làm sao điều đó có thể xảy ra
trong một hệ thống do một đảng duy nhất điều hành? Xin
giới thiệu với quý vị một thể chế chính trị đầy uy
quyền, nhưng ít người phương Tây biết đến: Ban Tổ chức
của Đảng. Ban Tổ chức hoạt động như một cỗ máy nhân sự
khổng lồ mà đến cả một số công ty thành công nhất cũng
phải ghen tị. Ban này vận hành một kim tự tháp luân chuyển
với ba thành tố: cơ quan chức năng của chính phủ, doanh
nghiệp nhà nước, và các đơn vị sự nghiệp như trường
đại học hay chương trình cộng đồng. Ba thành tố này tạo
nên những con đường sự nghiệp riêng biệt nhưng cũng hợp
nhất với nhau cho các cán bộ Trung Quốc. Các sinh viên tốt
nghiệp đại học được tuyển vào các vị trí khởi đầu
trong cả ba con đường này, và họ bắt đầu từ cấp thấp
nhất, gọi là "<em>keyuan</em>" [科员; nhân viên]. Sau đó, họ
có thể được đề bạt lên bốn cấp bậc cao hơn theo thứ
tự tăng dần: <em>fuke </em>[副科, phó phòng], <em>ke </em>[科,
trưởng phòng], <em>fuchu </em>[副处, phó ban], và <em>chu </em>[处,
trưởng ban].
Mấy từ này không phải là những thế võ trong phim <em>Karate
Kid</em> đâu nhé. Đây là chuyện nghiêm chỉnh. Các chức vụ
này có phạm vi rất rộng, từ quản lý y tế ở thôn đến
đầu tư nước ngoài ở một quận thành thị hay giám đốc
trong một công ty. Mỗi năm một lần, Ban Tổ chức Đảng xét
duyệt thành tích của họ. Ban Tổ chức phỏng vấn cấp trên,
cán bộ đồng cấp, và cấp dưới của họ. Ban Tổ chức đánh
giá tư cách cá nhân của họ. Ban Tổ chức tiến hành thăm dò
dư luận. Rồi Ban Tổ chức thăng chức những người có thành
tích tốt nhất. Trong suốt sự nghiệp của mình, các cán bộ
này có thể luân chuyển qua cả ba con đường này. Dần dà,
những người tài đức sẽ vượt qua bốn cấp bậc nền tảng
này để vươn lên cấp cán bộ <em>fuju</em> [副局, phó cục] và
<em>ju</em> [正局, trưởng cục]. Ở đó, họ gia nhập hàng ngũ
cán bộ cao cấp. Lúc đó, nhiệm vụ công tác tiêu biểu sẽ là
quản lý một quận/huyện với hàng triệu nhân khẩu hay một
xí nghiệp quốc doanh có doanh thu hàng trăm triệu Mỹ kim. Để
quý vị thấy hệ thống này có tính cạnh tranh ra sao, xin nêu
vài con số: năm 2012, có 900.000 cán bộ cấp phó và trưởng
phòng, 600.000 cán bộ cấp phó và trưởng ban, và chỉ có 40.000
cán bộ cấp phó và trưởng cục.
Sau cấp trưởng cục, một số ít những người tài giỏi
nhất sẽ thăng tiến lên nhiều cấp cao hơn, và cuối cùng là
vào Trung ương Đảng. Quá trình này mất đến hai đến ba chục
năm. Có chuyện nhất thân nhì thế không? Đương nhiên rồi.
Nhưng tài đức vẫn là nhân tố chủ yếu để quyết định
đề bạt. Về căn bản, Ban Tổ chức áp dụng một phiên bản
hiện đại hóa kế thừa từ hệ thống bồi dưỡng nhân tài
đã có từ mấy trăm năm của Trung Quốc. Chủ tịch mới nhậm
chức của Trung Quốc, Tập Cận Bình, là con của một cựu lãnh
tụ;<a href="file:///C:/Blog/Fertig/2013-10-22-Eric%20Li.doc#_edn2">[ii]</a>
đây là điều bất thường, và ông là người đầu tiên thuộc
loại này vươn lên đến vị trí cao nhất. Ngay cả với ông,
con đường sự nghiệp cũng mất 30 năm. Ông bắt đầu với
chức trưởng thôn, và đến lúc vào Bộ Chính trị, ông đã
quản lý những vùng có tổng dân số 150 triệu người và các
mức GDP tổng cộng 1,5 ngàn tỉ Mỹ kim.
Xin đừng hiểu lầm tôi nhé. Tôi nói thế này không phải để
chê bai ai cả. Chỉ nói lên thực tế thôi nhé. Còn nhớ George
W. Bush chứ? Cái này không phải chê bai. (<em>Thính giả
cười</em>) Trước khi thành Thống đốc tiểu bang Texas, hay
Barack Obama trước khi tranh cử Tổng thống, chắc không làm nổi
một chức cán bộ quản lý quận cấp thấp trong hệ thống
của Trung Quốc. Winston Churchill từng nói dân chủ là một chế
độ tệ hại ngoại trừ tất cả các chế độ còn lại.<a
href="file:///C:/Blog/Fertig/2013-10-22-Eric%20Li.doc#_edn3">[iii]</a> À,
có lẽ ông chưa nghe đến Ban Tổ chức của Đảng Cộng sản
Trung Quốc.
Người phương Tây luôn giả định rằng bầu cử đa đảng
với phổ thông đầu phiếu là cách duy nhất để có được
tính chính danh chính trị.
Tôi từng được hỏi, "Đảng không được bỏ phiếu bầu
chọn. Thế thì lấy đâu ra tính chính danh?"
Tôi đáp, "Bằng năng lực có được không?"
Sự thật thế nào thì chúng ta đều biết. Năm 1949, khi Đảng
lên cầm quyền, Trung Quốc đang sa lầy trong những cuộc nội
chiến, đất nước bị ngoại xâm chia cắt, còn tuổi thọ trung
bình lúc đó chỉ là 41. Ngày nay, Trung Quốc là nền kinh tế
lớn thứ nhì thế giới, một cường quốc công nghiệp, và
nhân dân có đời sống ngày càng thịnh vượng hơn.
Hãng nghiên cứu Pew Research thăm dò dư luận Trung Quốc, và
đây là số liệu của những năm gần đây. Hài lòng với
đường hướng của đất nước: 85 phần trăm. Số người nghĩ
rằng họ khá giả hơn 5 năm trước: 70 phần trăm. Số người
kỳ vọng tương lai sẽ tốt hơn: cao đến 82 phần trăm. Báo
<em>Financial Times</em> thăm dò dư luận của giới trẻ toàn cầu,
và đây là những số liệu mới toanh vừa công bố tuần
trước. Chín mươi ba phần trăm Thế hệ Y của Trung Quốc lạc
quan về tương lai của đất nước mình. Đấy, nếu đây không
phải là tính chính danh, tôi chẳng biết nó là gì nữa.
Ngược lại, hầu hết các nền dân chủ có bầu cử trên
khắp thế giới đang có thành tích vô cùng tệ hại. Với thính
giả ở đây, tôi không cần phân tích tỉ mỉ về hiện trạng
rệu rã, từ Washington đến thủ đô các nước Châu Âu. Chỉ
trừ vài ngoại lệ, rất nhiều nước đang phát triển đã áp
dụng chế độ bầu cử nay vẫn đang chịu cảnh nghèo đói và
nội chiến. Các chính phủ được bầu lên, rồi chỉ vài tháng
sau mức tín nhiệm chính phủ rơi xuống dưới 50 phần trăm và
nằm ở đó và thậm chí còn tệ hơn cho đến kỳ bầu cử kế
tiếp. Dân chủ đang trở thành vòng tuần hoàn vĩnh cửu của
việc bầu cử rồi hối tiếc. Cứ kiểu này, tôi e rằng chính
chế độ dân chủ, chứ không phải chế độ độc đảng của
Trung Quốc, mới có nguy cơ đánh mất tính chính danh.
Tôi không muốn tạo ra cảm nhận sai là tình hình Trung Quốc
ổn cả, là Trung Quốc đang ung dung trên đường vươn lên thành
siêu cường quốc. Đất nước này đương đầu với nhiều
thách thức lớn. Song hành với sự thay đổi quyết liệt như
thế này là những vấn đề xã hội và kinh tế quá sức chịu
đựng. Ví như chuyện ô nhiễm. Hay an toàn thực phẩm. Hay các
vấn đề dân số. Trên mặt trận chính trị, vấn đề trầm
trọng nhất là tham nhũng. Tham nhũng lan tràn, phá hoại chế
độ và tính chính danh đạo đức của chế độ. Nhưng phần
lớn giới phân tích chẩn bệnh sai. Họ cho rằng tham nhũng là
kết quả của chế độ độc đảng, do đó, để chữa dứt
căn bệnh này, ta phải dẹp bỏ toàn bộ chế độ.
Nhưng nếu nhìn kỹ hơn thì ta sẽ thấy khác. Tổ chức Minh
bạch Quốc tế (Transparency International) trong những năm gần
đây xếp Trung Quốc hạng từ 70 đến 80 trong số 170 quốc gia,
và thứ hạng này của Trung Quốc đang tăng lên. Ấn Độ, nền
dân chủ lớn nhất thế giới, xếp hạng 94 và đang giảm dần.
Đối với khoảng trăm quốc gia có thứ hạng thấp hơn Trung
Quốc, hơn một nửa là các nền dân chủ có bầu cử. Vậy
nếu bầu cử là liều thuốc tiên chữa lành căn bệnh tham
nhũng, cớ sao những quốc gia này không giải quyết được?
Tôi là một nhà đầu tư vốn mạo hiểm. Tôi đánh cược.
Nếu tôi kết thúc bài nói chuyện này mà không liều mình đưa
ra vài tiên đoán, thì chẳng phải đạo chút nào. Tôi thì tôi
tiên đoán thế này. Trong 10 năm sắp đến, Trung Quốc sẽ qua
mặt Mỹ và trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới. Thu
nhập bình quân đầu người sẽ nằm ở tốp đứng đầu tất
cả các nước đang phát triển. Tham nhũng sẽ bị kiềm chế,
nhưng không loại bỏ hẳn, và Trung Quốc sẽ tăng 10 đến 20
hạng lên cao hơn thứ hạng 60 trong bảng xếp hạng của Minh
bạch Quốc tế. Cải cách kinh tế sẽ tăng tốc, cải cách
chính trị sẽ tiếp tục, và chế độ độc đảng sẽ vẫn
đứng vững.
Chúng ta đang sống trong buổi hoàng hôn của một kỷ nguyên.
Các đại luận thuyết với những luận điệu phổ quát đã
phụ lòng chúng ta trong thế kỷ 20 và đang phụ lòng chúng ta
trong thế kỷ 21. Đại luận thuyết là căn bệnh ung thư đang
giết chết dân chủ từ bên trong. Tôi xin nói thế này. Tôi
không đến đây để kết án dân chủ. Ngược lại, tôi nghĩ
rằng dân chủ đã đóng góp cho sự vươn lên của phương Tây
và góp phần tạo nên thế giới hiện đại. Chính cái luận
điệu phổ quát mà nhiều giới chóp bu phương Tây đang đưa ra
về hệ thống chính trị của họ, chính thái độ ngạo mạn
đó là cốt lõi của những căn bệnh hiện nay của phương Tây.
Chỉ cần họ bớt đi chút thời gian lo áp đặt tư tưởng của
mình lên các nước khác, và dành thêm chút thời gian lo cải
cách chính trị trong nước, có thể họ tạo cơ hội tốt hơn
cho nền dân chủ của họ. Mô hình chính trị của Trung Quốc
sẽ chẳng bao giờ thay thế được nền dân chủ có bầu cử,
vì khác với chế độ dân chủ, mô hình Trung Quốc không giả
vờ có giá trị phổ quát. Mô hình này không thể xuất khẩu
được. Nhưng đó đích thị là luận điểm tôi muốn bàn. Ý
nghĩa của ví dụ Trung Quốc không phải là nó đưa một phương
án khác, mà chứng tỏ rằng có nhiều phương án khác nhau.
Chúng ta hãy hạ màn khép lại cái kỷ nguyên đầy các đại
luận thuyết này. Chủ nghĩa cộng sản và dân chủ có thể
đều là các lý tưởng đáng ca ngợi, nhưng kỷ nguyên của
thuyết phổ quát giáo điều đã kết thúc. Chúng ta hãy thôi
giáo huấn người khác và con cháu chúng ta rằng chỉ có một
cách trị quốc và chỉ có một tương lai duy nhất mà tất cả
mọi xã hội đều phải tiến đến. Như vậy là sai. Như vậy
là vô trách nhiệm. Mà tệ hơn cả, như vậy thì chán quá. Hãy
để tính phổ quát tránh ra nhường chỗ cho tính đa nguyên. Có
lẽ một thời đại lý thú hơn đang đợi chúng ta. Liệu chúng
ta có đủ can đảm để nghênh tiếp nó hay không?
Cảm ơn quý vị.
(<em>Vỗ tay</em>)
<em>Bruno Giussani</em>: Eric, xin anh nán lại với tôi vài phút vì
tôi có vài câu muốn hỏi anh. Tôi nghĩ nhiều người ở đây,
và nói chung ở các nước phương Tây, đồng ý với phân tích
của anh về các chế độ dân chủ đang rệu rã, nhưng đồng
thời, nhiều người có phần thấy khó chịu khi nghĩ đến
chuyện có một chính quyền không được dân bầu lại quyết
định lợi ích quốc dân là gì, mà không có bất cứ hình
thức giám sát hay tham mưu nào. Trong mô hình Trung Quốc có cơ
chế nào cho phép người dân phát biểu rằng cái lợi ích quốc
dân mà nhà nước đã xác định là sai lầm?
<em>Eric Li</em>: Nhà chính trị học Francis Fukuyama gọi chế độ
Trung Quốc là "chủ nghĩa độc tài biết phản hồi"
(responsive authoritarianism). Không chính xác như vậy, nhưng tôi
nghĩ cũng gần đúng. Tôi biết công ty thăm dò dư luận lớn
nhất Trung Quốc. Anh có biết ai là khách hàng lớn nhất của
họ? Chính phủ Trung Quốc. Không chỉ chính phủ trung ương,
chính quyền thành phố, chính quyền tỉnh, mà cả các địa
phương cấp thấp nhất. Họ luôn tiến hành các cuộc khảo
sát. Quý vị có hài lòng với việc dọn rác? Quý vị có hài
lòng với định hướng chung của đất nước? Như vậy ở Trung
Quốc có một kiểu cơ chế khác để phản hồi những yêu sách
và suy nghĩ của người dân. Ý tôi là, tôi nghĩ chúng ta nên
tự gỡ ra để khỏi kẹt trong lối tư duy cho rằng chỉ có
một chế độ chính trị duy nhất – bầu cử, bầu cử, bầu
cử – có thể bảo đảm khả năng phản hồi của chế độ.
Thực tình mà nói tôi chẳng biết bầu cử có còn tạo nên
chính phủ có khả năng phản hồi trên thế giới nữa hay
không.
(<em>Vỗ tay</em>)
<em>Bruno Giussani</em>: Nhiều người có vẻ đồng ý. Một trong
những đặc tính của một chế độ dân chủ là có không gian
cho xã hội dân sự diễn đạt ý kiến. Và anh đã trình bày
các số liệu về mức độ ủng hộ dành cho chính quyền và
nhà chức trách ở Trung Quốc. Nhưng sau đó anh cũng nhắc đến
các yếu tố khác, ví dụ như các thách thức lớn, và hẳn
nhiên có nhiều số liệu khác đi theo một hướng ngược lại:
hàng chục ngàn vụ bạo loạn và biểu tình, và phản kháng về
môi trường, vân vân. Vậy có vẻ như anh cho rằng mô hình Trung
Quốc không có chỗ bên ngoài Đảng để xã hội dân sự diễn
đạt ý kiến.
<em>Eric Li</em>: Có một xã hội dân sự sống động ở Trung
Quốc, dù đó là chuyện môi trường hay cái gì gì khác. Nhưng
nó khác lắm, anh không nhận ra đâu. Vì theo định nghĩa của
phương Tây, cái gọi là xã hội dân sự phải tách biệt hay
thậm chí đối lập với chế độ chính trị, nhưng khái niệm
này xa lạ với văn hóa Trung Hoa. Hàng ngàn năm qua đã có xã
hội dân sự, nhưng chúng nhất quán, gắn bó và là một phần
của trật tự chính trị, và tôi nghĩ đó là một khác biệt
văn hóa lớn.
<em>Bruno Giussani</em>: Eric, cảm ơn anh đã chia sẻ với TED.
<em>Eric Li</em>: Cảm ơn anh.
<strong>Nguồn</strong>: <strong><em><a
href="http://www.ted.com/talks/eric_x_li_a_tale_of_two_political_systems.html">Eric
X. Li: A tale of two political systems</a></em></strong>, TEDGlobal 2013
Bản tiếng Việt © 2013 Phạm Vũ Lửa Hạ & pro&contra
<hr width="33%"> <a
href="file:///C:/Blog/Fertig/2013-10-22-Eric%20Li.doc#_ednref1">[i]</a> Ý
nói cơ hội thăng tiến và có địa vị xã hội cao hơn. Trong
khái niệm tính cơ động xã hội, "cơ động hướng lên"
hàm ý sự dịch chuyển theo chiều dọc, lên một giai tầng xã
hội cao hơn. Ngược lại là "cơ động hướng xuống"
(downward mobility). (N.D.)
<a href="file:///C:/Blog/Fertig/2013-10-22-Eric%20Li.doc#_ednref2">[ii]</a>
Tập Trọng Huân (1913-2002) thuộc lớp lãnh đạo thế hệ đầu
tiên của Đảng Cộng sản Trung Quốc. (N.D.)
<a
href="file:///C:/Blog/Fertig/2013-10-22-Eric%20Li.doc#_ednref3">[iii]</a>
Trong bài phát biểu tại Hạ viện Anh ngày 11/11/1947, Winston
Churchill nói: "Nhiều hình thức chính quyền đã được thử
và sẽ được thử trên thế giới đầy tội lỗi và khổ đau
này. Chẳng ai giả vờ nghĩ rằng dân chủ là hoàn hảo và hoàn
toàn sáng suốt. Thực vậy, có người đã nói dân chủ là hình
thức chính quyền tệ hại nhất ngoại trừ tất cả các hình
thức khác thỉnh thoảng đã được dùng thử." (N.D.)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20131022/eric-x-li-chuyen-hai-che-do-chinh-tri),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét