Ngô Nhân Dụng - Bài học về khủng hoảng ngân sách Mỹ

<strong>Năm 2006, Nghị Sĩ Barack Obama, đảng Dân Chủ, đã bỏ
phiếu không cho phép chính phủ Mỹ vay thêm tiền để chi tiêu
và trả nợ, ông nói rằng số nợ khổng lồ của chính phủ
Mỹ là một "kẻ thù nội tuyến ẩn hình" (a hidden domestic
enemy).
</strong>

<center><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjbGlq1mlCPQVTU07YDntooSY0isBigAHkFMj42Bye9pjsC6wUpCGcZtv3nH3y7-63yeNwQF6e07kRsq0fBdF9tQYLhkzulqu_7hNXLvVGEwonLoGLk3vqvrUakL2ifgg7YlXPQXfDc8LU/s1600/download.jpg"
/></center>

Lúc đó, ông George W. Bush, đảng Cộng Hòa, ngồi trong Tòa Bạch
Ốc.

Năm 2013, ông Obama đang ngồi trên cái ghế của ông Bush, đến
lượt đảng Cộng Hòa dọa không "nâng trần" số công trái
của nhà nước liên bang. Tuần trước, họ mới thỏa hiệp,
chấm dứt cảnh nhà nước đóng cửa vì không có ngân sách
mới, và cho phép chính phủ đi vay thêm nợ, nhưng chỉ trong
thời gian ba, bốn tháng mà thôi.

Người Ấn Ðộ có thể giải thích đó là do luật nhân quả
nằm trong khắp vũ trụ. Nhưng có thể giải thích theo những
luật hoàn toàn thế tục. Nước Mỹ lâu lâu lại đóng cửa vì
Quốc Hội không biểu quyết ngân sách. Lâu lâu lại sợ sắp
vỡ nợ nếu Quốc Hội không cho phép chính phủ vay têm tiền,
vì không đi vay sẽ không đủ tiền để trả lãi hoặc vốn
của các món nợ cũ. Tình cảnh đó bắt nguồn từ những luật
lệ do con người đặt ra. Tìm hiểu căn nguyên, chúng ta có thể
rút kinh nghiệm khi soạn một Hiến Pháp cho nước Việt Nam dân
chủ, tự do, sau khi xóa bỏ chế độ cộng sản.

Ðạo luật căn bản là Hiến Pháp. Bản Hiến Pháp nước Mỹ
có tuổi thọ cao nhất thế giới, có lẽ chỉ thua nước Anh là
một quốc gia tân tiến không hề có hiến pháp mà chỉ theo các
luật lệ và thủ tục cổ truyền. Hiến Pháp Mỹ xác định
phân biệt ba quyền căn bản, lập pháp, hành pháp, và tư pháp;
và đặt các định chế để ba quyền hành này có khả năng
kiểm soát và cân bằng lẫn nhau. Ðây là một bước tiến bộ
trong lịch sử loài người, nhiều quốc gia đã làm theo. Người
Mỹ đã sống với bản Hiến Pháp đó hơn 200 năm, mà nước
họ rất tiến bộ, dân chúng có thể thay đổi người cầm
quyền bằng lá phiếu và họ thực sự đã thay đổi nhiều
lần, một cách hòa bình, chúng ta khó chê bai rằng Hiến Pháp
của họ không hay, không tốt. Nhưng các quốc gia đang hoặc sẽ
bước vào con đường dân chủ hóa thì nên rút kinh nghiệm về
các vụ khủng hoảng ngân sách như mới diễn ra ở nước Mỹ,
để vẽ ra những bản Hiến Pháp giúp cho đời sống chính trị
tránh được các cơn khủng hoảng tương tự.

Một lựa chọn mà người dân nước nào cũng phải quyết
định ngay từ lúc soạn bản Hiến Pháp là nên theo chế độ
tổng thống như ở nước Mỹ, Phi Luật Tân, hoặc theo chế
độ đại nghị, như ở nước Anh, nước Ðức, Ấn Ðộ. Có
những bản Hiến Pháp pha trộn giữa hai khuôn khổ này, như ở
Pháp, Bồ Ðào Nha, Austria. Trên lý thuyết, mỗi thể chế đều
có những ưu và nhược điểm. Nhưng trong thực tế, đối với
các quốc gia mới bước vào con đường xây dựng thể chế tự
do dân chủ thì chế độ đại nghị có lẽ thích hợp nhất.
Ðây là điều mà những người đang tranh đấu cho tự do dân
chủ ở Việt Nam nên chú ý.

Trong những chế độ giống như nước Mỹ, vị tổng thống và
Quốc Hội đều do dân bầu trực tiếp và tổng thống vừa
đóng vai nguyên thủ quốc gia vừa điều khiển chính phủ và
guồng máy nhà nước. Trong các nước theo chế độ đại nghị
nguyên thủ quốc gia có thể là vua hoặc tổng thống do dân
bàu, nhưng quyền hành được giới hạn; người thực sự
điều hành chính phủ là một vị thủ tướng do quốc hội suy
cử. Nước Pháp, trong chế độ đệ ngũ Cộng Hòa thì vừa có
tổng thống với quyền hành rộng rãi, lại vừa có thủ
tướng do Quốc Hội đưa ra. Các thể chế khác nhau vì được
đặt ra trong hoàn cảnh quốc gia khi viết Hiến Pháp hoặc mới
được thành lập, không giống nhau. Nhưng đối với các nước
mới bước vào con đường dân chủ hóa thì chế độ đại
nghị có nhiều ưu điểm, trong việc xây dựng các định chế
và nền nếp dân chủ hơn cả. Trong số các quốc gia chuyển
từ độc tài sang dân chủ trong các thập niên từ 1970 đến
1990, ở Nam Âu, Nam Mỹ và Ðông Âu nền dân chủ tại những
nước theo chế độ đại nghị ít gặp khủng hoảng chính trị
và dễ được củng cố vững vàng hơn.

Một công dụng của bản Hiến Pháp là nó vạch ra những thủ
tục giải quyết khi có mâu thuẫn giữa hai quyền hành pháp và
lập pháp. Chúng ta biết rằng chế độ dân chủ đòi hỏi hai
quyền hành này phải độc lập với nhau, và Quốc Hội luôn
đóng vai trò kiểm soát chính phủ. Ðặc biệt, Quốc Hội là
nơi quyết định các món thu và chi của chính phủ, tức là
quyết định ngân sách. Cơn khủng hoảng ở nước Mỹ vừa qua
là do Tòa Bạch Ốc và khối đa số trong một viện Quốc hội
không thể đồng ý với nhau về mấy khoản chi và thu. Ðảng
Cộng Hòa chiếm đa số ở Hạ viện muốn chính phủ cắt giảm
thuế, và cắt nhiều món chi tiêu, đặc biệt là các khoản chi
trong chương trình bảo hiểm sức khỏe mới mang tên ông Obama.
Tòa Bạch Ốc và khối nghị sĩ đa số đảng Dân Chủ không
đồng ý. Hai bên không ai nhường ai, thế là nhà nước không
có ngân sách, trong hơn hai tuần lễ. Hiến Pháp Mỹ không xác
định một cơ chế hòa giải nào khi mâu thuẫn giữa hành pháp
và lập pháp đi tới tình cảnh này. Muốn hòa giải, người ta
chỉ còn cách sử dụng các thủ thuật chính trị, bên này đổ
cho bên kia là gây ra khủng hoảng.

Cuộc khủng hoảng ngân sách này, cũng như các lần trước,
không làm cho dân Mỹ náo động. Chỉ có gần 40% dân chúng coi
chuyện nhà nước tạm thời đóng cửa là quan trọng. Bởi vì
dân Mỹ đã sống hơn 200 năm trong chế độ dân chủ, thể chế
chính trị đã vững vàng. Những cuộc khủng hoảng trong việc
điều hành đất nước, có thể khiến người dân hết tin
tưởng vào các chính trị gia đảng này hoặc đảng khác, nhưng
không làm cho người Mỹ mất tin tưởng vào nền tảng quốc gia
và tin tưởng vào giá trị và lợi ích của thể chế dân chủ.

Với một chế độ đại nghị, những cuộc khủng hoảng tương
tự sẽ tránh được, không như vừa xảy ra ở Mỹ. Vì Quốc
Hội cử ra người làm thủ tướng, một vị thủ tướng điều
hành guồng máy nhà nước bắt buộc phải được đa số trong
Quốc Hội ưng thuận. Sẽ khó xẩy ra chuyện quốc hội bỏ
rơi, không biểu quyết ngân sách cho vị thủ tướng. Nếu có
mâu thuẫn, đó là những mâu thuẫn trong nội bộ đảng cầm
quyền hay liên minh cầm quyền; người ta sẽ phải giải quyết
với nhau trong nội bộ mà không gây ảnh hưởng đến việc
điều hành quốc gia.

Một nước mới bước vào đường dân chủ hóa cần tránh
những cuộc khủng hoảng chính trị, dù nhỏ dù lớn. Khi những
người làm chính trị không thể thỏa hiệp được với nhau
khiến guồng máy quốc gia ngưng chạy thì người dân mất lòng
tin vào chính phủ, vào tổng thống hay quốc hội và tất cả
các đảng phái. Nhưng cơn khủng hoảng chính trị có thể biến
thành một cuộc khủng hoảng của cả chế độ. Người dân
sẽ bớt tin tưởng vào giá trị của các "luật chơi dân
chủ." Người ta hy vọng chế độ dân chủ sẽ đưa tới
cuộc sống tự do và thịnh vượng. Nếu họ thấy thể chế
mới đưa tới những bế tắc khiến guồng máy quốc gia tê
liệt, chỉ vì luật chơi mới không giúp cho các nhà chính trị
thỏa hiệp được với nhau, thì họ mất tin tưởng vào tất
cả cuộc chơi. Nhiều người sẽ nghi ngờ, tự hỏi có thể
một chế độ độc tài còn tốt hơn, giúp cho guồng máy quốc
gia chạy đều hơn hay chăng!

Nước Mỹ có thể vượt qua các cuộc khủng hoảng nho nhỏ như
vừa xảy ra. Một phần vì các người làm chính trị biết
giới hạn của họ, một phần vì trình độ dân trí. Các nhà
chính trị biết rằng trong hai năm tới sáu năm họ sẽ phải
đứng trước người dân để xin lá phiếu. Họ biết các cử
tri quan sát họ thường xuyên. Những người trong đảng Cộng
Hòa chống kịch lệt việc thỏa hiệp với Tòa Bạch Ốc vì
họ biết các cử tri bảo thủ của họ muốn như vậy. Nhưng
nhiều người cũng biết nếu găng quá, kéo dài lâu quá, đa số
cử tri sẽ trách họ quá cứng rắn làm hại lợi ích chung. Vì
thế cuối cùng họ lại thỏa hiệp. Ðời sống chính trị ở
Mỹ đã diễn ra tấn kịch đó nhiều lần. Thời cố Tổng
Thống Reagan, đảng Dân Chủ kiểm soát Quốc Hội cũng tạo khó
khăn về ngân sách, sau họ nhường bước vì ông Reagan chịu
thỏa hiệp, giảm bớt chi tiêu quân sự. Thời Tổng Thống
Clinton, đảng Cộng Hòa cũng ép được Tòa Bạch Ốc phải cắt
giảm chi tiêu cho chương trình Medicaid (Medical ở California), mới
chịu thỏa hiệp về ngân sách.

Trước những cuộc tranh đua, mặc cả và thỏa hiệp đó, đa
số dân chúng Mỹ thản nhiên, vì họ biết cuối cùng chính họ
mới là trọng tài trong cuộc chơi dân chủ này. Họ biết cuộc
chơi đáng bảo vệ, họ biết các đấu thủ đều tôn trọng
luật chơi, họ tin tưởng vào thể chế dân chủ. Những nước
chưa có truyền thống sống dân chủ tự do không có khả năng
chấp nhận một cách thản nhiên như vậy
<strong>
Ngô Nhân Dụng</strong>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20131024/ngo-nhan-dung-bai-hoc-ve-khung-hoang-ngan-sach-my),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!