Dân Luận: Phạm Chí Dũng: Việt Nam sẽ "xoay trục" sang phương Tây?

<div class="boxright320"><img
src="http://www.viet.rfi.fr/sites/viet.filesrfi/imagecache/rfi_43_large/sites/images.rfi.fr/files/aef_image/phuonguyen1.jpg"
/><div class="textholder">Nguyễn Phương Uyên được chào đón khi
vừa ra khỏi trại giam Long An tối 16/08/2013. FB</div></div>

Ngày 16/08/2013 vừa qua người ta đã chứng kiến việc Phương
Uyên được trả tự do một cách hết sức bất ngờ ngay tại
tòa án. Sự kiện này có thể dẫn đến vận hội mới mẻ nào
cho xã hội Việt Nam?

RFI Việt ngữ đã đặt câu hỏi này với nhà báo tự do Phạm
Chí Dũng ở Thành phố Hồ Chí Minh.

RFI: Thân chào nhà báo
Phạm Chí Dũng, rất hân hạnh lại có dịp trao đổi với anh
trên làn sóng của đài RFI. Thưa anh, anh nhận xét như thế nào
về bất ngờ đến khó tin của phiên phúc thẩm xử Phương
Uyên và Nguyên Kha vừa qua ?

Nhà báo Phạm Chí Dũng: Nếu
tôi nhớ không lầm thì từ năm 1975 đến nay mới diễn ra một
sự kiện đặc biệt, quá sức đặc biệt như vụ Phương Uyên,
khi một phạm nhân chính trị được trả tự do ngay tại tòa.
Từ năm 1975 đến nay, có lẽ sự kiện Phương Uyên là một
chứng nghiệm rõ nhất cho quy luật khoa học biện chứng lịch
sử: khi chính thể mạnh, "nhập kho" tăng và "xuất kho"
giảm; còn khi chính thể yếu, "nhập kho" giảm còn "xuất
kho" tăng.

Việc được trả tự do ngay tại tòa của Phương Uyên là một
sự kiện mang tính tín hiệu rõ nét nhất, phản ánh xu hướng
"xuất kho" và chính thể Việt Nam đang khởi động cho định
hướng "xoay trục". Nếu chính sách gần gũi nhất của Hoa
Kỳ là "xoay trục" về khu vực Đông Nam Á thì Nhà nước
Việt Nam chuyển động theo chiều ngược lại": hướng sang
phương Tây.

Hiện tượng này lại phản ánh một quy luật khác: độ mở
dân chủ tỉ lệ thuận với độ mở đối ngoại.

Còn trong nhãn quan của cộng đồng quốc tế, đúng là có một
chuyện gì đó hình như đang xoay chuyển. Và nếu lạc quan hơn
như giáo sư người Anh Jonathan London - người chuyên nghiên cứu
về Việt Nam và có thiện chí đến mức bất ngờ với nhân
dân đất nước này - thì "tình hình chính trị ở Việt Nam
hiện nay đang biến động rất nhanh". Thậm chí ông còn phóng
ra một câu hỏi rất sốt ruột: "Bây giờ thì sao?".

Tất nhiên nhiều người và nhiều giới trong nước và quốc
tế đều muốn được thỏa mãn những câu hỏi thiết thân
như: Sự kiện tự do của Phương Uyên hàm ý điều gì? Liệu
có phản ánh một sự thay đổi lớn về chính sách của Nhà
nước Việt Nam đối với tù nhân lương tâm, chính sách dân
chủ nương theo quan điểm đối ngoại? Sau sự kiện này liệu
có thể dẫn tới những những sự kiện thả tù và cởi mở
dân chủ nào khác? Hoặc, sự kiện Phương Uyên có phản ánh
một tấm lòng thành thực nào đó của một hoặc một số lãnh
đạo đảng và nhà nước đối với cộng đồng quốc tế và
giới dân chủ trong nước? Kinh tế việt Nam có hy vọng nào
được phục hồi nếu giới đấu tranh dân chủ trong nước
không còn bị đưa vào các trại "phục hồi nhân phẩm"?...

RFI: Ngay sau khi Phương
Uyên được trả tự do, đã có nhiều dư luận về sự kiện
chưa từng có này. Anh có bình luận gì về những dư luận
ấy?

Người Việt Nam không bao giờ bỏ phí tinh thần "lạc quan
cách mạng". Tôi chỉ muốn nêu lại một vài câu chuyện hài
hước trên các diễn đàn mạng, trong các quán cà phê "dân
chủ" và ở cả những bàn nhậu.

Một trong những câu chuyện trào phúng nhất thuộc về nhà báo
Huỳnh Ngọc Chênh. Chỉ mới cách đây chưa đầy hai tháng,
người nhận giải thưởng "Công dân mạng toàn cầu 2013"
của Tổ chức Phóng viên Không biên giới còn không giấu nổi
tâm trạng lo ngại về triển vọng "nhập kho", nhưng nay tại
mang tâm thế khác hẳn.

Tiếu lâm nhất là việc Huỳnh Ngọc Chênh đã nêu ra hai giả
định sau chuyến trở về không thể tưởng tượng được của
nữ sinh áo trắng Phương Uyên, trong đó có giả định 1 - lạc
quan nhất - mà tôi xin lược lại như sau: "Các người
đứng đầu đảng Cộng sản Việt Nam thấy rằng đến lúc
phải thực lòng thay đổi để nhanh chóng hội nhập (…) nên
đã quyết định tìm cách trả lại tự do ngay cho Phương Uyên,
và từ từ trả lại tự do cho Nguyên Kha. Việc giảm án cho
Uyên - Kha là bước đi "Amstrong" rụt rè đầu tiên hướng về
ánh sáng dân chủ nhưng sẽ là bước tiến vĩ đại của dân
tộc trong nay mai.

Những bước đi tiếp theo là sẽ thả hết các tù nhân
lương tâm còn lại vào dịp đặc xá ngày 2/9 sắp đến, rồi
tiến đến thay đổi Hiến pháp bỏ đi điều 4, chấp nhận đa
nguyên, đa đảng... Nếu đúng với giả định nầy, tôi tin
rằng toàn dân sẽ tôn 16 ông bà trong Bộ Chính trị thành
những thánh nhân, dựng tượng khắp mọi nơi để thờ cúng.
Riêng tôi nguyện sẽ mỗi ngày viết một bài báo hàng ngàn
chữ để ca ngợi công đức của các vị cho đến khi tôi không
còn viết được nữa.

Tôi cũng tin rằng nhân dân sẽ khép lại quá khứ, tha thứ
tất cả, đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục được ủng hộ,
nhân dân sẽ dồn phiếu cho các vị trong bầu cử tự do để
tranh đua sòng phẳng và thắng lợi tuyệt đối các đảng phái
mới lập khác… Tôi hay tin người và tin vào điều tốt đẹp
nên rất tin vào giả định 1".

Tất nhiên một số độc giả "ngây thơ" đã "ném đá"
Huỳnh Ngọc Chênh vì cái được gọi là "lòng tin chiến
lược" như thế. Chỉ có điều, số độc giả ít tường
tận về tính cách ông Chênh hình như đã chẳng mấy quan tâm
đến giả định thứ hai mà ông nêu ra: "Do áp lực phải
vào TPP, phải vào Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, phải
mua được vũ khí sát thương của Mỹ, phải tìm các nguồn tài
trợ cho nền kinh tế đứng bên bờ vực thẳm... các vị lấy
việc giảm mức án vài năm cho Uyên - Kha làm món hàng trao đổi
để lừa bịp dư luận và thế giới.

Sau khi đạt được các yêu cầu chiến thuật đó các vị
lại "đâu trở về đó", lại tiếp tục vùi dập nhân
quyền, đàn áp người yêu nước... như đã từng làm sau khi
vào WTO. Nếu giả định nầy là sự thật thì nhân dân sẽ
không để yên, lịch sử sẽ đời đời nguyền rủa, thế
giới sẽ không ngu ngơ để các vị tiếp tục dối trá".

RFI: Anh có tin vào
giả định nào của nhà báo Huỳnh Ngọc Chênh?

Hơi khác với Huỳnh Ngọc Chênh, tôi không tin người lắm,
đặc biệt đối với các chính khách thời nay. Do vậy tôi hoài
nghi đối với mọi giả định, cho dù đã xác định được
tính xu thế về độ mở chính trị tỉ lệ thuận với độ
mở đối ngoại.

Tôi cũng muốn nêu ra một giả định khác, có thể mang tính
trung dung giữa hai giả định của nhà báo Huỳnh Ngọc Chênh,
nhưng được nhìn từ góc độ biện chứng lịch sử.

Hãy trở lại với quy luật nhập kho – xuất kho, chúng ta có
thể tự hỏi là với sự kiện Phương Uyên diễn ra chưa có
tiền lệ, thế mạnh của chính thể đã diễn biến đến mức
nào và đang ở điểm ngoặt nào? Phải chăng đã xảy ra một
sự thay đổi đủ lớn từ đối nội và đối ngoại, hoặc
hơn nữa là tính cộng hưởng giữa hai yếu tố này mà khiến
chính quyền buộc phải thả người?

Cần nhắc lại là vào đầu năm 2013, sau chuyến đi của
người đứng đầu Đảng Nguyễn Phú Trọng đến Roma, đã xảy
ra một sự kiện chưa có tiền lệ ở Việt Nam. Một nhóm nhân
sĩ, trí thức gồm 72 người đã ký tên vào một bản văn bản
được gọi tượng trưng là "Kiến nghị 72" với nhiều đề
nghị liên quan đến Hiến pháp, Luật biểu tình, Luật lập
hội, Luật trưng cầu dân ý và cả đề nghị thay đổi điều
4 Hiến pháp về cơ chế độc đảng. Nhưng sau đó, rất nhiều
người dân và công chức đã ngạc nhiên về chuyện đã không
một ai trong nhóm "Kiến nghị 72" bị "kiểm soát đặc
biệt", trong khi nếu sự kiện này xảy ra vào những năm
trước đó thì không biết hậu quả nào đã xảy đến, thậm
chí còn có thể có chuyện bắt bớ.

"Kiến nghị 72 " ra đời cùng với chuyến đi của Tổ chức
Ân xá Quốc tế đến Việt Nam - cũng là lần đầu tiên tổ
chức này được Nhà nước Việt Nam cấp "quota" cho gặp
trực tiếp những nhân vật bất đồng chính kiến theo yêu
cầu. Cũng vào thời gian này, giới quan sát còn ghi nhận một
vài chuyến đi và những cuộc gặp gỡ của các quan chức Cộng
đồng châu Âu, những nghị sĩ đấu tranh cho vấn đề dân chủ
và nhân quyền và đã có những tiếp xúc với các quan chức
Bộ Ngoại giao, Bộ Công an ở Hà Nội. Mà đó là những cuộc
gặp được công khai cho báo chí, trong khi dư luận còn cho rằng
có những cuộc tiếp xúc kín đáo hơn nhiều, đã dẫn đến
cuộc đối thoại nhân quyền Việt – Mỹ ở Hà Nội vào trung
tuần tháng 4/2013.

Vậy thì câu chuyện của Phương Uyên cũng rất có thể là
một logic tiếp theo của chuỗi vận động đối ngoại – đối
nội diễn ra từ đầu năm 2013 đến nay, chứ không phải là
đột biến hay ngoại lệ, cho dù sự kiện này đã làm kinh
ngạc rất nhiều người.

RFI : Nhưng đợt
bắt bớ các blogger ở Việt Nam xảy ra vào tháng 5 và tháng 6
năm 2013 có đi ngược lại tính logic của lộ trình mở cửa
chính trị như anh phân tích?

Chúng ta hãy nhìn vào cái gọi là "Danh sách 20", tức một
tin tức được tung ra cùng với đợt bắt ba blogger Trương Duy
Nhất, Phạm Viết Đào và Đinh Nhật Uy. Có thể nhận ra điều
đó giống như một động tác giả hơn, xuất phát từ một cơ
quan đặc biệt nào đấy nhằm tác động đến tâm lý và hành
vi của giới blogger và hoạt động dân chủ nhân quyền, chứ
thực ra từ đó đến nay đã không diễn ra một sự bắt bớ
nào nữa.

Mà vụ việc của hai trong ba blogger lại được đánh giá thiên
về màu sắc nội bộ và với mục đích tìm ra nguồn tin hơn
là một "cú đánh" trực tiếp vào hoạt động dân chủ và
nhân quyền ở Việt Nam. Còn với Đinh Nhật Uy, tin tức gần
nhất cho thấy blogger này có khả năng sắp được trả tự do.
Thực ra, vấn đề của Uy là quá nhỏ bé trong tổng thể bàn
cờ chính trị ở Việt Nam.

Nhân đây, cũng cần làm rõ một đánh giá cho rằng vào nửa
đầu năm 2013, số người bất đồng chính kiến bị bắt giữ
ở Việt Nam bằng cả hai năm trước cộng lại. Nếu nhìn lại
và rạch ròi về thời điểm bắt giữ thì có thể thấy những
vụ bắt người tập thể như 14 thanh niên Công giáo, Tin lành
và vụ Hội đồng Công luật Công án Bia Sơn đều xảy ra vào
năm 2012 chứ không phải 2013. Người ta cũng còn nhớ vụ bắt
giữ luật sư công giáo Lê Quốc Quân vào cuối năm 2012 là vụ
cuối cùng của năm đó. Còn đến năm 2013, những vụ "tồn
kho" của năm trước được đưa ra xét xử và có án. Như
vậy, thực ra số người bất đồng chính kiến bị bắt vào
nửa đầu năm 2013 là giảm hẳn so với nửa cuối năm trước,
phản ánh biểu đồ kiểm soát chính trị đang võng dần xuống
theo một đường thoai thoải, hoặc làm thành "một đường
mỏng manh" (a delicate line) – như cụm từ mà đại sứ Hoa Kỳ
tại Việt Nam David Shear đã dùng để chỉ về mối quan hệ
"đi dây" của Hà Nội giữa Bắc Kinh và Washington.

Mà như thế, đáng lý ra dư luận trong nước và cả các tổ
chức nhân quyền quốc tế đã không phải quá ngạc nhiên khi
chứng kiến Phương Uyên được thả đột ngột. Nhất là sự
kiện trả tự do chưa có tiền lệ này lại diễn ra chỉ gần
ba tuần sau cuộc gặp giữa hai nguyên thủ quốc gia của Mỹ và
Việt Nam.

Vấn đề chỉ còn là thời gian, thả sớm hay muộn hơn mà
thôi.

RFI : Cho tới nay
vẫn có nhiều luồng ý kiến khác biệt về nguyên nhân và
động lực dẫn tới sự tự do của Phương Uyên. Anh đánh giá
ra sao về vấn đề này?

Tôi nhìn thấy một ảnh hưởng không nhỏ, hoàn toàn không mờ
nhạt từ phía Nhà Trắng. Có thể coi thái độ của Washington
mới là ảnh hưởng có tính quyết định.

Ngay sau khi Phương Uyên được thả, khẩu khí của đại sứ
Hoa Kỳ tại Việt Nam là David Shear có vẻ càng cứng rắn
hơn: "Chúng tôi đã khẳng định rất mạnh mẽ rằng chúng
tôi muốn các tù nhân chính trị phải được thả".

Cũng sau khi Phương Uyên được thả, một viên chức chính trị
của Đại sứ quán Hoa Kỳ là Michael Orona đã trả lời báo chí
rằng đây là sự đấu tranh không ngừng nghỉ từ nhiều phía.
Ông Orona cho biết ngay từ đầu tiên, Tòa đại sứ đã ra thông
cáo báo chí về việc này và tiếp tục lên tiếng bằng nhiều
kênh đối thoại.

Cách bày tỏ thái độ của các quan chức ngoại giao Hoa Kỳ
cũng không kém logic với cách tiếp đón Chủ tịch Sang của
Tổng thống Obama. Kín đáo trong hội đàm, nhưng bên ngoài vẫn
liên tục diễn ra nhiều cuộc vận động của các nghị sĩ Mỹ
và châu Âu cho dân chủ và nhân quyền ở Việt Nam. Làn sóng
vận động này lại bắt nguồn từ giới hoạt động dân chủ
và nhân quyền trong nước.

Nhưng cũng không thể nói rằng cuộc biểu tình ngày 16/8/2013
ở Long An của hàng trăm người ủng hộ Phương Uyên là vô
nghĩa. Cũng không thể nói là công an Long An không thuần thục
phương án phòng chống biểu tình, bạo loạn mà đã để cuộc
biểu tình diễn ra một cách đầy đặn đến khó tả, đến
mức mà nhà văn Nguyễn Tường Thụy còn mô tả "vừa đi vừa
binh vận lẫn dân vận". Còn trước đó một ngày, hàng chục
người bị xem là "đối tượng chính trị" đã có thể cùng
với gia đình Phương Uyên và Nguyên Kha gặp gỡ các phạm nhân
mà không bị cán bộ trại giam Long An làm khó dễ gì…

Những tín hiệu cứ tiếp nối sinh ra, sinh sôi một cách thầm
lặng, nhưng trên hết vẫn là tính tín hiệu. Mà đó chỉ là
đà tiếp nối cho một sự cộng hưởng trong – ngoài để dẫn
đến một tác động can thiệp nào đó từ phương Tây đối
với trường hợp Nữ sinh áo trắng.

RFI: Như vậy là
chính phủ Hoa Kỳ vẫn quan tâm đến chủ đề dân chủ và nhân
quyền ở Việt Nam, khác với dư luận cho rằng Tổng thống
Obama đã quay lưng?

David Shear là một trong những dấu chỉ lộ thiên cho câu hỏi
này. Trong cùng thời gian Phương Uyên được thả, David Shear đã
có một cuộc tiếp xúc với cộng đồng người Việt ở Little
Sài Gòn, và một ít thông tin xuất hiện từ đấy đã cho thấy
ông Shear xác nhận: chính Tổng thống Obama đã nói thẳng với
ông Trương Tấn Sang trong chuyến viếng thăm vào ngày 25/7/2013,
là hiện nay Việt Nam đang cần Hoa Kỳ nhiều hơn trong các vụ
mua bán về vũ khí sát thương, và hồ sơ nhân quyền sẽ trở
thành điều kiện ràng buộc trong việc mua bán vũ khí, phát
triển quan hệ đối tác.

Dấu chỉ đã khá rõ: sau gần ba tuần diễn ra cuộc gặp Obama
– Sang, công luận được biết đến những điều "thầm
kín" trong phòng Bầu dục. Nếu người Việt ẩn dụ bằng
bản sao bức thư của ông Hồ Chí Minh viết cho Tổng thống Mỹ
Harry Truman gần bảy chục năm về trước, thì người Mỹ hiện
tại lại không cần giấu diếm quan điểm của mình. Và đúng
như David Shaer đã ẩn dụ trước cuộc gặp Obama- Sang, "Mỹ
có ưu thế để đặt ra vấn đề này(dân chủ và nhân
quyền)".

Vậy ưu thế đó là cái gì?

Ít lâu sau cuộc gặp Obama- Sang, vị đại sứ từng trải, ít
nói và được xem là có nhiều kinh nghiệm đối thoại với Hà
Nội đã có một cuộc họp báo với cái nhìn tương đối lạc
quan về triển vọng quan hệ "đối tác toàn diện" giữa hai
quốc gia, khác khá nhiều với thái độ lắng tiếng của chính
ông vào năm trước, nhất là lúc cuộc đối thoại nhân quyền
Việt – Mỹ bị đình hoãn đột ngột vào cuối năm 2012.

Tuy thế, thái độ của vị quan chức cao cấp nhất đón phái
đoàn lên đến 200 người của Chủ tịch Sang ở sân bay
Washington vẫn không quá lạc quan. Trong cuộc gặp với người
Việt ở Little Sài Gòn mới đây, ông David Shear tái khẳng
định tình hình nhân quyền Việt Nam vẫn không có sự cải
thiện nào đáng kể như sự mong đợi của Hoa Kỳ. "Thời
gian" là một trong những khái niệm mà David Shear đề cập
nhiều nhất, liên quan đến TPP và vũ khí sát thương là hai
thứ mà Hà Nội đang muốn có.

Tất cả đều phải có thời gian. Cách nói của David Shear cũng
có thể khiến người ta nhớ lại lời nhắc của Bộ trưởng
Thương mại Mỹ với ông Sang vào cuối tháng 7/2013, cho rằng
Việt Nam đã đạt được một số yêu cầu về thủ tục TPP,
nhưng sẽ còn phải mất nhiều thời gian nữa để hoàn thiện
việc gia nhập hiệp định này.

Cũng cần nhắc lại, vào tháng 2/2013, một đại sứ châu Âu
đã tiếp xúc với Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thanh Sơn và
nhận được câu trả lời "Chúng tôi hiểu, nhưng hãy cho
chúng tôi thời gian".

RFI: Liệu có thể
hy vọng thời gian sẽ làm cho Hà Nội nghĩ đến việc phóng
thích các tù nhân lương tâm, trong đó đặc biệt là trường
hợp Điếu Cày vừa gây nên cuộc tuyệt thực chấn động?

Đó cũng là ẩn số mà nhiều người đang chờ đợi được
giải mã.

Mới đây, một thông tin được công bố chính thức trên báo
đài nhà nước cho biết sẽ có trên 15.000 phạm nhân đủ
điều kiện được đặc xá trong dịp lễ 2/9 ở Việt Nam. Trong
khi vào năm ngoái, giới tù nhân đã phát hoảng vì tin tức
không chính thức cho rằng trong hai năm 2013-2014 và thậm chí có
thể đến cả năm 2015 sẽ không có chuyện đặc xá.

Tin tức lại dẫn đến đồn đoán. Hiện thời, người ta đang
hỏi nhau liệu có diễn ra một đợt thả tù nhân lương tâm
cùng trong đợt đặc xá hay không, và những ai là đối tượng
được "ưu ái". Thậm chí một dự đoán lạc quan lan truyền
trong giới blogger cho là nhà cầm quyền có thể phóng thích hàng
chục tù nhân chính trị vào dịp lễ quốc khánh 2/9.

Với tình cảm gần gũi, giới blogger đang nhắc lại những
nhân vật đang bị "cầm cố" có triển vọng "xuất kho"
như Anh Ba Sài Gòn, Phạm Viết Đào, Đinh Nhật Uy…

Nhưng trên hết vẫn là một người có biệt danh là Điếu
Cày. Sau sự kiện Phương Uyên được trả tự do, Đại sứ
David Shear đã cho biết đây là nhân vật nằm đầu bảng trong
sự đòi hỏi của Hoa Kỳ, và hiện nay Tòa đại sứ đang theo
dõi sát tình hình sức khỏe cũng như điều kiện giam cầm của
nhân vật này.

Cần nhắc lại, tù lương tâm Điếu Cày Nguyễn Văn Hải đáng
lý đã có thể được phóng thích từ vài năm trước, nếu
không bị kết án lại với một mức án quá trầm trọng. Cuộc
tuyệt thực đến hơn một tháng và ngoài sức tưởng tượng
của Điếu Cày đã còn hiện thực và lay động hơn cả chuỗi
nhịn ăn của Cù Huy Hà Vũ, khiến cho Nguyễn Văn Hải trở nên
hoàn toàn tương xứng với lời tri ân của Tổng thống Obama
vào tháng 5/2012 nhân ngày Tự do Báo chí Quốc tế.

Có thể hy vọng cho việc phóng thích. Cũng đã có một vài tín
hiệu nào đó đối với Điếu Cày. Những người thạo tin trong
giới blogger còn hy vọng sẽ được đón chào người tù nhân
có án hàng chục năm này trong không bao lâu nữa.

Khách quan nhìn nhận, việc thả người là một quy luật đặc
thù trong bối cảnh hiện nay, tương xứng với những vận
động đối ngoại và cả sức ép từ trong nước. Sức ép trong
nước lại còn đến từ chính những người đã có bề dày
tham gia chế độ.

Không phải vô cớ mà trước cuộc biểu tình đòi trả tự do
cho Phương Uyên ở Long An, một trong những thủ lãnh máu lửa
nhất của Lực lượng thứ ba – Phong trào học sinh, sinh viên
ở Sài Gòn trước năm 1975, người đã từng lãnh án tử hình
và hiện thời đang phải đối mặt với bạo bệnh – luật gia
Lê Hiếu Đằng, đã phát động một phong trào có tên "Đảng
Dân chủ Xã hội".

Chỉ để đối phó với một Lê Hiếu Đằng, Nhà nước đã
phải dùng đến ít nhất 6 tờ báo và vài chục bài công kích,
chỉ trích. Điều đó cho thấy những lãnh đạo cao nhất ở
Việt Nam có thể không còn đánh giá thấp truyền thông xã hội
và những nhân tố có tính đột biến trong lòng "lề trái",
nhất là khi giới "lề trái" đang nhận được sự hậu
thuẫn ngày càng trực tiếp và song ánh của giới truyền thôing
và dân chủ nhân quyền quốc tế.

Và nếu quy luật khoa học "nhập kho, xuất kho" ứng nghiệm
vào hoàn cảnh này, sắp tới sẽ diễn ra cảnh đoàn tụ giữa
những tù nhân lương tâm với gia đình của họ ở ngay trong
sân các trại giam. Nếu không khí trùng phùng đó diễn ra,
người dân có quyền hy vọng là Nhà nước sẽ nương tay không
nỡ "nhập kho" thêm trong ít ra vài năm tới.

Cũng cần đối chiếu đôi chút với trường hợp Miến Điện.
Tại quốc gia này vào thời gian trước năm 2011, chẳng có mấy
ai dám hy vọng vào một tương lai sáng sủa đối với số tù
nhân chính trị còn nhiều hơn ở Việt Nam hiện thời. Tuy
nhiên, sự quyết đoán của Tổng thống Thein Sein trong việc
nắm triều chính và những bước đi quả quyết hướng về
phương Tây đã không chỉ khiến bà Aung San Suu Kyi được giải
chế, mà trong năm 2012 và đặc biệt trong nửa đầu năm 2013
đã có hàng trăm tù nhân chính trị được trả tự do, trong
đó bao gồm cả những tù nhân chính trị có mức án lên đến
hàng trăm năm. Cho tới giờ, con số thống kê chính thức cho
thấy trong các nhà tù Miến Điện chỉ còn khoảng 70 tù nhân
chưa được trả tự do.

Bởi thế ứng với Việt Nam, ngay cả những trường hợp đã
chịu án nặng như Điếu Cày vẫn có cơ may thoát vòng lao lý,
nếu độ mở dân chủ song trùng với điều kiện thả tù chính
trị.

Trong dịp lễ 2/9 này, mặc dù công bố của các trại giam là
chưa có đặc xá cho những trường hợp như Điếu Cày, nhưng
tôi vẫn nghĩ là có thể có những hy vọng, nếu không phải là
vào dịp lễ 2/9 này thì sau đó, và có lẽ không lâu nữa. Vì
Điếu Cày có thể nhận một mức đặc xá giảm án nhiều,
hoặc thậm chí có thể được trả tự do.

RFI: Anh có lạc
quan quá không, khi trong số 15.000 người được đặc xá lần
này không có những tù nhân chính trị nổi tiếng ?

Tôi không quá lạc quan, nhưng không hẳn là bi quan. Tại vì rõ
ràng là sự kiện Phương Uyên đã mở ra một điểm sáng cho
khung trời dân chủ và nhân quyền ở Việt Nam. Mà điều đó
cho phép người ta có thể hy vọng là có những chuyện sẽ mở
ra hơn. Ở Việt Nam không phải luôn luôn và lúc nào cũng có
chuyện thả tù nhân chính trị một cách ồ ạt như Miến
Điện, tại vì Việt Nam không phải là Miến Điện. Mà ở đây
người ta thả lặng lẽ.

Mà tôi cũng nhớ là trường hợp của tôi cũng thả rất là
lặng lẽ, trong một bầu không khí hoàn toàn yên lặng, không ai
biết gì hết. Và khi tôi ra khỏi trại giam thì tôi leo lên xe
ôm đi thẳng về nhà, không có một ai đón tôi cả. Điều đó
khác xa với trường hợp của Phương Uyên.

Cái cung cách như vậy làm cho tôi cũng hy vọng là mặc dù trong
danh sách 15.000 người chưa công bố một số nhân vật được
coi là tù nhân lương tâm đặc biệt – những người khá nổi
tiếng, những blogger, nhà đấu tranh dân chủ nhân quyền trong
đó có Điếu Cày, nhưng vẫn có thể có hy vọng là trong một
sắc thái lặng lẽ kín đáo nào đó, thì dần dần, từng
người một sẽ ra khỏi trại giam trong những ngày sắp tới.
Không nhất thiết là phải đúng ngay dịp lễ 2/9 này mà có
thể sau 2/9

RFI: Tuy thế, vẫn
không ngớt dư luận lo ngại về thái độ đối xử thiếu hòa
nhã của công an Việt Nam đối với giới hoạt động dân chủ
hay nghị định 72 về cấm đoán Internet…

Trong những ngày gần đây, dư luận cho rằng một số thành
viên dân chủ theo phương châm hành động từ nhà ra đường
phố đã bị sách nhiễu, và còn có cả dấu hiệu công an sử
dụng côn đồ để gây hấn và xúc phạm những người này.
Nhưng xét trong xu thế khách quan và độ mở chính trị đang
dần hình thành ở Việt Nam, tôi cho rằng những hành động bị
coi là sách nhiễu, gây khó của ngành công an chỉ nằm trong
chiến thuật phân hóa, kiểm soát, khống chế nhưng rất hạn
chế mục tiêu bắt bớ. Nhìn chung, những hành động như thế
chỉ mang tính gián tiếp về tác động tâm lý hơn là mục tiêu
cô lập trực tiếp về hành vi.

Mặt khác từ thực tế khách quan, sự lo lắng của giới
blogger ở Việt Nam đối với nghị định 72 về "quản chế"
Internet của nhà nước sẽ phát huy tác dụng sau tháng 9/2013 có
thể không có nhiều cơ sở. Một tiêu chí đo lường tương
đối chính xác cho hiệu ứng này là mật độ và hàm lượng
thông tin của truyền thông nhà nước, mà cụ thể là trên mặt
báo đảng. Nếu so sánh tần suất đưa tin và bình luận về
vụ phúc thẩm Uyên – Kha với nghị định 72, người ta có
thể nhận ra mức độ thông tin gần như tương đương, nghĩa
là không ồ ạt, thậm chí khá lắng tiếng so với thời điểm
cuối năm 2012 và ngay trước phiên sơ thẩm Uyên – Kha cách
đây mấy tháng.

Sự lắng tiếng rõ nét của báo đảng nói lên điều gì?
Người ta đang đặt dấu hỏi về một thái độ không đồng
nhất, thậm chí có thể là trái chiều giữa các cơ quan tố
tụng hoặc thậm chí ở cấp cao hơn, dẫn đến tình trạng
lúng túng và bất động của một số cơ quan tuyên truyền
đặc biệt và có thể cả với cơ quan an ninh ở một số địa
phương. Tình trạng có vẻ như bất động như thế lại đang
chịu sự chỉ trích không nhỏ về nghị định 72 của giới
hoạt động dân chủ nhân quyền quốc tế như Tổ chức phóng
viên không biên giới hay Liên minh trực tuyến…

Sự bất động ấy cũng dường như đang chìm trong chờ đợi
về một tương lai không đoán định được.

RFI: Tương lai khó
đoán định ấy sẽ diễn ra nhanh hay chậm?

Không phải tất cả mọi chuyện đều diễn ra suôn sẻ và
nhanh chóng. Điều mà giáo sư người Anh Jonathan London kỳ vọng
là tình hình chính trị ở Việt Nam đang chuyển biến khá nhanh,
thực ra lại có thể làm vị trí thức nhiệt thành này bị
thất vọng đôi chút.

Non sông dễ chuyển, bản tính khó dời… Đơn giản là nếu
nền chính trị Việt Nam không nằm trong một bối cảnh đầy
chông gai về suy thoái kinh tế và phân hóa tư tưởng như hiện
thời, sẽ khó có một độ mở dân chủ nào được thực hiện
đúng nghĩa, theo lộ trình như đã được Hà Nội cam kết với
Mỹ và phương Tây từ khi gia nhập Hiệp định thương mại
Việt – Mỹ 12 năm về trước.

Bầu không khí xã hội – chính trị ở Việt Nam như đang trở
lại thời điểm năm 2004, khi chủ đề CPC về các quốc gia
cần đặc biệt được quan tâm về nhân quyền và tôn giáo
được áp dụng với Việt Nam. Truớc đây trong hai năm liên
tiếp từ năm 2004 đến năm 2006, sau khi bị xếp vào CPC, tình
hình tự do tôn giáo tại Việt Nam lại có những cải thiện mà
trước đó quá đỗi hiếm hoi, như trả tự do cho một số tù
nhân, mở rộng phạm vi bảo vệ của pháp luật đối với một
số các cộng đồng tôn giáo được nhà nước thừa nhận…
Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế cũng ghi nhận phần lớn các
lãnh đạo tôn giáo ở Việt Nam cho rằng những thay đổi tích
cực này đến từ sức ép của CPC với Việt Nam.

Tuy thế, có lẽ bài học mà người Mỹ không thể quên là từ
năm 2006 khi nước Mỹ nhấc Việt Nam ra khỏi danh sách CPC, cho
đến nay tình trạng nhân quyền và tôn giáo ở Việt Nam lại
không có dấu hiệu khả quan hơn, nếu không muốn nói là bị
cộng đồng quốc tế đánh giá "thụt lùi sâu sắc".

RFI: Tuy không bị
xếp vào danh sách CPC trong năm 2013, nhưng Nhà nước Việt Nam
lại phải chịu sức ép không hề nhỏ của hai dự luật nhân
quyền và chế tài nhân quyền dành cho quốc gia này. Theo anh dự
đoán, tình hình hoạt động dân chủ nhân quyền và xã hội
dân sự sẽ như thế nào ở Việt Nam trong thời gian tới?

Quy luật "giảm nhập kho, tăng xuất kho" sẽ ứng nghiệm cho
đến khi nào mà quan hệ giữa hai nhà nước Việt Nam và Hoa Kỳ
vẫn còn tạm nồng ấm, với nhu cầu thuộc về Việt Nam nhiều
hơn, liên quan chủ yếu đến một lợi thế so sánh mà có lẽ
các quan chức lãnh đạo cao cấp của Việt Nam cho là "cân
bằng chiến lược Đông – Tây", TPP và kể cả gia cố uy tín
cho hình ảnh của giới lãnh đạo trong con mắt dân chúng và
cộng đồng quốc tế. Trước mắt, lộ trình làm thủ tục gia
nhập TPP có thể kéo dài từ một đến hai năm, nghĩa là có
thể kéo đến cuối năm 2014 hoặc sang cả năm 2015.

Và nếu không có gì thay đổi, trục Mỹ -Trung -Việt sẽ là
một thế cân bằng chiến lược, nằm trong chính sách "xoay
trục" của Washington về Đông Nam Á trong nhiều năm tới và
quan hệ thương mại không thể thiếu giữa Bắc Kinh và
Washington. Đó cũng là lý do để Hà Nội có thể tự thân
"xoay trục", nhưng không quá thiên về Bắc Kinh như trước
đây, mà về hướng kẻ cựu thù.

Hầu như rõ ràng, chuyến đi của một quan chức cao cấp Việt
Nam là Phó thủ tướng thường trực Nguyễn Xuân Phúc đến
Washington để "làm việc với đại học Havard", hoặc cuộc
gặp giữa hai bộ trưởng quốc phòng Việt Nam và Mỹ, rất có
thể đóng vai trò "tiền trạm" cho một chuyến đi khác đến
New York của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, dự kiến vào cuối
tháng 9/2013. Tất nhiên, những chuyến đi như vậy đang nằm
trong chuỗi logic với sự kiện Phương Uyên và có thể cả
những nhân vật hậu Phương Uyên.

Từ năm 1975 đến nay, có lẽ từ thời điểm giữa 2013 mới
bắt đầu chứng nghiệm một "lòng thành chính trị" nào đó
của Hà Nội. Và cứ chiếu theo quy luật khách quan, giới hoạt
động dân chủ nhân quyền ở Việt Nam có nhiều khả năng sẽ
không bị "nhập kho", trừ trường hợp một ít vụ việc
bị chính quyền xem là "rất quá khích".

Cũng theo quy luật khách quan, có thể đến cuối năm 2013, một
số nhóm dân chủ bạo dạn nhất sẽ có thể tiến đến công
khai hóa hoạt động của họ, hình thành những hội đoàn và
có thể nâng lên tầm phong trào, làm đà cho sự hình thành và
phát triển một mảng nào đó của xã hội dân sự ở Việt Nam
trong năm 2014.

Còn về chân đứng của xã hội dân sự ở Việt Nam, một số
người hoạt động dân chủ đã đề nghị lấy ngày 16/8 là
ngày khai sinh và kỷ niệm về sự hình thành đầu tiên của xã
hội dân sự ở Việt Nam. Đó cũng là ngày mà Phương Uyên
được trả tự do, ngày được xem là sự kết tinh của nhiều
cố gắng đối nội và đối ngoại trong suốt một thời gian
dài.

Bước ngoặt của vận động chính trị - xã hội ở Việt Nam
gần như chắc chắn đang khởi động. Nếu người Mỹ xoay
trục về Đông Nam Á và Việt Nam được xem là quốc gia "gần
sát trung tâm" của chính sách đó, còn Nhà nước Việt Nam
cũng đang hướng đến "xoay trục" sang phương Tây, thì rất
có thể giới hoạt động dân chủ còn mỏng manh và phân tán
ở đất nước này đang chú tâm đến một hình ảnh "xoay
trục" về xã hội dân sự tương lai, đấu tranh ôn hòa và
bất bạo động, thay cho những manh động đốt cháy giai đoạn
mà dễ bị dập vùi.

Nếu mọi chuyện diễn ra một cách ôn hòa và có tính kết
nối cao, thì như người đời thường luận, phía trước là
bầu trời.

RFI: Xin chân thành
cảm ơn nhà báo Phạm Chí Dũng ở Thành phố Hồ Chí Minh đã
vui lòng nhận trả lời phỏng vấn của RFI Việt ngữ.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130831/pham-chi-dung-viet-nam-se-xoay-truc-sang-phuong-tay),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

Dân Luận

Pages

Phạm Chí Dũng: Việt Nam sẽ "xoay trục" sang phương Tây?

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Copyright Text