Mõ Làng - Trao đổi với ông Jonathan London về Uy Quyền Chính Đáng

Trong bài viết <i><a
href="http://xinloiong.jonathanlondon.net/2013/08/30/doc-lap-tu-do-hanh-phuc/">Độc
lập – Tự do – Hạnh phúc</a></i>, ở vấn đề đầu tiên
<b><i>Độc Lập</i></b>, Jonathan London có đưa ra một khái niệm
<b><i>"Uy quyền chính đáng"</i></b> và theo ông, uy quyền chính
đáng: <i>"Về cơ bản, sự uy quyền tối cao (của một nhà
nước trong trường hợp này) phụ thuộc vào sự ưng thuận
của nhân dân trong nước đó. Thế nhưng, nhìn kĩ thì thấy có
3 loại uy quyền. Một là, <b>uy quyền hình thức</b> (tức là
những gì được viết trên Hiến Pháp). Hai là, sự <b>uy quyền
thực quyền</b>, (lúc đầu ông nói là uy quyền sự thực) tức
là de facto authority (ai có súng trong tay). Ba là, <b>uy quyền chính
đáng</b> mà đúng ra có nghĩa là nhân dân đồng ý chịu sự
lãnh đạo"</i>. Đồng thời, ông nhận định rằng: <i>"Ở
Việt Nam, những tranh cãi về dân chủ chủ yếu xoay quanh vấn
đề uy quyền chính đáng"</i>.

Khoan chưa nói đến cách hiểu thiếu biện chứng trong 3 loại uy
quyền mà Jonathan London nêu ra do cách hiểu thiếu tường tận.
Bởi vì, ngay trong loại uy quyền tưởng chừng như là hình
thức, được viết trong hiến pháp, nó bao hàm cả uy quyền
thực quyền và uy quyền chính đáng. Vì chính quyền chỉ
được làm những gì mà nhân dân ủy nhiệm như trong hiến
pháp. Hiến pháp là ý chí của nhân dân, trên thực tế nó
khống chế, khuôn phép chính quyền chống lạm quyền, vì vậy
nó chẳng hình thức tí nào.

Khoan nói cách dẫn nhập kiểu "<i>treo đầu dê bán thịt
chó"</i> của Jonathan London khi ông mổ xẻ vấn đề ĐỘC LẬP
thì lại giải nghĩa độc lập bằng vấn đề UY QUYỀN CHÍNH
ĐÁNG của chính đảng chính trị. Thưa ông Jonathan London, trong
từ điển Việt Nam khái niệm <i>độc lập theo lát cắt chính
trị học</i> được hiểu là: <i>Một nước giữ được chủ
quyền kinh tế, chính trị của mình không để nước khác can
thiệp vào</i>. Độc lập khác với <i>độc quyền, độc tài,
độc đoán</i>. Ông nên học lại khái niệm.

Trong bài viết này tôi chỉ trao đổi với Jonathan London về
một vấn đề mà suốt bài viết của mình ông cho là cốt tử
ở Việt Nam <b><i>"uy quyền chính đáng"</i></b>.

Theo tôi, uy quyền là <i>quyền hành làm cho người khác phải
sợ</i>. Chính đáng là <i>đúng với lẽ phải, hợp tình, hợp
lí</i>. Vấn đề mà ông đang nói là tính hợp lí, hợp lẽ
phải của quyền hành các chủ thể chính trị cầm quyền. Vậy
nên, để có uy quyền chính đáng thì chính đảng cầm quyền
phải có những tiêu chí chung sau đây:

<strong><i>Một là, uy quyền chính đáng là cái thể hiện sự
cần thiết, tất yếu, tất nhiên</i></strong>

Khi xã hội loài người chưa phát triển, lực lượng sản xuất
còn rất thấp kém, con người sống thành bầy đàn, con người
đã cần phải hiệp đồng với nhau để chống chọi với thiên
nhiên, duy trì cuộc sống, từ đó hình thành nên các bộ tộc,
bộ lạc. Thực tiễn đó đòi hỏi phải có những người thay
mặt cộng đồng đứng ra duy trì, điều hành hoạt động của
cả cộng động, và do đó, xuất hiện các tù trưởng, tộc
trưởng, già làng, trưởng bản đứng ra thay mặt cộng đồng
điều hành hoạt động chung của cả cộng đồng. Như vậy,
khởi đầu trong đời sống, con người đã quan niệm sự hiện
diện, hoạt động uy quyền chính đáng là sự cần thiết, tất
yếu, tất nhiên, hợp lý.

Thời phong kiến uy quyền chính đáng được xã hội thừa nhận
quyền lực nhà nước, quyền lực của vua chúa là thứ quyền
lực siêu nhiên. Vua không phải là người thay mặt cho đa số,
nhưng vua là con trời, là người thay mặt thiên tử hành đạo.
Vua có quyền nắm tất cả các quyền lập pháp, hành pháp và
tư pháp để thực hiện cai trị thiên hạ, vua cha truyền ngôi
cho vua con là đương nhiên, tất yếu. Sự tuân thủ đó là bổn
phận tuyệt đối, không cần suy nghĩ của muôn dân. Người dân
có bổn phận phải tuân thủ quyền lực của vua chúa chính là
bổn phận tuân thủ quyền lực của thượng đế.

Các nhà tư tưởng thời cận đại, như J. Locke, Mông-tec-xki-ơ,
J.J. Rut-so đều cho rằng, con người từ khi sinh ra đã có những
quyền bất khả xâm phạm - quyền tự do công dân - họ là
những công dân chính trị. Bất cứ nhà nước nào cũng gắn
với quyền lực, nhưng quyền lực nhà nước là quyền lực
của dân, do dân ủy quyền, dân nuôi nhà nước và do đó, nhà
nước phải phục vụ dân, nhân viên công lực phải là công
bộc của dân. Nhà nước thực hiện được những nguyên tắc
đó thì sự tồn tại nhà nước đó là có uy quyền chính
đáng. Nếu nhà nước vi phạm hợp đồng, có thể dân sẽ thay
nhà nước đó bằng một nhà nước khác thông qua một cuộc
cách mạng.

Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, sự xuất hiện giai cấp và
đấu tranh giai cấp là kết quả tất yếu của sự phát triển
kinh tế, khi xã hội có sản phẩm dư thừa và bộ phận người
này chiếm đoạt sản phẩm lao động của bộ phận người
khác. Giai cấp nắm quyền lực kinh tế tất yếu trở thành giai
cấp nắm quyền lực thống trị và quyền lực của giai cấp
thống trị bao giờ cũng được thiết lập bằng tổ chức nhà
nước. Sự xuất hiện nhà nước vô sản và đảng vô sản
nắm quyền trong thời đại ngày nay là hoàn toàn chính đáng,
cần thiết, tất yếu.

Ở Việt Nam, trong lịch sử hiện đại đã có rất nhiều chính
đảng chính trị, tất cả họ đều ít nhiều có những tham
vọng vươn lên nắm quyền lực. Tuy nhiên, rốt cuộc chỉ có
ĐCS là chính đảng thành công. Bởi vì, chủ thể chính trị
ấy đã có đường lối đúng, hợp lòng dân nên đã huy động
được sức mạnh toàn dân làm cách mạng xã hội thắng lợi.
Ngày nay ĐCS cũng đang lãnh đạo nhân dân khắc phục hậu quả
chiến tranh, phá thế bao vây cấm vận, phát triển kinh tế
thắng lợi, từng bước nâng cao mức sống của nhân dân nên
được dân tin tưởng. Do vậy, uy quyền lãnh đạo của ĐCS là
cần thiết, tất yếu, tất nhiên, chưa có một chính đảng
chính trị nào thay thế được. Chưa có ai thay thế được hình
ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh của họ. Và do đó, uy quyền lãnh
đạo của ĐCS là uy quyền chính đáng.

<strong><i>Thứ hai, uy quyền chính đáng đồng nghĩa với sự
thừa nhận, niềm tin, sức cuốn hút xã hội</i></strong>

Sự thừa nhận xã hội đối với một chủ thể xã hội hay
chủ thể chính trị nào đó là sự thừa nhận về danh vị
(địa vị, chức danh trong các thang bậc của quyền lực) và
quyền hạn được làm những gì và không được làm những gì
(nhiệm vụ, bổn phận, quyền và lợi) trong hành vi của mỗi
chủ thể chính trị, xã hội. Sự thừa nhận xã hội là cái
tạo cho mỗi chủ thể chính trị uy quyền chính đáng.

Nho giáo đặc biệt nhấn mạnh uy quyền chính đáng theo tiêu
chí sự thừa nhận xã hội. Người cai trị được coi là chính
đáng khi họ chính danh, nhân chính, vi chính. Để duy trì được
quyền lực, điều quan trọng nhất là nhà vua phải giữ được
đức tín, giữ được lòng tin của dân. Dân đã tin thì thế
lực rất mạnh, làm việc gì cũng được.

Sự thừa nhận của xã hội về vị trí, vai trò, quyền lực
chính trị đối với mỗi chủ thể chính trị bao giờ cũng
thể hiện ở niềm tin chính trị, sự tín nhiệm xã hội đối
với chủ thể đó. Chính niềm tin, sự tín nhiệm của dân
chúng với đảng cầm quyền là cái tạo nên sức cuốn hút
(charismatic) họ thực hiện quyền lực. Nhưng để có được
niềm tin, để xã hội giao quyền cho một chủ thể nào đó và
để có sự phục tùng nghiêm túc của khách thể đối với
chủ thể trong quan hệ quyền lực, lại tuỳ thuộc chủ yếu
ở việc thực hiện các quan hệ lợi ích có đáp ứng được
các yêu cầu chính đáng của xã hội hay không.

Sự thực ở Việt Nam, uy quyền chính đáng của Đảng cộng
sản VN với nhân dân đã được Cương lĩnh chính trị của
Đảng xác định là: "Đảng công sản VN là đại biểu trung
thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và
của dân tộc". Lợi ích của đảng thống nhất với lợi ích
của nhân dân, Đảng lấy lợi ích của nhân dân làm mục tiêu
hoạt động của mình. Xã hội mà VN đang xây dựng là xã hội
XHCN có những đặc trưng cơ bản: "Dân giàu, nước mạnh, dân
chủ, công bằng, văn minh; Do nhân dân làm chủ; Có nền kinh tế
phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và
chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu; Có
nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; Con
người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc; có điều kiện
phát triển toàn diện; Các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam
bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển;
Có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do
nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo;
Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước trên
thế giới".

Những đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa được nêu
trên vừa phản ánh được bản chất của chủ nghĩa xã hội
mà ĐCS hướng tới. Đồng thời nó cũng phản ánh nguyện vọng
của nhân dân Việt Nam. Vì vậy nó tạo niềm tin của nhân dân
vào một xã hội tốt đẹp. Nó cuốn hút toàn dân hưởng ứng
chủ trương của ĐCS. Và chính nó là uy quyền chính đáng mà
ĐCS có được.

<strong><i>Thứ ba, một chủ thể cầm quyền được coi là chính
đáng khi nó luôn ở vị trí tiên tiến, tiền phong trong xã
hội.</i></strong>

Một lực lượng nào đó muốn nắm được quyền lực, muốn
giữ được quyền lực lâu dài thì chủ thể đó phải luôn ở
vị trí tiên tiến, tiền phong.

Trong các xã hội thực dân xâm lược, thống trị, vấn đề
độc lập dân tộc trở thành vấn đề chính trị chủ yếu;
và trong các thời đại mà chính trị đã tỏ ra lỗi thời,
tầng lớp cai trị trở nên phản động, là lực lượng đối
lập với lợi ích toàn xã hội, kìm hãm phát triển xã hội,
thì có thể, một lực lượng chính trị mới, sẽ thông qua
một cuộc cách mạng để giành quyền lực. Lực lượng chính
trị nào thực hiện việc thông qua một cuộc cách mạng để
giành vị trí quyền lực nhằm thay đổi xã hội, thúc đẩy xã
hội phát triển theo hướng hợp lòng dân, hợp với xu thế
thời đại, thì lực lượng cầm quyền đó sẽ được xã hội
thừa nhận là chính đáng.

Xã hội tư bản dưới sự thống trị của giai cấp tư sản là
xã hội đầy áp bức, bất công. Đấu tranh giai cấp giữa giai
cấp tư sản và giai cấp vô sản tất yếu diễn ra, dẫn đến
giai cấp công nhân, giai cấp tiêu biểu cho lực lượng sản
xuất tiến tiến - dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản
tiên phong ở nhiều nước châu Âu, châu Á - thực hiện cuộc
cách mạng vô sản giành chính quyền, xây dựng chủ nghĩa xã
hội là tất yếu, phù hợp với xu thế của thời đại, do đó
được xã hội thừa nhận là chính đáng. Nhiều nước thuộc
địa ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ La-tinh, nhiều đảng tư
sản dân tộc, đảng công nhân đã đứng ở vị trí tiên phong
trong lãnh đạo cuộc đấu tranh chống thực dân, giành độc
lập cho đất nước, và nhiều đảng trong số đó đã cầm
quyền cho đến ngày nay, được dân tín nhiệm, thừa nhận.

Nhưng để mỗi một chính đảng, mỗi lực lượng chính trị -
xã hội vươn lên nắm được quyền lực, cầm quyền một cách
chính đáng thì phải tỏ rõ là vị trí tiên phong về đường
lối, chiến lược, sách lược và về nghệ thuật tập hợp
lực lượng cách mạng, đứng về lợi ích của dân tộc, của
đa số để giành được ưu thế trong cuộc cạnh tranh quyết
liệt với nhiều lực lượng chính trị, nhiều xu hướng chính
trị khác nhau.

Ở Việt Nam, ĐCS đã đưa ra cương lĩnh xây dựng đất nước
trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Với đặc thù
của Việt Nam hiện nay, sự lựa chọn đó là đúng đắn,
được nhân dân đồng tình, ủng hộ. Cho dù đây đó có những
tiếng nói chê bai CNXH, cổ vũ cho mô hình TB. Song đó cũng chỉ
là những ý kiến mang tính áp đặt chủ quan hoặc công kích,
bôi xấu. CNTB cũng không phải là mô hình lý tưởng, trong nó
cũng còn đầy rẫy những bất công mà các chính đảng chính
trị cầm quyền cũng đang cố thoát ra để tranh thủ lòng dân.
Mỗi dân tộc có quyền chon lối đi cho mình. Những chính đảng
chính trị cầm quyền nếu không chứng minh được đường lối
của mình là tiên tiến, là tiến bộ thì tất yếu sẽ bị
nhân dân phế bỏ, chẳng cần ai đó làm cách mạng thay họ. Vì
vậy mỗi khi ĐCS vẫn đứng vững ở vị trí cầm quyền của
mình thì có nghĩa họ có uy quyền chính đáng.

<strong><i>Thứ tư, trong quan hệ giữa các chủ thể quyền lực,
uy quyền chính đáng thể hiện ở khả năng thuyết phục của
chủ thể quyền lực và sự tuân thủ tự nguyện của khách
thể thực hiện quyền lực</i></strong>

Tính chính đáng thể hiện ở khả năng thuyết phục của chủ
thể quyền lực và khả năng tuân thủ của khách thể quyền
lực hiện diện như là tổng hợp của các biểu hiện chính
đáng đã nói ở trên. Nhờ đó, các khách thể quyền lực
thực hiện các mệnh lệnh từ chủ thể quyền lực một cách
tự giác, tự nguyện.

Học thuyết của Khổng tử đặt nặng chữ "chính" ở trung
tâm. Hiển nhiên, không phải cứ muốn "vi chính" là được.
Đó phải là quá trình, mà chủ yếu là quá trình học: Cách
vật - Chí tri - Chính tâm - Thành ý. Đây là điều kiện, là
nền tảng, là nỗ lực và khả năng của cá nhân, để "Tu
thân - Tề gia - Trị quốc – Bình thiên hạ", trong cai trị
phải chính danh, phải dung đức để thu phục "thân kỳ chính
bất lệnh nhi hành" (dùng quyền lực cai trị chính đáng thì
không cần cưỡng bức bằng mệnh lệnh mà người dân vẫn làm
theo), "kỳ nhân chính, bất lệnh nhi hành, tuy lệnh bất
tòng" - mình ngay chính thì không sai khiến người ta cũng làm,
mình không ngay chính thì tuy có sai khiến cũng không ai theo
(Luận ngữ: Tử Lộ, XIII). Khổng Tử luôn phản đối những
người thực hiện quyền lực đi ngược với ý trời, trái
với lòng dân (cai trị bất chính). Chính điều này, "tính
chính đáng là sự thiết lập và thực thi quyền lực cai trị,
trong đó, về phần chủ thể quyền lực thì có ý thức là
mình có quyền cai trị, còn về phía người dân là sự chấp
nhận về sự cai trị đó", và "chính phủ được coi là
không chính đáng nếu nó không thực hiện dựa trên sự ưng
thuận về sự cầm quyền".

Khi xem xét đến uy quyền chính đáng trong các quá trình chính
trị là xem xét đến trạng thái, mức độ bất tuân thủ
quyền lực. Uy quyền chính đáng là những yếu tố mà chủ
thể cai trị thiết lập được để thuyết phục những người
bị trị phải tuân thủ và ủng hộ các mệnh lệnh mà chủ
thể cai trị đưa ra một cách tự nguyện nhằm đạt được
hiệu lực và hiệu quả của quyền lực. Như vậy, uy quyền
chính đáng gắn với nghĩa vụ, bổn phận của các khách thể
chính trị trong việc tuân thủ các mệnh lệnh của chủ thể
quyền lực. Nghĩa vụ tuân thủ như vậy có cơ sở không phải
từ nỗi sợ hãi bị trừng phạt hay thuần túy từ lợi ích cá
nhân, mà là từ sự công nhận về chuẩn mực đạo đức, sự
hợp lẽ, sự hợp lý, khách quan và tự nhiên của chủ thể
quyền lực mà nhà nước là hiện thân.

Hiện nay, như đánh giá công khai của ĐCS Việt Nam, bên cạnh
những cán bộ, đảng viên tận tụy với công việc, gương
mẫu, hết lòng vì dân, trong đội ngũ của đảng đang có bộ
phận có những biểu hiện sa sút, thoái hóa về đạo đức,
lối sống làm mất lòng dân, làm suy yếu uy quyền chính đáng
của đảng. Tuy nhiên, bằng thái độ nghiêm khắc, chân thành,
ĐCS đã thẳng thắn chỉ ra những yếu kém của mình và coi đó
là nguy cơ cần được loại trừ để củng cố uy quyền chính
đáng của mình.

<strong><i>Thứ năm, uy quyền chính đáng là một phạm trù khả
biến</i></strong>

Uy quyền chính đáng trong chính trị không bất biến mà khả
biến (thay đổi) theo từng giai đoạn lịch sử phát triển của
xã hội. Có những cái trong xã hội cũ được coi là chính
đáng, nhưng có thể trong xã hội mới nó lại không được coi
là chính đáng và ngược lại. Những yếu tố cho sự thừa
nhận xã hội về tính chính đáng của chủ thể chính trị thay
đổi theo thời gian, theo sự phát triển của xã hội, theo trình
độ tư duy chính trị ở mỗi thời đại, theo bản chất của
giai cấp nắm quyền thống trị và theo quan niệm của các học
thuyết, trường phái tư tưởng chính trị. Do đó, uy quyền
chính đáng trong chính trị là một khái niệm có nội hàm mang
tính tương đối.

Đảng cộng sản Việt Nam, cũng như các chính đảng cầm quyền
khác, nếu không không ngừng hoàn thiện mình, làm mất lòng tin
của dân chúng thì uy quyền chính đáng cũng sẽ không còn.

<strong><i>Kết luận</i></strong>

Theo đánh giá của chúng tôi, ngày nay, uy quyền chính đáng của
ĐCS vẫn chiếm ưu thế trong lòng dân Việt Nam. Bởi vì đường
lối chính trị của Đảng đáp ứng nguyện vọng của nhân
dân, lợi ích mà nhân dân có được như ngày nay là kết quả
của quá trình đấu tranh gian khổ bằng sự đồng thuận của
nhân dân với đảng. Ở Việt Nam chính trị vẫn ổn định, xã
hội vẫn an toàn. Mặc dầu đây đó cũng còn những ý kiến
trái chiều nhưng nó là tất nhiên và cũng chỉ là những ý
kiến của nhóm nhỏ, không đại diện cho tầng lớp nào. Điều
quan trọng là, những ý kiến đó không thuyết phục được
đông đảo nhân dân. Mới đây, khi có ý kiến khởi xướng
thành lập đảng chính trị mới đối lập với ĐCS thì lập
tức bị dư luận xã hội phản bác quyết liệt. Vì vậy, uy
quyền chính đáng của đảng cộng sản Việt Nam vẫn vững
vàng. Không như ông Jonathan London bịa đặt đâu.

Nếu ông cần tôi sẽ trao đổi với ông về vấn đề ĐỘC
LẬP ở một bài riêng. Bởi vì tôi có cảm giác ông không có
động cơ phản biện trung thực mà chỉ là <i>"Bới bèo tìm
bọ"</i> - theo cách nói của người Việt - cho một mục đích
đen tối mà thôi.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130902/mo-lang-trao-doi-voi-ong-jonathan-london-ve-uy-quyen-chinh-dang),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!