Jonathan London - Tự do

Trong lúc Việt Nam chuẩn bị đón mừng ngày 2 tháng 9, tôi xin
tiếp tục bàn về ý nghĩa của ba lý tưởng: Độc Lập – Tự
do – Hạnh phúc. Tìm hiểu về ý nghĩa của cả ba lý tưởng
nói chung và đối với Việt Nam nói riêng. Vào ngày 2 tháng 9
tôi sẽ cố gắng làm rõ mối quan hệ giữa những lý tưởng
này với quan điểm cho rằng Việt Nam cần có một cuộc cải
cách sâu rộng, thậm chí một diễn biến hòa bình do dân và vì
dân Việt Nam, xuất phát từ những nỗ lực từ ngoài và trong
bộ máy, từ trong và ngoài đảng cầm quyền.

Trong bài trước, tôi đã nêu rõ, độc lập quốc gia liên quan
trực tiếp đến khái niệm uy quyền tối cao của một nhà
nước. Tôi phân tích uy quyền chính đáng của bất cứ nhà
nước nào phụ thuộc vào sự ưng thuận của nhân dân nước
đó. Tôi khẳng định có 3 loại uy quyền. Một là sự <i>uy
quyền hình thức</i> (tức là những gì được viết trên hiến
pháp). Hai là, sự <i>uy quyền thực quyền</i>, tức là 'de facto
authority' (ai có súng trong tay là người đó có uy quyền). Ba
là <i>uy quyền chính đáng</i> có nghĩa là nhân dân chấp nhận
sự lãnh đạo.

Tôi khẳng định vì những hạn chế của mô hình chính trị
Lenin, chắc chắn là NNCHXHCN chỉ có uy quyền hình thức và uy
quyền thực quyền. Rất khó để khẳng định là ĐCSVN có uy
quyền chính đáng hay không trong khi Việt Nam chưa có cơ chế
thăm dò sự ưng thuận của dân. Tôi kết thúc: "Tin vui" là
Việt Nam có độc lập về nhiều mặt. "Tin buồn" là điều
đó chưa giải quyết được những vấn đề bức xúc nhất ở
Việt Nam. Mời bạn đọc hết bài 'Độc Lập' tại link này.
Trong bài này chúng ta hãy đi sâu vào lý tưởng và khái niệm
'Tự do'.

<h2>Tự Do</h2>

Tự do. Không có lý tưởng nào gây nhiều tranh cãi hơn đối
với toàn dân Việt Nam, và nó cũng là một khái niệm quan
trọng nhất trong cụm từ 'Độc lập, Tự do, Hạnh phúc'.
Tự do ở Việt Nam: "không có gì quý hơn", Hay "không có
gì"? Để trả lời câu hỏi này, ta cần biết rõ Tự do là
cái gì, cũng như Tự do không phải là cái gì. Thoạt tiên, lý
tưởng Tự do nghe có vẻ đơn giản. Và thực sự về mặt nào
đó nó cũng đơn giản thôi. Thế nhưng, Tự do cũng có nhiều
mặt phức tạp, không chỉ đối với Việt Nam mà còn đối
với toàn thế giới.

Những nhà triết học Tây phương như Hobbes, Locke, và Rousseau
đều có ý tưởng về Tự do dựa vào quan điểm của họ về
bản chất con người. Trước họ hơn một nghìn năm cũng có
quan điểm tương tự đến từ phương Đông, như từ Khổng
tử. Cũng có nhiều quan điểm về Tự do đến từ những nhân
vật lịch sử – nam cũng như nữ, thuộc mọi thành phần.

Nói cho cùng, ba quan điểm của Hobbes, Locke, và Rousseau là đặc
biệt quan trọng. Hobbes xem bản chất của con người là man rợ.
Ông nhận xét rằng cuộc đời của con người là "cách ly,
khốn khó, ác nghiệt và hung bạo, và ngắn ngủi" ("solitary,
poor, nasty, brutish, and short), và vì thế xã hội nào cũng cần
có một Nhà Nước Leviathan (dịch ra là con rồng biển ác) để
giữ trật tự xã hội.

Mặt khác, Locke cho rằng bản chất con người là tự do.
Rousseau cũng đồng tình với quản điểm này. Cả hai người
đều cho rằng bất kỳ sự thống trị nào cũng phải có sự
ưng thuận của dân. Thế nhưng, trong khi Rousseau cho rằng dân
chúng rốt cuộc phải chấp nhận sự thống trị của một nhà
nước nhân đạo thì Locke không chịu và viết rằng quyền hạn
của nhà nước phải tuyệt đối đối với quyền của dân và
chỉ có thể thống trị nếu có sự ưng thuận của dân.

Khi nói về Việt Nam và chủ nghĩa Lenin thì ta thấy chúng có
chất bi quan của Hobbes và chất lãng mạn của Rousseau. Quan
điểm của Locke thì đã bị tiêu tán, dù nó có mặt trong Tuyên
ngôn Độc lập của Mỹ, Quyền Con Người của Pháp, và ngay
cả trong Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh cách đây đúng
68 năm.

Như thế thì thật tiếc là ở Việt Nam những lý tưởng đó
đã bị phá hoại trong những ngày tháng ban đầu của Cộng Hòa
Dân Chủ Việt Nam mà đến bây giờ vẫn chưa được tái lập
dù về hình thức thì chúng vẫn còn tồn tại.

Từ Hiến pháp 1946 đến nay, về hình thức, Việt Nam vẫn còn
những lý tưởng như tự do con người, tự do hội họp, tự do
báo chí, v.v… Thế nhưng từ 1946 đến nay, những lý tưởng
đó đã bị tê liệt do gánh nặng của tư tưởng Lenin vốn cho
rằng quyền của Đảng "tiên phong" là trên hết.

Một cái hay về xã hội chủ nghĩa (ở đây không nói gì về
chủ nghĩa Lenin) là nó coi 'công lý' là vấn đề quan trọng.
Thế nhưng, trong khi phái dân chủ xã hội tin rằng một nền
kinh tế thị trường có thể được quản lý và điều tiết
một cách hữu hiệu bởi một cơ chế dân chủ thì Lenin (và sau
đó là Stalin, Mao và cả Hồ Chi Minh, Trường Chinh, v.v…) cho
rằng một xã hôi cộng sản cần có "sự thống trị tuyệt
đối của Đảng tiên phong":

<i>"Sự lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam là
nhân tố quyết định bảo đảm sự ổn định và phát
triển…."</i> [<a
href="http://gocnhinthoidai.blogspot.hk/2013/08/le-hieu-ang-ngu-thi-ung-phat-bieu.html#comment-form">*</a>]

Đối với Lenin và những đồng chí của ông, sự thống trị
tuyệt đối của ĐCS là thiết yếu. Cũng có lúc (như trong
Chương trình Kinh tế mới) Lenin đã phải ôm lấy cơ chế kinh
tế thị trường. Đừng nghĩ sai. Từ đảng Nhân dân Hành
động (People's Action Party) của Singapore đến Quốc Dân Đảng
(Kuomintang) của Đài Loan cũng đã từng xem mô hình của Lenin là
cần thiết. Hai đảng này đã chứng minh sự thống trị của
một đảng theo mô hình Lenin cũng có thể liên kết chính trị
và kinh tế.

Thế nhưng thực tế này liên quan đến Tự do như thế nào? Xin
thưa: ở nước nào, nhà nước, dù lên cầm quyền bằng những
phương tiện bạo động hay bất bạo động, dù quyết định
bằng một quá trình độc tài hay dân chủ, quyết định những
giới hạn của quyền Nhà Nước và trách nghiệm của dân.

Rất tiếc cho Việt Nam và các nước chủ nghĩa Lenin khác là
họ đã lấy mô hình mà trong đó quyền của Đảng và Nhà
Nước là tuyệt đối, và chẳng tôn trọng những quyền con
người trong ý nghĩa phổ biến của nó.

Về lý tưởng, sự biện minh cho quyền lực tuyệt đối của
nhà nước dựa vào một giả định sâu sắc và có vấn đề
– đó là chỉ có ĐCS mới có thể bảo vệ được những lợi
ích khách quan của nhân dân.

Giả định đó có phần tích cực, dù nó cực kỳ có tính tự
phục vụ và nguy hiểm là nhà nước và ĐCS có thể đảm bảo
công lý. (Trên thực tế, lịch sử cho thấy quản lý kinh tế
tập trung thiếu khả thi). Mặt tiêu cực của nó là ở tất
cả những nước theo chủ nghĩa Lenin thì đảng và nhà nước
coi nhân dân là trẻ con, ngu dốt, không đầu óc.

Trong tình thế này thì những quyền hình thức về ngôn luận
và hội họp hoàn toàn là một trò hề. Từ đó chúng ta thấy
một sự mâu thuẫn cơ bản: một khi bất kỳ nhà nước nào,
dù Liên Xô hay Việt Nam hiện nay, có quyền tuyệt đối thì họ
không có cách nào để bảo đảm lợi ích khách quan của nhân
dân.

Có hai quan điểm về Tự do có liên quan xin đề cập. Một là
"Tự do negative" (tức là quyền cá nhân không bị vi phạm).
Nó có nghĩa là nhà nước không được vị phạm quyền của ai
cả bởi vì ai cũng có những quyền như nhau. Khái niệm này
xuất phát từ chủ nghĩa tự do (liberalism) vốn cho rằng nhân
dân cần có tự do đối với nhà nước.

Tức là giới hạn của quyền lực nhà nước nên được cụ
thể hóa bởi nhân dân. Mặt khác khái niệm 'Tự do
"<i>positive"</i> (tiếng anh là "positive freedom") ám chỉ
nhân dân thực có đủ năng lực để làm những điều họ
muốn, họ cần. Về lý thuyết, xã hôi chủ nghĩa cần có một
Đảng tiên phong để bảo đảm những quyền tự do tích cực
này.

Kinh nghiệm lịch sử cho thấy kinh tế thị trường có vấn
đề đối với loại tự do này (thí dụ bạn có tự do về
ngôn luận nhưng vì không có việc làm nên bạn cũng được tự
do để sống dưới gầm cầu).

Nhưng mặt khác nền kinh tế tập trung hóa thường không hiệu
quả, và cuối cùng cũng không hiệu quả đối với cả hai
loại tự do nói trên. Vậy có thể nói dù Việt Nam có cơ chế
thị trường, cơ chế chính trị không đủ hữu hiệu để
đẩy mạnh cả hai thứ tự do này.

Hãy trở về Việt Nam và xem hiện nay dưới cơ chế thị
trường những tự do <i>positive</i> của người dân là khá hơn
dù sự mất công bằng càng nghiêm trọng. Trong khi đó thì
những "tự do negative" gần như là không có hay chỉ có với
những giới hạn khắt khe. Rõ rằng tình trạng này là lạc
hậu.

Khi thanh niên ở thủ đô, ngay nơi cụ Hồ từng phát biểu về
Tự do, đã bị công an đánh đập tàn tệ, thì ý nghĩa của
Tự do ở Việt Nam là như thế nào vậy? Khi những ai muốn báo
chí Việt Nam cổ động cho trách nhiệm giải trình của chính
phủ bị bỏ tù và bị hành hạ như súc vật thì đó là Tự do
chưa? Ở thời điểm này, điều duy nhất mà cụ Hồ nói là:
"Nếu nước được độc lập mà dân không được hưởng tự
do hạnh phúc thì độc lập chẳng có ý nghĩa gì."

Hiện nay toàn dân Việt Nam đang tìm cách để người dân Việt
Nam được sống tự do một cách thực sự. Và tôi cũng như
nhiều bạn của Việt Nam thực sự hy vọng toàn dân Việt Nam
sẽ thành công.

JL

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130831/jonathan-london-tu-do), một số
đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!