chức thái phó bình chương quốc quân trọng sự (được tham gia
bàn chuyện triều chính) để giúp đỡ Đông cung Thái tử Long
Cán. Lúc Vua Lý Anh Tông bịnh nặng, Tô Hiến Thành ẳm thái tử
nhiếp chính. Vua Cao Tông lên ngôi, Tô Hiến Thành được phong
thái úy. Đỗ An Thuận, người em của Đỗ Thái hậu, được
phong thái sư đồng bình chương sự (cùng tham gia bàn chuyện
triều chính).
Cái tên Đỗ An Thuận chỉ xuất hiện một lần trước đó
trong Toàn Thư (Đỗ An Di). Mười lăm năm trước, 1161, khi Vua Anh
Tông sai Tô Hiến Thành đem quân đi tuần ở biên giới Tây Nam,
Tô Hiến Thành làm đô trưởng, Đỗ An Thuận làm phó. Không
thấy Việt Sử Lược nhắc đến Đỗ An Thuận trước khi nhân
vật này nắm quyền lực tối cao của vương triều. Năm 1179,
lúc Vua Cao Tông chỉ mới 6 tuổi, trước khi chết, Tô Hiến
Thành tiến cử quan Giám nghị Đại phu Trần Trung Tá thay mình.
Nhưng Đỗ Thái hậu không dùng, lập em mình là Đỗ An Thuận
làm phụ chính. Việt Sử Lược ghi, "Người thời bấy giờ
kinh sợ oai quyền của ông". Quyền lực vương triều từ đó
nằm trong tay hai chị em họ Đỗ.
Trên không chính thì dưới sẽ loạn. Không thấy chính sử nói
gì thêm về tác động của những xoay xở và giàn xếp quyền
lực của vương triều bởi chị em Đỗ Thái hậu đối với
các thế lực địa phương. Nhưng những sự kiện xảy ra kế
tiếp cho thấy nội lực của vương triều đang cạn kiệt.
Năm 1181, Bảo Quốc Vương Long Xưởng, thái tử bị phế vì
tội tư thông với cung phi trước đây, dẫn đám gia nô đi
cướp bóc. Cùng năm đó có nạn đói lớn, "dân chết gần
một nửa". Không thấy Toàn Thư nhắc gì về lý do của nạn
đói. Việt Sử Lược chỉ có vỏn vẹn một câu, "Đầu mùa
thu lụt lội, nước tràn vào điện Vĩnh Quang và điện Hội
Tiên". Lụt lội vẫn thường xảy ra, vài năm một lần. Nhưng
để dân đói kém đến mức "chết gần một nửa" thì phải
chắc hẳn phải có những nguyên nhân khác. Mười năm trước
đó cũng không thấy vua cho xây dựng đền đài, chùa chiền gì
đến mức phải gây ra đói kém. Có điều gì đang xảy ra với
các thế lực quyền lực ở địa phương. Cướp bóc càng lúc
càng nhiều. Năm 1182, Thượng tướng Ngô Lý Tín phải dân quân
đi bắt cướp.
Năm 1184, làng Tư Nông, Trịnh, Ô Mễ nổi loạn. Thái phó Vương
Nhân Từ đưa quân đi dẹp và bị đánh bại ở La Ao. Vương
Nhân Từ chạy về núi An Cối và bị vây giết. Việt Sử
Lược ghi, "Vua sai Thái phó Vương Nhân Từ đánh dẹp". Nhưng
Cao Tông lúc đó mới 11 tuổi. Cái lệnh sai vị Thái phó họ
Vương đi dẹp loạn chắc chắn là từ hai chị em Đỗ Thái
hậu. Sức mạnh quân sự của vương triều lần đầu tiên bị
thách thức bởi các thế lực địa phương. (Năm sau, Kiến Ninh
Vương Lý Long Ích dẫn 12 ngàn quân đi báo thù trận La Ao, bắt
và dùng gậy đánh chết thủ lĩnh Đinh Võ rồi "đem phơi khô
cái thịt bọn ấy"(VSL)).
Năm 1189, Thái phó Ngô Lý Tín, lúc này, sau khi Đỗ An Thuận
chết, đã giữ chức phụ chính, cùng Đô quan lang trung Lê Năng
Trường xét xử một vụ kiện tụng liên quan đến Thiếu sư
Mạc Hiển Ích. Thiếu sư họ Mạc có quan hệ tư thông với
thái hậu nên quan thần rất sợ ông. Quan thái phó phụ chính
và quan đô lang trung cũng không dám đụng đến. Dân chế giễu:
Ngô Phụ quốc thị lan, Lê Đô quan thị kích. Sử gia Tạ Chí
Đại Trường diễn nôm, "Ngô Phụ quốc là lồn, Lê Đô quan
là cứt".
Năm 1088 Đỗ An Thuận chết. Hai năm sau, chị là Thái hậu
Chiếu Thiên chết. Hai chi em họ Đỗ ra khỏi chính trường. Lúc
đó Vua Cao Tông 17 tuổi. Quan phụ chính lần lượt là Ngô Lý
Tín, và khi Lý Tín chết Đàm Dĩ Mông lên thay.
Năm 1192, Thủ lĩnh Lê Vãn ở giáp Cổ Hoành, Thanh Hóa, nổi
loạn. Thái phó Đàm Dĩ Mông đi đánh dẹp. Cùng năm đó, Hồ
Điệp ở châu Diễn nổi loạn. Đàm Dĩ Mông lại phải đưa
quân đi đánh. Hai năm sau, 1094, Thủ lĩnh Hà Lê ở châu Chân
Đăng nổi loạn. Đàm Dĩ Mông đi đánh và bắt được.
Đến đây, xã hội đã có dấu hiệu rối loạn. Tầng lớp
tăng đồ, chổ dựa của vương tộc ở các chùa chiền được
xây bằng tiền bạc của vương triều khắp nơi ở các địa
phương, suy thoái và trở thành gánh nặng. Năm 1198, Thái phó
Đàm Dĩ Mông tâu với vua, "Bọn tăng đồ tự kết làm bè
đảng, lập càn người lên làm chủ, tụ họp thành từng nhóm
làm nhiều việc dơ bẩn. Hoặc ở giới trường, tịnh xá thì
công khai ăn thịt, uống rượu. Hoặc nơi thiền phòng, tịnh
viện thì kín đáo tự gian dâm với nhau. Ban ngày thì ẩn núp,
ban đêm thì làm như chồn như chuột" (VSL). Vua cho giữ lại
vài chục người làm tăng, số còn lại cho hoàn tục.
Tháng 10, năm 1202, Vua Cao Tông đi chơi ở cung Hải Thanh, nghe gãy
đàn Bà Lỗ và nhạc Chiêm Thành, Tăng phó Nguyễn Thường can
gián, "Tôi thấy lời tự trong Kinh Thi rằng, âm thanh lúc
nước loạn thì ai oán, để tỏ ý căm giận cái chính trị
bạo ngược; âm thanh hồi nước mất thì đau thương, để tỏ
ý lo cho dân trong cảnh khốn cùng cơ cực. Nay chúa thượng đi
tuần du không có chừng mực, chế độ chính trị và việc giáo
hoá thì trái ngược, dân chúng ở dưới thì sầu khổ. Sự nguy
khốn đến thế thì thật là tột mức, mà ngày nay nghe cái âm
thanh ai oán thì không phải đó là cái điềm loạn ly vong quốc
hay sao?" (VSL). Sử gia Tạ Chí Đại Trường bình, "đó là
cảm ứng của giai đoạn suy tàn chứ nền nhạc, tiếng hát kia
vốn đã được đặt ra, biểu diễn theo âm khúc của kẻ bại
trận vào thời ông vua quyền uy Thánh Tông (1060) mà không thấy
điềm ứng triệu mất nước đâu cả".
Cái cảm ứng của quan Tăng phó Nguyễn Thường phản ảnh thực
tại xã hội u ám, báo hiệu một thời loạn lạc đang đến và
sự sụp đổ không tránh khỏi của vương triều. Nhưng phải
đến năm năm sau, 1207, Vua Cao Tông mới tỉnh ngộ để ra cái
chiếu chỉ muộn màng "Trẫm xin cải hối, Trẫm tự sửa
chữa lỗi lầm để về sống cùng với dân".
Cái cơ chế thân tộc hóa làm suy thoái vương triều trang bị
cho các cơ quan quyền lực của nhà nước một lực lượng quan
chức bất tài. Năm 1204, Đại Hoàng, quê hương của Đinh Bộ
Lĩnh, nổi loạn. Vua sai quan Thái bảo phụ quốc Đỗ Kính Tu đi
dẹp loạn. Kính Tu sợ, chỉ dẫn quân tiến đánh các đạo
chung quanh rồi dâng thư nói dối là binh lính bịnh do thời
tiết nóng và đã cạn lương thực. Vua cho triệu quân về. Vua
sai quan Nội hầu Đỗ Anh Doãn đi đánh. Doãn đánh không thắng,
lại kéo quân về. Năm sau, đến lượt Đàm Dĩ Mông, quan phụ
chính vương triều cũng bị Thủ lĩnh Đại Hoàng là Phí Lang
đánh bại.
Quan Thượng thẩm phụng ngự Phạm Du, năm trước nhận tiền
hối lộ của thế lực họ Đoàn ở châu Hồng để xin vua rút
quân của Đàm Dĩ Mông về không đánh, năm sau làm Tri châu
Nghệ An xin vua cho lập đội quân riêng rồi tụ tập đám du
thủ du thực chia nhau đi cướp bóc. Cũng chính Phạm Du vì hiềm
khích đã giết chết một quan Thượng thẩm phụng ngự khác là
Phạm Bỉnh Di để gây nên cái họa Quách Bốc, đẩy Vương tử
Sảm về Hải Ấp của cha con họ Trần.
Như là để biểu thị quyền uy của vương triều, Vua Cao Tông
cho xây dựng các cung điện. Việt Sử Lược bình, "kiến trúc
đẹp đẽ này xưa chưa có". Có lẽ cảm thấy ngân khố nhà
nước không đủ để đương đầu với các thế lực nổi
loạn, trang trải các chi phí xây dựng cung điện và đời sống
xa hoa, Vua Cao Tông cho bán các chức quan buôn ngục. Việt Sử
Lược ghi, "kho đụn nhà nước thì tiền của chất chứa như
núi mà trăm họ thì than thở oán trách, giặc cướp nổi lên
như ong".
Đến lúc này, chừng như cảm nhận được mối nguy đến sinh
mạng của vương tộc trước sự bất mãn và oán giận của
dân chúng và sự uy hiếp của các thế lực địa phương, Vua
Cao Tông xuống chiếu bày tỏ sự ân hận về những sai lầm
của mình, lời lẽ thống thiết. "Trẫm đang lúc còn nhỏ mà
phải gánh vác cái sự nghiệp lớn lao, ở chỗ kín tầng sâu xa
mà không biết được những việc gian khổ của dân, lại tin
dùng lời tâu rỗi của kẻ tiểu nhân để rước lấy sự oán
trách của lớp người ở dưới. Nhân dân đã đều oán trách,
Trẫm sẽ trông cậy vào ai? Bây giờ, Trẫm xin cải hối, Trẫm
tự sửa chữa lỗi lầm để bắt đầu sống cùng với dân.
Những người có đất đai, sản nghiệp bị mất về tay các
quan thì được trả lại tất cả" (VSL).
Lời thề nguyền về lại với dân của Vua Cao Tông đến quá
trễ. Năm sau lại có nạn đói, "người chết nằm gối lên
nhau" (VSL).
Ở thời điểm này của tiến trình suy thoái, những cá nhân
kiệt xuất của Đại Việt đều đã ở ngoài các cơ cấu
quyền lực của nhà nước. Họ đang bận rộn gầy dựng thế
lực của họ ở địa phương và đem quân đi cướp bóc khắp
nơi. Quyền lực của chính quyền trung ương hoàn toàn bất lực
đối với họ. Chính sử coi họ là loạn nhưng vương tộc nhanh
chóng thấy mình phải dựa vào quyền thế của họ để tồn
tại, và rồi cũng phải giao lại vương quyền cho thế lực
mạnh nhất trong đám họ.
Họ là ai?
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/11552), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét