trong hoạt động thu hồi đất đai ở Việt Nam, mà xét về
nhiều mặt là ngang ngửa với Trung Quốc. Loạt bài của David
Brown, một nhà ngoại giao hưu trí, từng làm việc ở Bộ Ngoại
Giao Hoa Kỳ với nhiều cương vị ở các nước Đông
Á.</strong></em>
Đối với gần như tất cả nông dân trên toàn quốc, đổi
mới ở Việt Nam – cuộc cải cách kinh tế đã chấm dứt nỗ
lực thảm hại của Việt Nam nhằm xây dựng một nền kinh tế
kiểu Xô Viết trong những năm sau "cuộc kháng chiến chống
Mỹ" – có ý nghĩa như một sự chấm dứt chế độ nông
trang tập thể. Các hợp tác xã với quy mô tương đương một
làng đều bị giải tán – trừ một số rất ít ngoại lệ –
và mỗi gia đình làm nông đều được thuê đất với thời
hạn 20 năm. Được tự do lao động trên những mảnh đất của
cá nhân và hưởng lợi từ chính lao động của mình, họ đã
tạo ra một mức tăng trưởng kỳ lạ trong năng suất nông
nghiệp.
Trong 15 năm kể từ 1993, sản lượng nông nghiệp tăng hơn 100%
(hơn gấp đôi – ND). Cho đến năm 2008, Việt Nam đã trở thành
nước xuất khẩu hàng đầu về gạo, cà phê, hạt điều,
tiêu, cá và tôm nuôi, thậm chí ngay cả khi nhân lực dư thừa
dịch chuyển từ làng xã ra làm việc ở các khu công nghiệp
mới nở rộ.
Tuy nhiên, năm tới (2013), đợt thuê đất thời hạn 20 năm
đầu tiên sẽ hết hạn. Tại Việt Nam, dường như có một quan
điểm đồng thuận rằng cần phải xem lại luật đất đai.
Vấn đề là xem lại thế nào. Diễn giải theo nghĩa đen thì
các điều khoản có hiệu lực từ năm 1993 cho phép nhà nước
lấy lại nông trang khi hết hạn cho thuê đất, mà không buộc
phải đền bù. Theo các chuyên gia, dường như niềm tin của
nông dân – rằng họ có thể giữ quyền tiếp tục lao động
trên đất đai của mình – đúng là chỉ là niềm tin. Nó không
có cơ sở pháp lý trong luật Việt Nam.
Những phát biểu học thuật gần đây khẳng định một quan
điểm chung, cho rằng sự mơ hồ của luật đất đai hiện
hành, sự thiếu minh bạch trong thủ tục hành chính, cùng nguồn
lợi nhuận mà những kẻ trong cuộc mau chóng có được khi
cướp đất nông nghiệp của dân và chuyển hóa đất ấy sang
các mục đích sử dụng khác, là nguyên nhân chính thúc đẩy
tham nhũng trong chính quyền. Nhiều năm nỗ lực và ban hành thủ
tục dường như chỉ làm tăng thêm nhiều cơ hội kiếm chác phi
pháp. 90% khiếu nại dân sự gửi tới tòa án là có liên quan
đến tranh chấp đất đai.
Thậm chí ngay cả khi quá trình không bị tham nhũng thẩm thấu
vào, thì việc chuyển đổi đất đai từ mục đích chính là
làm nông sang làm khu công nghiệp, bất động sản, đường xá
và sân gôn, cũng là vấn đề ngày càng gây lo ngại. Bộ Nông
nghiệp Việt Nam tính toán rằng trong giai đoạn 2001-2006, 376.000
hecta đất trồng lúa đã bị thu hồi, làm hơn 1 triệu nông dân
bơ vơ. Luật sửa đổi luật đất đai năm 2003 – nhằm kích
thích "phát triển" bằng cách đơn giản hóa các hợp đồng
lớn – có vẻ như lại làm tăng tốc độ nông dân mất đất.
Trong số 31.000 đơn khiếu nại liên quan đến đất đai trong
năm 2007, khoảng 70% phản ánh việc được đền bù không thỏa
đáng cho số đất bị thu hồi.
Chưa có bằng chứng vững chắc nào cho thấy bộ chính trị đã
quyết định sửa đổi hiến pháp Việt Nam, bản hiến pháp
với nội dung nêu rõ rằng "đất đai thuộc sở hữu toàn
dân, do nhà nước đại diện quản lý." Tuy nhiên, vụ nổ
súng hồi đầu tháng 1 của một gia đình nông dân nhằm vào
lực lượng cảnh sát được điều tới để cưỡng chế thu
hồi 20 hecta đất nuôi cá của họ đã thể hiện vấn đề theo
cách trần trụi nhất.
Phân tích vụ Tiên Lãng, tờ báo Sài Gòn Tiếp Thị bình luận:
"Gần 20 năm qua, kể từ luật Đất đai 1993, người nông dân
tin tưởng vào công cuộc đổi mới bởi họ nhất quyết rằng,
sau khi hết thời hạn giao đất, họ sẽ tiếp tục được
quyền sử dụng đất đó làm tư liệu sản xuất nông nghiệp
nếu có nhu cầu, tài sản trên đất là tài sản thuộc quyền
sở hữu của riêng họ được pháp luật bảo vệ. Đó là cơ
sở chính trị để người dân tiếp tục tin Đảng, theo
Đảng."
Giờ đây, dường như chỉ có một hành động quyết liệt của
Đảng và chính phủ – nhằm bảo vệ quyền sở hữu của nông
dân đối với mảnh đất mà họ đã lao động trên đó –
mới có thể thỏa mãn dư luận Việt Nam. Chỉ có một thứ
quyền không thể mơ hồ – là quyền sở hữu, chuyển nhượng,
mở rộng hoặc cải thiện chất lượng đất đai tùy theo ý
muốn của người nông dân – mới có thể xoa dịu nỗi lo sợ
của họ. Nói tóm lại, Đảng và chính phủ chịu sức ép phải
luật hóa truyền thống làng xã.
John Gillespie – một giáo sư Úc gần đây có nghiên cứu về
cách thức các tòa án địa phương ở Việt Nam xử lý tranh
chấp về quyền sở hữu – cho rằng còn nhiều ưu điểm khi
đi theo hướng trên. Các thẩm phán, theo thông lệ, thường
đẩy những người dân kiện tụng đến gặp trọng tài hòa
giải, còn trọng tài thì có xu hướng rất mạnh là đề xuất
phương án giải quyết dựa trên "lương tri và tình cảm của
dư luận" hơn là căn cứ vào văn bản pháp luật. Gillespie
phát hiện ra rằng họ làm thế bởi vì hòa giải chắc chắn
là có khả năng cao hơn nhiều so với đương đầu cãi vã, trong
việc đem lại một kết quả lâu bền cho tranh chấp đất đai.
Đó là giải pháp được hướng đến khi Đoàn Văn Vươn và
các nông dân Tiên Lãng khác kháng cáo đối với lệnh của tòa
án địa phương buộc họ phải rời khỏi trại cá mà họ đã
lao động từ rất lâu và rất vất vả khó khăn để xây dựng
nên. Các nông dân cùng với đại diện huyện Tiên Lãng đã
nhất trí với cái giải pháp giữ thể diện mà trọng tài đưa
ra. Tuy nhiên, chủ tịch huyện và chủ tịch xã của ông Vươn
– hai anh em – nuốt lời.
Giấy trắng mực đen, hàng nghìn bài báo về vụ nổ súng ở
Tiên Lãng đã xuất hiện trên báo chí Việt Nam, và còn hàng
nghìn bài viết nữa được đăng tải trên không gian blog rất
sinh động ở Việt Nam. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa rõ
động cơ của quan chức địa phương – những người đòi
Đoàn Văn Vươn phải trả lại khu đất đầm lầy cho thuê và
cuối cùng đã quyết định thu hồi trại cá của ông Vươn
bằng vũ lực.
Quan chức địa phương nói với một cán bộ điều tra thuộc
Mặt trận Tổ Quốc rằng họ muốn giúp chính phủ tránh phải
trả một khoản tiền đền bù lớn, nếu thực sự một sân bay
mới sẽ được xây dựng dọc bờ biển, như đã có tin đồn.
Dân làng thì nói, cũng với nhân viên điều tra đó, rằng họ
tin là các quan chức muốn kiếm chác bằng việc bán lại trại
cá, và quả thật là đã có nhiều người mua xếp hàng sẵn
sàng rồi.
Đây là một phép đo xem công chúng nghi ngờ tới mức nào
những nguyên nhân bí mật đằng sau việc nhà nước thu hồi
tài sản ở Việt Nam, mà chưa một nhà phân tích nào nói ra
rằng: các quan chức chỉ đang cố làm điều mà họ cho là
luật đất đai khiến họ phải làm.
Nguồn: <a
href="http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=4196&Itemid=189">Asia
Sentinel</a>
Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2012
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/11538), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét