"<em>Lý Công Uẩn – Đường tới thành Thăng Long</em>" mang
đậm yếu tố Trung Hoa, độc giả Trần Hùng Phương đã có
phản hồi (trích): "<em>… rất cảm ơn các nhà sử học đã
nghiên cứu rất nhiều về lịch sử Việt Nam. Nhưng các ông có
thể nào ngồi lại cùng nhau cho chúng tôi biết rằng lịch sử
Việt Nam là như thế nào không? Các ông ngồi đó mà bàn cãi
với nhau việc này, việc nọ thì các nhà làm phim sao mà dám
làm nhiều về phim cổ trang?...</em>".
Nhiều khán giả của phim cũng băn khoăn, vậy nếu phim mang
đậm chất Việt, thì chất Việt phải như thế nào? Đi xa hơn
nữa, trường hợp của "<em>Lý Công Uẩn – Đường tới
thành Thăng Long</em>" đặt ra vấn đề: Cần làm phim lịch sử
ở Việt Nam ra sao để không cho ra những sản phẩm vừa tốn
kém vừa bị phản ứng như thế này.
<h2>"Đường tới thành Thăng Long" quá nguy nga</h2>
Ấn tượng nổi bật từ những hình ảnh của phim "<em>Lý
Công Uẩn – Đường tới thành Thăng Long</em>" (mà những
đoạn hấp dẫn nhất hoặc đặc trưng nhất đã được đưa
vào trailer quảng cáo) là sự hoành tráng của bối cảnh và sự
ấm áp, rực rỡ của trang phục Việt giai đoạn Đinh - Tiền
Lê – Lý (từ năm 980 khi Lê Hoàn lên ngôi đến năm 1010 Lý
Công Uẩn dời đô về Thăng Long).
[video:http://www.youtube.com/watch?v=S3OzIMAcYhU&feature=related]
<a href="http://www.youtube.com/watch?v=S3OzIMAcYhU&feature=related">Link xem
phim trên YouTuBe</a>
Nói về bối cảnh, cung điện trong phim có tòa tới 2-3 tầng,
lợp ngói sắc xanh xám. Thế mà, theo mô tả trong những tư
liệu sớm nhất của người phương Tây về Thăng Long (thế kỷ
17), hầu hết nhà ở kinh thành thời đó là nhà tranh nứa lá,
mái rạ. Giáo sĩ Baldinotti viết năm 1686: "<em>Vì nhà bằng tre
nứa nên Thăng Long hay bị hỏa hoạn, có lần thiêu rụi tới
năm, sáu nghìn nóc nhà, song nhờ Kẻ Chợ vốn có nhiều hồ ao
nên dập tắt lửa dễ dàng và chỉ bốn, năm hôm sau, nhà cửa
lại dựng lên san sát như cũ</em>". Cho tới thế kỷ 19, nhà
cửa trên các phố ở Hà Nội vẫn chủ yếu bằng tre nứa lá
(xem ảnh) và chỉ có một tầng, không ngói.
Không có sử liệu về kiến trúc thời Lê Hoàn - Lý Công Uẩn,
song các nhà làm phim hoàn toàn có thể suy luận rằng vào thế
kỷ 10-11, kỹ thuật xây dựng của nước ta rất khó tạo ra
được những tòa nhà gạch 2-3 tầng lợp ngói. Ngay cả đình,
chùa bằng gỗ cũng chỉ có một tầng trên mặt đất và một
gác chuông trên "tầng" hai. Về mái ngói, mãi tới cuối
đời Lê, đầu đời Nguyễn, nước ta mới có ngói lợp tráng
men (và kỹ thuật tráng men này đã là một bước tiến rất
lớn của nghề gốm). Theo ông Phạm Hoàng Quân, chuyên gia cổ
sử Trung Quốc và Việt Nam, do tráng men óng ánh nên nó được
gọi là ngói lưu ly. Một số công trình ở kinh thành Huế thời
Nguyễn đã được lợp thứ ngói rất xa xỉ này. Có hai loại
ngói chính là thanh lưu ly (màu xanh) và hoàng lưu ly (màu vàng).
Vậy phải "phục dựng" khung cảnh thế kỷ 10-11 ra sao? Họa
sĩ Tú Ân, một người từng bỏ nhiều năm tìm hiểu kiến
trúc, trang phục cổ Việt Nam để minh họa truyện tranh, suy
đoán rằng nhà cửa của dân ngày ấy là nhà tranh vách đất,
mái rạ, còn "<em>đình, chùa và cung điện có thể xây bằng
gỗ, rừng Việt Nam ngày ấy chắc còn nhiều gỗ quý</em>",
hoặc gạch (kỹ thuật làm gạch của người Trung Quốc đã
được lưu truyền sang Việt Nam từ thời Bắc thuộc). Điều
chắc chắn là ở vào thời Đinh - Tiền Lê - Lý, cung điện,
nhà cửa của Việt Nam chưa thể lợp ngói xanh, cao tới 2-3
tầng như vậy.
Chưa kể, địa thế Hoa Lư thời ấy nhỏ hẹp với đồi núi,
sông ngòi, Thăng Long cũng vẫn còn là đất trũng, nhiều ao tù,
không thể xây dựng trên đó những cung điện nguy nga, hoành
tráng như bộ phim đã mô tả. Ngay cả ở châu Âu, nơi vốn
được xem là tiến nhanh hơn châu Á về cấp độ văn minh, các
công trình lớn cũng phải trải qua vài trăm năm mới hình
thành.
<h2>… và quá lộng lẫy</h2>
Về phục trang, điều gây ấn tượng là sự ấm áp, dày dặn
và màu sắc rực rỡ của trang phục trong phim "Lý Công
Uẩn". Các chuyên gia lịch sử thời trang Việt, nếu được
hỏi ý kiến, đều sẽ cho biết rằng ngành may mặc của Việt
Nam đã phải trải qua "<em>một chặng đường tiến hóa</em>"
dài đến mức nào, từ chất liệu tới kỹ thuật. Buổi đầu
phát triển, chất liệu của chúng ta đã chỉ là vải thô, dệt
rất thưa (do kỹ thuật dệt còn kém), với những màu nhuộm
đơn giản: đen, nâu, chàm, tím…, sử dụng những nguyên liệu
tạo màu dễ kiếm như vỏ cây, rễ cây, hoa lá…
Đập vào mắt khán giả là những chiếc mũ đội đầu có
"mái che" rất giống mũ của… Tần Thủy Hoàng. Các nhà làm
phim lập luận rằng vua nước ta rập khuôn trang phục của
hoàng đế Trung Hoa. Tuy nhiên, theo ông Phạm Hoàng Quân, rất khó
có khả năng Lê Đại Hành, Lý Thái Tổ "bệ nguyên" mũ của
vua Trung Quốc: "<em>Triều đình Trung Hoa không khi nào chịu cho
vua một nước "đàn em" mặc vương phục và đội mũ y hệt
vua của họ, vì với họ, mũ mão của hoàng đế là để thể
hiện uy quyền của "thiên tử". Vua nước ta có muốn sử
dụng theo cũng phải chế lại</em>".
Bà Đoàn Thị Tình, họa sĩ thiết kế chính của phim, cho biết
bà đã tham khảo nhiều sử liệu, trong đó có Lịch triều
Hiến chương Loại chí (Phan Huy Chú) để thiết kế phục trang.
Nhưng nếu theo đúng sách này, thì ở mục "<em>Quy chế về mũ
áo của đế vương</em>" (thuộc phần Lễ nghi chí) có chép:
"<em>Lê Đại Hành lên ngôi, mặc áo long cổn, về sau mặc áo
phần nhiều dùng vóc đỏ, mũ sức trân châu.</em>
<em>Lý Thái Tông mới chế thứ mũ gọi là 'bát giác tiêu
dao' bằng vàng (tên mũ, lối mũ ấy nay không khảo cứu
được).</em>
Lời xét của Phan Huy Chú:
<em>Từ đời Lý, đời Trần trở về trước, mũ áo của vua
thế nào, không thể khảo cứu được. Xem trong sử có hai thứ
kể trên, tạm chép ra đây để biết đại khái</em>". (bản
dịch của Viện Sử học)
Điều đó có nghĩa là mũ của vua Lê, vua Lý Thái Tổ thế nào,
Phan Huy Chú cũng không biết được, nhưng khả năng "bệ
nguyên xi" chiếc mũ "Tần Thủy Hoàng" của Trung Quốc là
rất thấp.
Cũng sách của Phan Huy Chú chép, phần về phẩm phục của các
quan: "<em>Lý Thánh Tông năm Chương Thánh thứ nhất (1059), vua
ngự điện Thủy Tinh, các quan đến chầu, bắt phải đội mũ
đi hia mới cho vào chầu. Nghi lễ vào chầu đủ cả mũ hia bắt
đầu từ đó</em>". Chính vị sử gia đã có lời xét về
phẩm phục các quan trước đó rằng như thế "<em>đủ thấy
là sơ sài</em>".
Một chi tiết nữa là những họa tiết thêu trên áo vua quan,
hoàng hậu. Nếu thừa nhận ông tổ nghề thêu ở Việt Nam là
Lê Công Hành, đi sứ sang Trung Quốc vào đời Lê Thái Tông
(trị vì từ 1433-1442) thì ta phải thấy rằng vào thời Tiền
Lê - Lý Công Uẩn, áo xống của người triều đình chưa thể
thêu thùa lộng lẫy như thế.
Các họa sĩ thiết kế và cố vấn mỹ thuật của phim đều
chưa bình luận về màu sắc vải vóc cũng như chiếc mũ của
vua trong phim "<em>Lý Công Uẩn – Đường tới thành Thăng
Long</em>".
<em><strong>KỲ SAU: Phim lịch sử Việt Nam: làm sai là di hại cho
khán giả</strong></em>
_____________________
<div class="special_quote"><h2>GS.TS Đoàn Thị Tình, tư vấn phục
trang cho phim "Lý Công Uẩn": "Tôi tự hào về những trang phục
trong phim"</h2>
* Yên Thảo ghi
Tôi không ngạc nhiên khi khán giả phản ứng trang phục trong
phim giống Trung Hoa quá. Thứ nhất, trước nay chúng ta chưa có
bộ phim cổ trang nào về giai đoạn lịch sử này. Thứ hai,
khán giả đã xem quá nhiều phim Trung Quốc và chỉ mới xem qua
trailer nên cảm giác thấy giống là khó tránh khỏi.
Tuy nhiên, tôi xin khẳng định, toàn bộ trang phục trong phim là
dựa trên chính sử "Đại Việt Sử ký Toàn thư", "Lịch
triều Hiến chương Loại chí"… đến các tác phẩm mỹ
thuật, điêu khắc như tượng, phù điêu… còn hiện hữu ở
bảo tàng và nhiều di tích đình, chùa… chứ không phải chúng
tôi tự vẽ ra. Đặc biệt, khi thiết kế trang phục, chúng tôi
phải dựa vào các miêu tả của thư tịch cổ và tượng thời
Lý tại đình đền và long bào của vua Lý dựa theo tượng vua
Lý ở chùa Kiến Sơ (Hà Nội). Còn giáp trụ của tướng lĩnh
dựa vào 8 pho tượng Kim Cương tại các chùa ở Bắc Ninh, Hà
Nam Chúng ta chịu đô hộ 1000 năm Bắc thuộc, đặc biệt ở
các triều đại này chịu sự xâm lược của nhà Tống nên
trang phục giống Trung Quốc cũng là lẽ đương nhiên. Nhưng nó
cũng chỉ tương đồng ở kết cấu, còn họa tiết thì đều
đã được Việt hóa. Xin nhấn mạnh là giống chứ không phải
rập khuôn.
Tôi lấy ví dụ, long bào của vua Tống đính rất nhiều ngọc
ngà, châu báu rất lộng lẫy, còn long bào của vua Lý chỉ thêu
chìm; giáp phục đời Lý có họa tiết hoa mai, hoa cúc…. mà
giáp phục Trung Quốc không có; mũ miện của chúng ta nhỏ, hẹp
trong khi mũ miện nhà Tống cánh chuồn dài, cong phía mép; hơn
nữa, việc đưa họa tiết hoa sen vào long bào của vua Lý Công
Uẩn cũng là minh chứng rất rõ cho văn hóa Việt Nam.
Tôi hoàn toàn tự hào về những trang phục mà tôi đã thiết
kế cho bộ phim này.</div>
(Còn nữa)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6414), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét