<div class="boxleft00"><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgirFNc3h4hAgmvChSzPLhy16QSxcJllkIkY5Cu-wbv6nKvDkeObPoZsdXHAkuHrSG5AqI0zC1KP72rtE4BoUBY0w7uW51yw0t23qvHLN-4DEFT2UlHv05fY5ulQTtuK7On4FMPLdZC7s_E/s1600/index.jpg"
/><div class="textholder">Nhã Thuyên- Đỗ Thị Thoan</div></div>Bài
viết này của tôi không liên quan trực tiếp đến các vấn
đề lý luận của giáo dục học, nhưng liên quan đến những
hiện tượng đang diễn ra trong ngành giáo dục, mà theo tôi là
đáng được lưu ý và cần được diễn giải trên cơ sở khoa
học. Tất nhiên để lý giải nó thì cần có đầy đủ dữ
kiện từ những người bên trong, là điều mà hiện nay tôi
chưa thể (không thể?) có. Nên entry này tôi chỉ viết nhanh
những cảm nhận đầu tiên của mình liên quan đến sự việc
ấy mà thôi, hoàn toàn không có ý định đưa ra những kết
luận gì cả.
<a name="more"></a>
Số là gần đây báo chí có nhắc đến vụ một luận văn
thạc sỹ chuyên ngành văn học VN của một thạc sỹ trẻ tên
là Đỗ Thị Thoan, được thực hiện ở ĐH Sư phạm Hà Nội
năm 2010 với điểm chấm tuyệt đối là 10/10. Để thực hiện
luận văn, ĐTT đã chọn phân tích thơ của nhóm Mở miệng,
một nhóm thơ trẻ "ngoài luồng" mà tôi có đọc qua một vài
bài thơ nhưng không quan tâm lắm. Thực sự nếu vụ này không
được làm ầm lên trên báo thì tôi sẽ chẳng bao giờ biết
đến luận văn này hoặc tác giả của nó.
Khi vụ việc được đưa ra lần đầu trên báo Văn nghệ TP
HCM cách đây ít lâu thì tôi hoàn toàn không quan tâm và cũng
không hiểu tại sao việc đã xong từ 2010 (và đã được các
vị lão sư, những người thầy của thầy, đánh giá là rất
tốt - thì điểm số đạt được của LV đã khẳng định như
thế) - mà mãi đến 3 năm sau mới được tác giả của bài báo
lôi ra phân tích với những lời kết án hết sức nặng nề
như vậy. Ban đầu tôi nghĩ có lẽ vụ này cũng chỉ là việc
các nhà phê bình văn học đem ra nói cho có chuyện mà nói, vì
đời sống văn hóa nghệ thuật của ta không có gì để tranh
cãi thì... buồn lắm.
Nhưng không ngờ sau đó vụ này lại được đưa lên những
tờ báo đại diện quan trọng cho quan điểm chính trị tư
tưởng chính thống và có thể gọi là "chuyên chính" của
Đảng và Nhà nước. Ví dụ như Quân đội nhân dân (có đến
mấy bài, và đây là bài gần nhất <a
href="http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/61/43/6/66/66/252973/Default.aspx">http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/61/43/6/66/66/252973/Default.aspx</a>),
Báo Thanh Tra (thử đọc bài cuối này của loạt 3 bài liên quan
đến luận văn <a
href="http://thanhtra.com.vn/ky-cuoi-khong-the-xam-pham-gia-tri-thieng-lieng_t221c8n57577tn.aspx">http://thanhtra.com.vn/ky-cuoi-khong-the-xam-pham-gia-tri-thieng-lieng_t221c8n57577tn.aspx</a>),
chứ không chỉ là những tờ báo, trang blog của các văn nghệ
sĩ và nhà báo (lề phải) khác.
Rồi gần đây nhất, theo thông tin của báo chí nước ngoài,
cụ thể là một bài viết mới đây của đài RFA, thì tôi
được biết là chính vì những bài viết phê bình này mà cô
thạc sỹ trẻ ĐTT đã bị cắt hợp đồng và không còn được
đứng lớp (cô đang dạy theo hợp đồng ở Khoa Văn của ĐHSP
nơi cô làm luận văn), còn người thầy hướng dẫn cô thì bị
cách chức trưởng khoa. Quả là những hệ quả không ai ngờ
được cho những người làm nghề giáo và làm khoa học.
Những thông tin này khiến tôi nhớ lại một buổi nói chuyện
gần đây với một số bạn bè thuộc khối ngành nhân văn
(ngôn ngữ, văn học, ngoại ngữ vv), gồm một vài giảng viên,
dăm ba nghiên cứu viên làm việc trong các viện nghiên cứu, và
mấy người học viên cao học. Hôm ấy, những bài báo đầu
tiên về luận văn này mới được đưa ra, khiến cho mọi
người trong giới ai ai cũng xôn xao bàn luận. Nhưng sự xôn xao
đó không phải là về nhóm Mở miệng hoặc cuốn LV của ĐTT,
mà là vì những bài viết trên báo chí chính thống đó nặng
về lên án dựa trên cảm tính, ném đá hơn là một sự trao
đổi, phê bình dựa trên cơ sở lập luận khoa học. Đa số
mọi người đều cho rằng cách viết như thế khiến cho loạt
bài hầu như rất ít giá trị khoa học, chưa bàn đến là kết
luận của những bài báo này có đúng hay không.
Điều làm cho tôi nhớ nhất về buổi nói chuyện hôm ấy là
sự băn khoăn của một cậu học viên cao học còn khá trẻ,
đã hỏi đích danh tôi hai câu hỏi như sau:
<i>(1) Mục đích của khoa học phải chăng là đi tìm và lý
giải các hiện tượng mới (như trường hợp của ĐTT và nhóm
Mở miệng), dù cách lý giải đó có thể là chưa hoàn toàn
đúng, hay là cứ quanh quẩn mãi với những hiện tượng cũ kỹ
đã được nhiều người nghiên cứu và có sẵn những kết
luận mà ai cũng biết, để được an toàn và làm vừa lòng
những quan điểm thủ cựu?</i>
<i>(2) Một luận văn thạc sỹ là một công trình khoa học và
tác giả của nó là một nhà khoa học, vậy điều quan trọng
trong việc thực hiện một công trình phải chăng là có một cơ
sở lý thuyết và phương pháp thực hiện phù hợp, hay là gạt
qua hết những vấn đề lý luận và phương pháp mà chỉ xem
xét những kết luận để xem nó có giống với những gì mình
đã nghĩ sẵn trong đầu hay không, và lên án nó nếu nó không
làm mình vừa lòng? </i>
Tôi đã lặng im không trả lời, vì tôi biết tất nhiên cậu
học viên nọ không cần đến nó. Hai câu hỏi ấy chỉ là hai
câu hỏi tu từ, khi đặt ra câu hỏi cũng là đã tự trả lời.
Nhưng cũng chính vì hai câu hỏi ấy mà hôm nay tôi phải tìm
đọc lại các tài liệu về lý luận phê bình văn học để có
cơ sở xem Đỗ Thị Thoan có thực sự đáng bị phê phán nặng
nề như trên báo chí hay không.
Và để cho bài bản, tôi đã đọc lại một tài liệu nhập
môn rất căn bản về Lý luận phê bình văn học, cuốn
<b><i>Introduction to Literature, Criticism and Theory</i></b> (3rd edition,
Pearson 2004). Nhân tiện, các bạn có thể vào đây mà lấy về
đọc hoặc lưu, vì đây thực sự là một tài liệu quý mà
không hiểu ai đó đã đưa lên mạng để mọi người có thể
sử dụng miễn phí: <a
href="http://site.iugaza.edu.ps/ahabeeb/files/2012/02/An_Introduction_to_Literature__Criticism_and_Theory.pdf">http://site.iugaza.edu.ps/ahabeeb/files/2012/02/An_Introduction_to_Literature__Criticism_and_Theory.pdf</a>)
Toàn bộ cuốn sách đều đáng đọc, tuy nhiên, do vụ ĐTT nên
tôi chỉ đọc lại chương về Hậu hiện đại Postmodernism
(chương 29), vì qua những gì tôi đọc được trên báo chí thì
tôi tin rằng ĐTT đã dựa trên quan điểm hậu hiện đại để
phân tích và đưa ra những kết luận trong luận văn của mình
về nhóm Mở miệng. Và càng đọc, tôi càng có cơ sở để tin
rằng nếu xét theo hai tiêu chí về chất lượng của một
nghiên cứu khoa học như đã được cậu học viên cao học của
tôi nêu ra ở trên, thì kết quả 10/10 cho Đỗ Thị Thoan có lẽ
là xứng đáng, vì:
- LV đã chọn một đề tài mới mẻ (tiêu chí 1),
- LV đã chọn một khung lý thuyết phù hợp để thực hiện
phân tích, ở đây là lý thuyết hậu hiện đại (tiêu chí 2).
Tất nhiên, vì chưa đọc LV nên tôi không thể bàn thêm được
là những phân tích của ĐTT có thực sự logic theo chính khung
lý thuyết mà tác giả đã chọn hay không.
Như vậy, theo tôi thì vấn đề cần bàn về LV của ĐTT nên
xét theo những tiêu chí khoa học rõ ràng, và kết luận trên cơ
sở những tiêu chí đó. Còn việc sử dụng kết quả nghiên
cứu đó, ví dụ có cho phép phổ biến rộng rãi nội dung của
LV hay không, có nên đem áp dụng những quan điểm của tác giả
trong việc quản lý văn hóa, nghệ thuật hay chưa thì đó lại
là vấn đề khác, vấn đề của các nhà quản lý và các nhà
chính trị, không phải là chuyện khoa học.
Tôi nghĩ, hiện nay chúng ta đã mở cửa và hội nhập sâu
rộng về nhiều mặt với thế giới, và các nhà khoa học của
ta cần phải tiếp cận cũng như có khả năng sử dụng các lý
thuyết mới trong các ngành khoa học, trong đó có ngành lý luận
văn học. Vì không có lý gì mà chúng ta lại buộc các nhà khoa
học chỉ được áp dụng duy nhất một quan điểm, ví dụ quan
điểm Mác-xít, để phân tích mọi hiện tượng, khi thế giới
đã phát triển nhiều lý thuyết mới để lý giải các hiện
tượng đa dạng và phức tạp trong xã hội.
Nếu vì lý do gì đó mà phải buộc mọi người chỉ được
theo một quan điểm duy nhất thì có lẽ chúng ta phải xem xét
lại rất nhiều chính sách khác nữa: có nên cho phép mọi
người đi du học không, có nên thu hút các nhà khoa học trên
thế giới đến làm việc với chúng ta hay không, có nên kiểm
duyệt mọi thứ sách báo gửi vào VN hay không, có nên cho mọi
người tiếp cận Internet và đài phát thanh, truyền hình nước
ngoài hay không, và có lẽ, quả thật thế, có nên mở trường
đại học để mọi người đi học hay không, hay nên đóng cửa
hết các trường đại học và mở ra các công trường, nông
trường để mọi người vào đó lao động, như TQ thời cách
mạng văn hóa, hoặc Bắc Triều Tiên hiện nay.
Cuối cùng, để mọi người cùng có chung một số thông tin
về lý luận hậu hiện đại, xin trích dịch (dịch ý, không
dịch từng từ) và tóm tắt ở đây một số điểm quan trọng
trong chương sách mà tôi đã đề cập ở trên (hậu hiện
đại):
<blockquote> <i><b>[T]he postmodern appears to welcome and embrace a
thinking of itself in terms of multiplicity. It resists the totalizing
gesture of a metalanguage, the attempt to describe it as a set of coherent
explanatory theories. Rather than trying to explain it in terms of a fixed
philosophical position or as a kind of knowledge, we shall instead present a
'postmodern vocabulary' in order to suggest its mobile, fragmented and
paradoxical nature. (p. 261)</b></i></blockquote>
<blockquote> <i>Đặc điểm cốt lõi của trường phái hậu hiện
đại là tính "đa diện"; nó không chấp nhận một hệ thống
siêu ngôn ngữ để mô tả nó theo bất kỳ một hệ thống lý
luận cụ thể nào. Những thuật ngữ được dùng để mô tả
nó cho thấy nó là một hệ thống động (mobile), rời rạc
(fragmented), và đầy nghịch lý (paradoxical). </i>
<b>Little and grand narratives</b></blockquote>
<blockquote> <i><b>One of the best-known distinctions in the postmodern is
that made by Jean- François Lyotard concerning what he calls 'grand'
narratives and 'little' narratives. 'Grand narratives' such as
Christianity, Marxism, the Enlightenment attempt to provide a framework for
everything. Such narratives follow a 'teleological' movement towards a
time of equality and justice: after the last judgement, the revolution, or
the scientific conquest of nature, injustice, unreason and evil will end.
</b></i></blockquote>
<blockquote> <i><b>Lyotard argues that the contemporary 'worldview', by
contrast, is characterized by 'little narratives'. Contemporary Western
discourse is characteristically unstable, fragmented, dispersed – not a
world-view at all. 'Little narratives' present local explanations of
individual events or phenomena but do not claim to explain everything. Little
narratives are fragmentary, non-totalizing and non-teleological. Lyotard
claims that, in the West, grand narratives have all but lost their efficacy,
that their legitimacy and their powers of legitimation have been dispersed.
Legitimation is now plural, local and contingent. No supreme authority –
Marx, Hegel or God – can sit in judgement.</b></i></blockquote>
<blockquote> <i>Theo Jean-Francois Lyotard, trường phái hậu hiện
đại phân biệt rạch ròi giữa "những kế hoạch lớn" và
"những câu chuyện vặt". Những kế hoạch lớn như của Đạo
Thiên Chúa, hay của Chủ nghĩa Mác, hoặc của Thời Khai sáng
nhắm đến việc đưa ra một khung giải thích cho toàn bộ thế
giới. "Những kế hoạch lớn" như vậy tin rằng thế giới này
vận động theo một hướng sao cho cuối cùng chúng ta sẽ đạt
được sự bình đẳng và công lý: sau cuộc phán xét cuối
cùng, hay sau một cuộc cách mạng, hoặc sau sự thành công của
khoa học trong việc khám phá thiên nhiên, thì những bất công,
sự phi lý và các ác sẽ phải chấm dứt. </i></blockquote>
<blockquote> <i>Lyotard lập luận rằng quan điểm đương đại
về thế giới thì ngược lại với quan điểm trên, và đặc
điểm của nó là "những câu chuyện vặt". Câu chuyện của
thế giới phương tây hiện đại ngày nay thì bất ổn, rời
rạc, đứt khúc - hoàn toàn không có một thế giới quan nào
cả. "Những câu chuyện vặt" thì vụn vặt, không thể khái
quát hóa và không có mục đích. Lyotard khẳng định rằng ở
phương Tây giờ đây "những kế hoạch lớn" không còn hiệu
nghiệm, và sức mạnh cũng như tính chính danh/hợp pháp của nó
hầu như đã mất. Tính hợp pháp/chính danh hiện nay có các
đặc điểm là đa dạng, đậm màu sắc địa phương, và chỉ
có giá trị tạm thời. <b>Không còn Đấng tối cao nào - Marx,
hay Hegel, hay Thượng đế - có thể ngồi trên tòa cao mà phán
xử được nữa.</b></i></blockquote>
<b>(Ghi chú: </b>Nhà văn Vũ Hạnh gọi "Grand narratives" (mà tôi
dịch là "những kế hoạch lớn") là "đại tự sự". Một cách
xử lý ngôn ngữ theo tôi là gọn gàng và đạt cả tín và nhã;
cách dịch của tôi thì chưa đạt lắm và chỉ có thể gọi là
"diễn dịch" mà thôi<b>.</b>)
Vâng, "không còn Đấng tối cao". Từ trước năm 1975 nhạc sĩ
TCS (hình như thế) cũng đã thốt lên: Chúa đã bỏ loài
người... Chẳng lẽ nền lý luận của chúng ta, những người
Mác-xít và vô thần, những người tin vào biện chứng pháp,
lại muốn biến Marx hay ai đó thành đấng tối cao mới để
ngồi trên tòa cao phán xử hay sao?
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140320/vu-thi-phuong-anh-viet-nhanh-nhan-vu-luan-van-cua-do-thi-thoan-hay-chua-da-bo-loai),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét