Trung Quốc kéo giàn khoan Hải Dương vào vùng biển Việt Nam
từ ngày 2/5/2014, tới nay đã được hơn 2 tuần và trong hơn 2
tuần đó, đã có quá nhiều sự kiện diễn ra ở Việt Nam,
đủ để đưa ra một số nhận định ban đầu về vấn đề
lúc đầu có vẻ tưởng như không lớn lắm này. Lý do Trung
Quốc đưa giàn khoan vào Việt Nam đã được nhiều người phân
tích, ở đây sẽ không nhắc lại nữa. Trong bài này sẽ chỉ
tập trung phân tích những ảnh hưởng tới kinh tế xã hội
Việt Nam hiện tại và tương lai qua sự kiện này.
<strong>1. Những tác động lớn tới kinh tế xã hội Việt Nam
từ khi Trung Quốc đưa giàn khoan vào Việt Nam</strong>
Từ khi Trung Quốc chính thức thông báo đưa giàn khoan vào Việt
Nam ngày 2/5 thì ở Việt Nam đã xảy ra nhiều biến động lớn
trên nhiều mặt kinh tế-xã hội, tập trung vào tuần lễ từ 8
– 15/5.
- Thị trường chứng khoán sụt giảm: Tính chung trong nửa
đầu tháng 5/2014 thị trường chứng khoán mất sạch số điểm
tăng trong 4 tháng trước đó. Chỉ trong 8 ngày kể từ ngày 8/5,
TCCK mất 6 tỷ USD giá trị vốn hóa trong đó chỉ riêng ngày 8/5
mất 3 tỷ USD. Đây là con số sụt giảm lớn nhất trong một
ngày từ trước tới nay và ngay lập tức Ủy ban Chứng khoán
nhà nước phải ra thông báo trấn an tâm lý nhà đầu tư.
(http://www.anninhthudo.vn/Kinh-doanh/Thu-3-den-toi-va-bai-hoc-nhay-lau/551147.antd)
- Giá USD và và giá vàng biến động mạnh: Giá vàng và giá USD
biến động rất mạnh (giá vàng tăng hơn 1 triệu đồng/lượng
trong 1 tuần, giá USD cũng tăng kịch trần) do nhiều người dân
lo sợ đã đi rút tiền từ ngân hàng để mua vàng và USD. Ngân
hàng nhà nước cũng ngay lập tức phải ra thông báo trấn an
người dân.
- Biểu tình gây bạo động ở một số địa phương: Chỉ
riêng ở Bình Dương, "theo báo cáo của LĐLĐ tỉnh Bình
Dương, hiện có gần 700 DN bị thiệt hại, trong đó có 365 DN
bị thiệt hại nặng. Đặc biệt, 27 DN bị đốt cháy gây
thiệt hại nghiêm trọng. Số DN phải tạm ngừng hoạt động
là hơn 800; CN bị tạm thời ngừng việc trên 290.000 người.
Ông Lê Thành Nhơn - Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Bình Dương, cho biết
thêm có khoảng hơn 100.000 CN phải nghỉ việc dài hạn hay mất
việc do DN bị cháy.".
(http://laodong.com.vn/chinh-tri/binh-duong-hai-ngay-sau-bao-201489.bld)Còn
tại Đồng Nai: "Đồng Nai vẫn có khoảng 300 DN Đài Loan, Trung
Quốc ngừng hoạt động để xem xét tình hình và tính toán
lại khả năng kinh doanh và 140.000 người lao động phải nghỉ
việc"
(http://songmoi.vn/xa-hoi-thoi-su/doanh-nghiep-ton-hai-cong-nhan-mat-viec-sau-vu-gay-roi-qua-khich).
Bạo động ở Hà Tĩnh làm 2 người chết và gần 150 người
bị thương.
<strong>2. Một số đánh giá từ những sự kiện này </strong>
Dưới đây là một số đánh giá sơ bộ của tác giả từ
những sự kiện này:
- Những sự biến động mạnh kể trên chỉ trong một thời
gian ngắn cho thấy Việt Nam hiện có quá nhiều điểm yếu và
quá nhiều mầm mống bất ổn nghiêm trọng đang tiềm ẩn trong
các mặt của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội. Những
điểm yếu và những mầm mống bất ổn này đã được nhận
diện và nhắc tới nhiều nhưng chắc nhiều người cũng không
nghĩ rằng nó có thể bộc lộ ra một cách mạnh mẽ thế chỉ
trong một khoảng thời gian rất ngắn như vậy. Kinh tế chưa
thoát khỏi suy thoái kéo dài khiến tâm lý người dân bất ổn,
thiếu niềm tin vào nền kinh tế và khả năng điều hành của
chính phủ (thị trường vàng, USD và chứng khoán là nơi biểu
thị niềm tin rõ ràng nhất). Đời sống công nhân thường
được đảng tôn vinh như "giai cấp tiên phong" thì chỉ ở
mức gần như dưới đáy xã hội. Thu nhập của đại đa số
công nhân, đặc biệt là ở các doanh nghiệp FDI chỉ giúp họ
tồn tại một cách chật vật chứ không phải là một cuộc
sống đúng nghĩa và có tương lai để hy vọng. Họ cũng không
có người đại diện là "công đoàn" đúng theo nghĩa của
nó để nói lên tiếng nói và đấu tranh cho nguyện vọng của
mình. Cuộc bạo động vừa qua, dù có tác nhân quan trọng là
bị kích động và bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông cũng
không che giấu được một điều rằng công nhân cũng rất bức
xúc về đời sống của họ. Rõ ràng là ý thức "giác ngộ"
về "vai trò lịch sử của giai cấp công nhân" của họ
không hề cao như đảng vẫn tuyên truyền.
- Trong những bất ổn toàn diện vừa qua, người được hưởng
lợi lớn nhất tất nhiên là Trung Quốc. Việc đưa giàn khoan
vào lãnh hải Việt Nam đối với Trung Quốc chỉ là một động
tác nhẹ nhàng nhưng đã gây chấn động nhiều mặt tới tình
hình kinh tế-xã hội của Việt Nam. Chỉ qua bài test nhẹ nhàng
này, Trung Quốc đã làm lộ ra quá nhiều điểm yếu ở Việt
Nam và chắc chắn sắp tới nếu cần, Trung Quốc sẽ biết cần
tập trung vào đâu để gây bất ổn cho Việt Nam. Trung Quốc là
bậc thầy trong việc này. Trung Quốc đã hiểu rằng họ có
thể dễ dàng tác động gây mất ổn định tình hình nội bộ
để làm chính quyền Việt Nam không thể dồn toàn lực đối
phó với họ được. Khi đã biết điểm yếu và khả năng của
đối thủ thì Trung Quốc sẽ càng có những bước đi mạnh
dạn trong việc xâm phạm chủ quyền. Đây chính là nguy cơ
ngắn hạn nổi bật nhất.
- Một vấn đề nữa dù mới chỉ là nghi vấn nhưng có lẽ
Trung Quốc đã cài cắm được nhiều người vào Việt Nam,
không loại trừ cả các vị cao cấp trong lực lượng an ninh.
Nhiều người cảm thấy rất khó hiểu là tại sao an ninh Việt
Nam thường rất hiệu quả trong việc chống biểu tình của các
thành phần đối lập lại tỏ ra quá lơi lỏng trong các vụ
bạo động lần này. Khởi đầu cho cuộc bạo động đầu tiên
ở Bình Dương còn có thể biện minh được là do xảy ra bất
ngờ nhưng nó kéo dài trong tới 2 ngày và ở quy mô rất lớn,
đốt phá tới 700 doanh nghiệp mà sự can thiệp lại rất yếu
ớt. Qua ngày hôm sau, đáng lẽ cơ quan chức năng phải thừa
hiểu rằng nó sẽ có thể lan qua các KCN ở Đồng Nai nhưng họ
cũng không có biện pháp nào đủ mạnh để ngăn cản nó lan
sang đó. Rồi sau khi bạo động đã xảy ra ở Bình Dương,
Đồng Nai mà vẫn để biểu tình xảy ra ở Hà Tĩnh dù lúc
đầu chỉ là một nhóm nhỏ khoảng 40 người là điều hết
sức khó hiểu. Rất có thể trong đám biểu tình bạo động có
sự giật dây của Trung Quốc vì biểu tình lan rất nhanh và khá
chuyên nghiệp nhưng bản thân cơ quan an ninh cũng có thể đã
bị tác động nên phản ứng rất thiếu hiệu quả.
- Trong hơn một tuần đầy biến cố vừa qua đã làm lộ ra
một điểm yếu chết người trong bộ máy lãnh đạo chóp bu
của Việt Nam là sự phản ứng quá chậm, quá kém hiệu quả
trong những tình huống khẩn cấp. Việc các lãnh đạo cấp cao
chậm lên tiếng khi Trung Quốc đưa giàn khoan vào Biển Đông
còn có thể được biện minh là vì lý do chính trị. Tuy nhiên,
khi bạo động lan rộng đã gây rúng động xã hội mà cũng
không thấy lãnh đạo chính phủ cấp bộ trưởng nào lên
tiếng. Ông TBT thì thản nhiên đọc một bài diễn văn bế mạc
dài lê thê của Hội nghị TW 9 về những vấn đề hết sức xa
xôi như "xây dựng con người văn hóa XHCN" rồi "chống
diễn biến hòa bình". Rõ ràng bộ máy lãnh đạo cao cấp đã
đã thiếu chuẩn bị trước nguy cơ thù trong giặc ngoài và
đối phó với sự bất ổn về kinh tế-xã hội trên diện
rộng. Nếu nhìn vào cơ cấu Bộ Chính trị có thể thấy trong
16 Ủy viên BCT khóa XI thì có tới 5 người: Nguyễn Phú Trọng,
Đinh Thế Huynh, Phạm Quang Nghị, Tòng Thị Phóng, Tô Huy Rứa là
xuất thân từ lĩnh vực tuyên truyền, dân vận. Ai ở Việt Nam
cũng hiểu những người làm việc trong những lĩnh vực này nói
chung bảo thủ, kiến thức cũ kỹ, nhìn thế giới theo cách
đơn chiều địch-ta,… Nói chung là tầm tri thức của họ tụt
xa so với mức trung bình của xã hội Việt Nam chứ đừng nói
là so với những chính trị gia lão luyện của Trung Quốc.
Điều này cho thấy ban lãnh đạo tối cao của Việt Nam hiện
nay đặt ưu tiên cho việc tuyên truyền và giữ ổn định chính
trị nội bộ hơn là có khả năng đối phó với các bất ổn
mang tính chiến lược từ bên ngoài.
Việc tê liệt về mặt chính trị ở Việt Nam trong thời gian
gần đây không phải là vấn đề mới. Trong quản lý kinh tế,
trong vài năm gần đây, lãnh đạo đã gần như tê liệt trong
các cải cách cấu trúc mang tính dài hạn. Phe bảo thủ đã
thành công trong việc kéo lùi lại quá trình đổi mới bằng
những việc như đưa qui định Kinh tế nhà nước giữ vai trò
chủ đạo vào trong Hiến pháp 2013. Nhưng trong những tình huống
khẩn cấp thì đòi hỏi một cơ cấu lãnh đạo hiệu quả hơn
cơ chế lãnh đạo tập thể hiện nay rất nhiều.
<strong>3. Con đường của Việt Nam sắp tới</strong>
Như vậy, trong thời gian tới, Việt Nam sẽ phải đối mặt
với những vấn đề hết sức nan giải:
- Nền kinh tế èo uột, mất động lực tăng trưởng. Các cải
cách tái cấu trúc, đặc biệt đối với khu vực DNNN rất
chậm chạp[1]. Khu vực làm ăn tốt nhất là khu vực FDI lại
bị giáng một đòn chí tử trong cuộc bạo động vừa qua. Sự
"ổn định chính trị" mà Việt Nam bấy lâu nay tự hào và
coi đó như một lợi thế lớn để thu hút đầu tư nước
ngoài đã bị chứng tỏ chỉ là một ảo tưởng qua mấy ngày
bạo động vừa qua;
- Tình hình mất niềm tin có xu hướng càng lan rộng và tăng cao
nếu nguy cơ xung đột vũ trang với Trung Quốc và tình hình bất
ổn trong nước kéo dài;
- Các đòi hỏi của chủ nghĩa dân tộc, nhiều khi là cực
đoan trong nước trong việc đòi hỏi có các hành động chống
lại Trung Quốc mạnh mẽ hơn;
- Nguy cơ gây bất ổn từ phía Trung Quốc. Trung Quốc có dư
tiềm lực và kinh nghiệm để gây mất ổn định tình hình kinh
tế-xã hội Việt Nam, đặc biệt sau kinh nghiệm của giai đoạn
vừa qua. Qua những bất ổn vừa rồi, rõ ràng Trung Quốc đã
rất thành công trong việc "dạy cho Việt Nam một bài học"
khi Việt Nam muốn đối đầu với mình.
Như vậy tương lai sắp tới của Việt Nam sẽ như thế nào và
Việt Nam nên làm gì để giữ được toàn vẹn lãnh thổ? Đây
là một câu hỏi rất khó trả lời vì phụ thuộc vào nhiều
biến số khác nhau.
Đa số những người có hiểu biết thật sự đều hiểu rằng
chỉ có cách tách ra khỏi "quỹ đạo Trung Quốc", dân chủ
hóa đời sống chính trị, tự do hóa nền kinh tế để làm
đất nước mạnh lên, hội nhập hơn nữa vào các chuẩn mực
chung của văn minh nhân loại để tìm thêm những người bạn
mới trên thế giới thì mới là cách tốt nhất để bảo vệ
chủ quyền lãnh thổ. Tuy nhiên, điều này lại vấp phải một
trở lực quá lớn là ý thức hệ của đảng cầm quyền.
Tác giả tin rằng phần nhiều đảng viên, nhất là những
người ở tầng lớp thấp vẫn là người "yêu nước" thực
sự nhưng họ cũng lại thật lòng tin rằng cách làm như hiện
nay, tức là duy trì sự độc tôn tư tưởng, hạn chế dân
chủ, hạn chế tự do ngôn luận, hạn chế xã hội dân sự, duy
trì ý thức hệ cũ… lại chính là cách tốt nhất để bảo
vệ đất nước một cách có hiệu quả. Đây có lẽ là bi
kịch lớn nhất của những người cộng sản trung kiên. Họ
tưởng rằng việc duy trì đàn áp nội địa để giữ "ổn
định" chính trị, hạn chế tự do ngôn luận để có sự
"đồng thuận ý kiến" và tăng chi cho quốc phòng sẽ giúp
tăng cường khả năng phòng thủ trước Trung Quốc. Tuy nhiên,
họ đã quên bài học của Hồ Quý Ly khi chống nhau với giặc
Minh. Nhà văn Hoàng Hải, một người nghiên cứu chuyên sâu về
giai đoạn có nói:
<blockquote>
"Ngôi thành đá kiên cố, hơn 600 năm xem ra vẫn còn chắc
vững lắm. Thế mà cái thời đại đẻ ra ngôi thành đó, tức
nhà Hồ, lại sụp đổ nhanh chóng đến bất ngờ.
Xét Hồ Quý Ly lấy ngôi nước từ nhà Trần trên cơ sở
điêu trá và tàn bạo. Vốn liếng chính trị ông gây dựng trên
cái nền của lòng dân chán ghét, nội bộ chia lìa. Tất cả
những yếu tố khiến cho sức mạnh quốc gia dần đi vào thế
bại liệt, đều do một tay Hồ Quý Ly bày xếp cả. Và cái
thế nước lụi tàn ấy, làm sao mà che bịt được những đôi
mắt gian giảo của bầy ác thú phương Bắc.
Chính cha con Hồ Quý Ly chứ không phải ai khác, đã tiến
hành những cuộc tàn sát khủng khiếp đối với những người
chống đối, hoặc chỉ có ý nghĩ không tùng phục mà có kẻ
tố giác, cũng bị rơi đầu. Quân lính của ông luôn luôn bận
mải hành quân đàn áp nhân dân nổi dậy từ khắp mọi nơi.
Cả nước tràn ngập không khí tang tóc và tù ngục. Lòng dân
oán hận triều đình đến cùng cực, chia rẽ đến tột cùng,
đói khổ đến tột cùng. Để cho đất nước rơi vào thảm
cảnh đó, cũng có nghĩa tự mình tạo điều kiện tốt nhất
cho giặc ngoài vào xâm lấn, và cũng có khác chi tự mình đem
nước dâng cho giặc. Nhà Hồ sụp đổ nhanh chóng như vậy,
chỉ có một nguyên nhân duy nhất có thể cắt nghĩa là bởi
khinh dân, chống lại nguyện vọng chân chính của toàn dân, và
vì thế cả dân tộc không hợp tác với nó, khiến nó bị
diệt vong.
Nhớ câu nói nổi tiếng của Hồ Nguyên Trừng khi Hồ Quý Ly
hỏi: "Ta ước sao có được một trăm vạn quân để chống
lại người Minh". Trừng đáp: "Thưa cha, quân không sợ thiếu,
chỉ sợ lòng dân không theo".
</blockquote>(http://vnca.cand.com.vn/vi-vn/tulieuvanhoa/2010/8/57286.cand )
Việc mua sắm các thiết bị quân sự hiện đại sẽ đặt gánh
nặng rất lớn lên ngân sách quốc gia. Mua đã tốn tiền nhưng
chi phí duy tu, bảo dưỡng những thiết bị hiện đại như tàu
ngầm sẽ ngốn những khoản ngân sách khổng lồ. Một quốc gia
yếu kém về kinh tế không thể đủ tiềm lực lâu dài để
chạy đua quân sự mà không ảnh hưởng lớn tới đời sống
của người dân.
Theo tác giả, trong thời gian tới, tầng lớp lãnh đạo Việt
Nam sẽ vừa muốn tiếp tục duy trì quyền lực tuyệt đối
nhưng cũng không còn dám thân thiết quá với Trung Quốc như
thời gian vừa rồi. Những ngôn từ ca ngợi bạn "4 tốt, 16
chữ vàng" chắc sẽ ít hoặc không còn được sử dụng công
khai. Tuy nhiên, họ sẽ lợi dụng chính những bất ổn xảy ra
từ các cuộc bạo động để củng cố cơ sở quyền lực của
mình. Các chính quyền toàn trị rất giỏi trong việc này. Nhãn
tiền có thể thấy là nhà nước đã tung ra các đợt tuyên
truyền nói rằng Việt Tân đang giật dây cho biểu tình "trái
pháp luật" nên họ sẽ mạnh tay ngăn cản các cuộc biểu
tình không do nhà nước tổ chức, bất kể vì lý do gì[2]. Họ
cũng sẽ lợi dụng tinh thần dân tộc đang dâng cao, yêu cầu
người dân "đoàn kết" xung quanh chính phủ đấu tranh chống
Trung Quốc để che giấu những bất ổn nội bộ bên trong như
tham nhũng, bất bình đẳng, khiếu kiện đất đai…
Đảng cũng thấy rằng không thể dựa vào giai cấp công nhân
vì trình độ "giác ngộ" của họ quá kém, nếu thả lỏng
thì rất có thể xảy ra một dạng nào đó của "Mùa xuân Ả
rập". Như vậy, lực lượng duy nhất mà đảng có thể tin
cậy được là lực lượng công an và phần nào đó là quân
đội. Tuy nhiên, rất có thể sắp tới sẽ có điều tra để
thanh trừng những nhân vật bị coi là "cơ sở của Trung
Quốc" có trách nhiệm trong bạo loạn vừa rồi.
Tóm lại, khả năng lớn nhất là sẽ có sự tránh xa dần Trung
Quốc nhưng không phải tránh xa mô hình và ý thức hệ của
Trung Quốc mà là tránh xa "quốc gia" Trung Quốc. Nhưng một
phiên bản lỗi của Trung Quốc, cô đơn lạc lõng trong thế
giới văn minh làm sao có thể kháng cự lại Trung Quốc một
cách hiệu quả đây[3]?
------------------
[1] Có thể thấy từ đầu năm thủ tướng Dũng có vẻ rất
tích cực trong việc thúc đẩy cổ phần hóa DNNN, một vấn
đề mà ông này không hào hứng trong suốt hơn một nhiệm kỳ
qua. Điều này có thể liên quan tới động cơ chính trị là
thủ tướng Dũng sẽ chạy đua vào chức TBT và không muốn thủ
tướng kế nhiệm mình có được một bệ đỡ quyền lực quan
trọng là hệ thống các DNNN hay tập đoàn khổng lồ như trong
nhiệm kỳ của thủ tướng Dũng.
[2] Mấy ngày gần đây trên mạng có lan truyền các câu chuyện
là sau khi diễn ra bạo động ở các KCN, vẫn có nhiều nhóm
người đi thuê người dân biểu tình. Điều này rất hoang
đường nhưng lại được rất nhiều người tin, kể cả những
người có học. Nếu có lý trí sẽ thấy ngay điều này là
không thể vì nhiều người thế sao công an không bắt được ai
và Việt Tân cũng chả dại gì mà dính vào việc kích động
bạo lực để bị xử theo luật chống khủng bố của Mỹ.
[3] Một điều dễ nhận thấy là trong lịch sử Việt Nam, ngay
cả những triều đại đánh thắng Trung Quốc thì rồi cũng
lại cũng lại sao gần như y nguyên thể chế, luật pháp, cách
tổ chức nhà nước của Trung Quốc. Sau này Nhật Bản và Hàn
Quốc đã thoát ly được mô hình Trung Quốc nhưng Việt Nam thì
gần chưa bao giờ thoát được. Ngay cả hiện nay, trong những
người đảng viên "dân tộc" nhất, hô hào "chống Trung
Quốc" nhất thì cũng vẫn học y nguyên theo mô hình Trung Quốc
vô thức hoặc có ý thức. Theo tác giả, hiện nay khái niệm
"độc lập dân tộc" tức là thoát được việc lệ thuộc
về kinh tế, tư tưởng, thể chế, ý thức hệ chứ không chỉ
là độc lập về "lãnh thổ".
Tác giả gởi cho viet-studies ngày 18-5-14
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140519/tran-ngan-vai-danh-gia-ban-dau-ve-cuoc-xung-dot-hien-nay-giua-viet-nam-va-trung),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét