Tranh chấp giữa Trung Quốc và Việt Nam trên biển Đông đang ở
mức căng thẳng nhất trong nhiều năm trở lại đây. Vào 2/5,
Tổng Công Ty Dầu Khí Hải Dương Trung Quốc (CNOOC) đặt giàn
khoan nước sâu HD981 của mình vào khu vực tranh chấp tại phía
nam quần đảo Hoàng Sa. Việt Nam phản đối việc triển khai
này, tuyên bố rằng giàn khoan đang nằm trên thềm lục địa
của mình. Trung Quốc đã gửi ra khoảng 80 tàu, bao gồm tàu
quân sự, cùng với máy bay để hỗ trợ giàn khoan. Đáp lại,
Hà Nội đưa ra 29 tàu và nỗ lực dừng việc triển khai và
hoạt động của giàn khoan.
Tình hình leo thang nhanh chóng vào 7/5, khi Việt Nam cáo buộc tàu
Trung Quốc dùng vòi rồng phun tàu Việt Nam và thậm chí đâm
thẳng vào một số tàu. Sự cố được cho là làm 6 thủ thủ
Việt Nam bị thương và một số tàu bị hư hại. Hà Nội phát
hành hình ảnh và video về sự cố để chứng minh cho tuyên bố
của mình.
Những tác động của sự kiện này là đáng chú ý. Việc Trung
Quốc triển khai giàn khoan vào đúng thời điểm Tổng thống
Obama ghé thăm 4 nước Châu Á vào cuối tháng 4 cho thấy Trung
Quốc muốn thử phản ứng của Việt Nam, cùng các quốc gia
ASEAN và cả Washington. Bắc Kinh cũng cố gắng thay đổi hiện
trạng [tình hình biển Đông] vào thời điểm mà nó cho rằng
Washington đang bị phân tâm trước Nga xâm lược Ukraina, cùng
với những sự kiện ở Nigeria và Syria. Nếu Trung Quốc tin
rằng Washington đang bị phân tâm, và trong một trạng thái ngày
càng cô lập, và không chịu rút lui những khẳng định tương
đối mạnh của mình trước Nhật Bản và Philippines, và lặp
lại trong chuyến viếng thăm của Tổng thống Obama, thì những
sự kiện ở phía nam quần đảo Hoàng Sa này có thể để lại
những hậu quả trong khu vực và quốc tế lâu dài.
<h2>Câu hỏi 1: Giàn khoan thực sự nằm ở đâu?</h2>
Trả lời 1: Cuộc đấu khẩu giữa Bắc Kinh và Hà Nội chủ
yếu dựa vào tình trạng của khu vực đặt giàn khoan HD981. Quan
chức Việt Nam nhấn mạnh rằng nó nằm trong thềm lục địa
của Việt nam, nơi mà theo Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật
Biển (UNCLOS) thì Việt nam có độc quyền (exclusive rights) với
tất cả tài nguyên khoáng sản và dầu khí ở đây.
Giàn khoan được đặt gần mép hai khu vực khí hydrocarbon đã
được tạo bởi Hà Nội, mặc dù chưa chào quyền khai thác cho
các công ty dầu khí nước ngoài. Nó cũng nằm gần khu 118 và
119, nơi công ty ExxonMobil của Mỹ phát hiện ra một trữ lượng
dầu và khí đốt đáng kể vào năm 2011 và 2012. Năm 2013, Exxon
và Tổng công ty Dầu Khí Việt Nam (Petrolimex) đã tuyên bố kế
hoạch xây dựng một nhà máy điện trị giá 20 tỷ USD được
cấp nguồn dầu mỏ và khí đốt từ hai khu này. Những phát
hiện nói trên giải thích tại sao Trung Quốc chọn đặt giàn
khoan HD981 ở gần đó.
Bộ Ngoại Giao Trung Quốc đáp trả tuyên bố của Việt Nam
bằng cách khăng khăng rằng giàn khoan được đặt "hoàn toàn
trong khu vực biển thuộc quần đảo Hoàng Sa". Điều họ
muốn nói tới là khu vực đặc quyền kinh tế và thềm lục
địa trong phạm vi 200 hải lý mà quần đảo Hoàng Sa – đang
nằm dưới quyền kiểm soát của Trung Quốc nhưng đang bị
Việt Nam đòi chủ quyền – sẽ tạo ra theo UNCLOS nếu quần
đảo này đáp ứng một số điều kiện nhất định.
Giàn khoan HD -981 được đặt ở vị trí 15° 29' 58'' vĩ độ
Bắc và 111° 12' 06'' kinh độ Đông. Nó cách đảo Lý Sơn của
Việt Nam 120 hải lý về phía tây, và cách đảo Hải Nam của
Trung Quốc 180 hải lý về phía Nam – đây là hai hòn đảo gần
nhất . Nó là khoảng 120 hải lý về phía đông của đảo Sơn
Lý của Việt Nam và 180 hải lý về phía nam của đảo Hải Nam
- hai "mỏm đất" gần nhất tạo ra thềm lục địa mà không
ai có thể tranh cãi. Nếu tính theo cách này, thì khu vực tranh
chấp nằm trong thềm lực địa mở rộng của Việt Nam, mà còn
nằm trong cả bất kỳ đường trung tuyến nào giữa hai thềm
lục địa tạo ra bởi bờ biển Việt Nam và Trung Quốc, như
đường mầu trắng ở bản đồ dưới đây.
<center><img src="https://www.danluan.org/files/u1/sub03/unnamed101.jpg"
width="600" height="338" alt="unnamed101.jpg" /></center>
<h2>Câu hỏi 2: Ai là người nắm phần phải?</h2>
Trả lời 2: Bộ Ngoại Giao Trung Quốc dường như bảo vệ quan
điểm của mình dựa trên lập luận rằng đảo Tri Tôn, cách
giàn khoan HD981 17 hải lý về phía bắc, hoặc một đảo nào
khác thuộc quần đảo Hoàng Sa, đáp ứng được điều kiện
có người cư trú của UNCLOS để tạo ra thềm lục địa của
riêng nó. Nếu chúng ta giả định lập luận này là đúng, thì
giàn khoan HD981 quả thực nằm trong khu vực giả thuyết tranh
chấp tối đa tạo ra bởi quần đảo Hoàng Sa, như phần tô
đỏ trong hình dưới đây. Nó là khu vực tranh chấp tối đa
bởi vì nó giả định quần đảo Hoàng Sa nhỏ bé được tính
ngang bằng với toàn bộ bờ biển Việt Nam mà nó đối mặt,
một giả định gần ngưỡng vô lý.
<center><img src="https://www.danluan.org/files/u1/sub03/unnamed102.jpg"
width="600" height="338" alt="unnamed102.jpg" /></center>
Như vậy Trung Quốc có thể đưa ra lập luận trước tòa, cho
dù mong manh, để diễn giải cho quyền kiểm soát khu vực thềm
lục địa nơi giàn khoan HD981 đang đứng. Nhưng khu vực này rõ
ràng đang nằm trong diện "tranh chấp". Việc đơn phương
khoan thăm dò ở đây là vi phạm nguyên tắc trong UNCLOS nói
rằng khi có xung đột, "với tinh thần hiểu biết và hợp
tác, các bên sẽ phải nỗ lực hết sức để đưa ra những
thỏa thuận tạm thời", và không được "gây nguy hiểm
hoặc cản trở việc đạt tới một thỏa thuận cuối cùng".
Nó cũng đi ngược lại với Tuyên bố về Ứng xử các bên ở
Biển Đông năm 2002 mà Trung Quốc ký kết cùng với các thành
viên ASEAN, bao gồm cả Việt Nam. Trong thỏa ước này, các bên
hứa sẽ "chịu trách nhiệm thực hiện sự tự chế trong
việc thi hành các hoạt động có thể gây phức tạp hoặc leo
thang tranh chấp, ảnh hưởng tới hòa bình và sự ổn định."
Mặt khác, Hà Nội đã giới hạn các hoạt động dầu khí của
mình ở những khu vực, như khu 118 hay 119, nằm ngoài khu vực
tranh chấp pháp lý tối đa.
<h2>Câu hỏi 3: Điều gì xảy ra tiếp theo?</h2>
Trả lời 3: Việc triển khai giàn khoan HD981, mà Bắc Kinh khẳng
định sẽ tiếp diễn cho tới 15/8, rõ ràng đã đẩy căng
thẳng giữa Trung Quốc và Việt Nam lên tầm cao mới. Hà Nội
dường như cương quyết cản trở hoạt động của giàn khoan.
Và, trái với Philippines, Việt Nam có khả năng làm điều này
– với những tầu ngầm lớp Kilo từ Nga và hạm đội tầu
biển và máy bay đáng kể, dù lạc hậu. Điều này có nghĩa là
những đe dọa từ Trung Quốc, như đâm vào tàu Việt Nam, có
thể leo thang nhanh chóng và châm ngòi cho cuộc chiến. Các nước
láng giềng của Việt Nam và đối tác bên ngoài như Hoa Kỳ
cần phải dùng mọi kênh có thể để thúc giục hai bên thận
trọng hơn.
Mặt khác, khả năng hải quân tương đối của Việt Nam sẽ có
thể khiến Trung Quốc kiềm chế hơn. Xét cho cùng, mặc dù có
sự hiện diện của tàu hải quân Trung Quốc xung quanh giàn khoan
HD981, chỉ có tàu cảnh sát biển của Trung Quốc tham gia quấy
rối và ngăn chặn tàu Việt Nam, không cho xâm nhập vùng biển
xung quanh giàn khoan. Cả hai quốc gia và lãnh đạo của họ
đều quen thuộc với nhau, và họ có những kênh liên lạc thông
suốt, bao gồm cả đường dây nóng hải quân cấp cao. Đây
cũng là phương tiện để tránh một cuộc khủng hoảng lớn
hơn.
Việt Nam đã phát động một chiến dịch ngoại giao để tìm
kiếm sự hỗ trợ từ nước ngoài và miêu tả Trung Quốc như
kẻ xâm lược. Với những hoạt động khiêu khích của Trung
Quốc với các hàng xóm, thì Việt Nam sẽ dễ dàng thuyết phục
được quốc tế. Trong tuần này, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng
sẽ tham gia Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN cùng với lãnh đạo
của các quốc gia khác. Việc triển khai giàn khoan, cùng với
việc Trung Quốc tuần tiễu khu vực James Shoal của Malaysia đầu
năm nay, và nỗ lực ngăn chặn tiếp tế dành cho quân đội
Philippines ở Second Thomas Shoal vào tháng Ba, sẽ khiến vấn đề
biển Đông thành đề tài trung tâm của hội nghị lần này.
Khó nói ai sẽ là người đầu tiên lùi bước trong vụ xung
đột giàn khoan HD981, nhưng điều chắc chắn là hành động
khiêu khích mới nhất của Trung Quốc sẽ chỉ làm tăng thêm
nhận thức về mối đe dọa Trung Quốc đem lại trong các quốc
gia thành viên ASEAN và đem họ lại gần với nhau và gần hơn
với các đối tác có cùng mối quan tâm ở bên ngoài, đặc
biệt là Nhật Bản và Hoa Kỳ.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140508/ai-dung-ai-sai-trong-viec-trien-khai-gian-khoan-hd981-tren-bien-dong),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét