<div class="boxleft300"><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgoW2UiNpYZnjRBENTn8X6wt2Q8dWfnzkyC913dgyyhClUTd8MXgiXUU8jMHhwL3UhTpnfYrE3VeeTBYeGLS3CxMCsybjDSPHr0SBr4bLd-z_AZjV0vKa2m5qA_JLrip6GbAC0ry_izmKLI/s1600/Cau-Hoi-19.jpg"
/><div class="textholder"></div></div><b>1.</b>
Dưới đây là mẩu đối thoại giữa tôi và anh công an cửa
khẩu Tân Sân Nhất một ngày cuối tháng 12/2013:
<i>- Chào anh Giang, ba năm rồi anh mới về thăm nhà nhỉ.</i>
<i>- Vâng, lần cuối tôi về hồi...</i>
<i>- À anh về lần cuối năm 2010. Anh Giang làm việc ở Singapore
à?</i>
<a name="more"></a>
<i>- Không tôi làm việc ở Úc, chỉ quá cảnh qua Singapore
thôi.</i>
<i>- Anh về nghỉ có lâu không?</i>
<i>- Tôi về được 3 tuần.</i>
<i>- Thủ tục của anh xong rồi, chúc anh một kỳ nghỉ vui
vẻ.</i>
Đi qua khỏi cửa khẩu tôi vẫn còn ngỡ ngàng về thái độ
lịch sự của người cán bộ trẻ này. Dù những mẩu đối
thoại thân thiện như vậy ở cửa khẩu có thể còn rất
hiếm, dù ngay sau đó tôi có một trục trặc nhỏ với cán bộ
hải quan kiểm tra hành lý, đây chắc chắn là một tín hiệu
đáng mừng về thái độ phục vụ của các cơ quan công quyền
VN. Những ngày sau đó ở VN tôi có dịp tiếp xúc với một cán
bộ của Uỷ ban nhân dân Q.7, một anh cảnh sát giao thông trên
đường Nguyễn Văn Linh, cảm giác chung vẫn là thái độ phục
vụ của công chức đã nhã nhặn hơn rõ rệt so với trước
đây. Hi vọng tôi không nhầm.
Không chỉ các cơ quan công quyền, hầu như tôi không có phàn
nàn gì về thái độ phục vụ của hầu hết nhân viên trong
private sector. Từ những anh lái xe taxi, phục vụ nhà hàng, bảo
vệ chung cư, đến nhân viên bán hàng, hướng dẫn du lịch, ai
cũng thân thiện và chuyên nghiệp hơn trước. Nền kinh tế đang
dịch chuyển sang service sector bắt đầu từ những con người
cụ thể như vậy.
<b>2.</b>
Ngày cuối cùng trước khi rời VN tôi đến một chi nhánh của
BIDV để chuyển một ít tiền đóng góp cho chương trình <a
href="http://nhipcauhoangsa.blogspot.com.au/p/nhip-cau-hoang-sa.html">Nhịp
cầu Hoàng Sa</a>(*) nghe "lóm" được mẩu đối thoại sau:
<i>- Chị ơi cho tôi hỏi lãi suất gửi tiết kiệm ở đây là
bao nhiêu phần trăm?</i>
<i>- Sáu phần trăm chị ạ.</i>
<i>- Sao thấp thế chị? Có ngân hàng khác nhận gửi tiết
kiệm bảy phần trăm cơ mà.</i>
<i>- Chị thông cảm, bọn em là ngân hàng nhà nước mà.</i>
Dường như việc khu vực kinh tế nhà nước làm ăn kém cạnh
tranh hơn private sector đã trở thành một điều hiển nhiên ở
VN, không chỉ với các nhà kinh tế mà còn với đa số người
dân. Vậy nhưng bản Hiến pháp mới vừa được QH thông qua
vẫn khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước.
Nếu cuối thập kỷ 1980 một vài biện pháp tháo gỡ kinh tế
đã khởi đầu cho một giai đoạn phát triển vượt bực, ngày
nay tháo gỡ vòng kim cô kinh tế nhà nước chắc chắn sẽ là
chìa khoá cho một cuộc đổi mới kinh tế lần hai. Thay vì cứ
bắt dân chúng phải "thông cảm", các nhà lãnh đạo nên vượt
qua rào cản tư tưởng để đất nước có cơ hội phát huy
hết tiềm năng của mình. Mèo đen mèo trắng không quan trọng,
miễn là bắt được chuột.
(*): <a
href="http://nhipcauhoangsa.blogspot.com.au/p/nhip-cau-hoang-sa.html">Chương
trình Nhịp cầu Hoàng Sa</a> do một số anh chị phóng viên khởi
xướng với mục đích quyên góp tiền giúp đỡ thân nhân
những liệt sĩ đã hi sinh trong trận chiến giữ đảo Hoàng Sa
năm 1974. Đây cũng là một hoạt động nhằm tuyên truyền và
giáo dục thế hệ trẻ về chủ quyền của VN trên quần đảo
này dù TQ đã chiếm đóng trái phép nó 40 năm qua. Cá nhân tôi
thấy đây là một chương trình rất nhân văn và cần thiết
nên mong muốn các bạn đọc của blog tham gia nếu có điều
kiện. Có thể là một đóng góp nhỏ cho quĩ, có thể là tìm
hiểu thêm và giới thiệu cho bạn bè, người thân về chủ
quyền của VN ở Hoàng Sa và những liệt sĩ đã ngã xuống bảo
vệ quần đảo này. Rất mong sẽ có một chương trình tương
tự cho các liệt sĩ ở Trường Sa.
<b>3.</b>
Không chỉ với Nhịp cầu Hoàng Sa, nhiều hoạt động từ
thiện đáng quí khác cũng đang diễn ra sôi động hoặc âm
thầm. Dự án <a href="https://www.facebook.com/comtreo">"Cơm treo"</a>
mà tôi đã có lần đề cập đến trên blog này đã có được
<a
href="http://tuthientinhthuong.org/tin-tuc/Khoi-dong-du-an-Com-treo-Chut-niem-vui-nho_361.html">9
địa điểm</a> nhận phát hành <a
href="https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1425889180973869&set=pb.1421349538094500.-2207520000.1389790558.&type=3&theater">voucher</a>.
Dù chưa nổi tiếng bằng chương trình "<a
href="https://vi-vn.facebook.com/comcothit">Cơm có thịt</a>", lòng
nhiệt tình của các bạn trẻ vận hành dự án "Cơm treo" làm
tôi rất khâm phục.
Nếu "Cơm treo" phát hành voucher để huy động quĩ một cách
trực tiếp và low-cost nhất cho các quán cơm Nụ cười, dự án
"<a href="http://bgood.vn/">Bgood.vn</a>" có một cách tiếp cận
low-cost khác với các mạnh thường quân để giúp đỡ cho các
bạn sinh viên nghèo vượt khó. Kết hợp giữa công nghệ và
hình thức cloud-sourcing, bgood.vn, một website do một chuyên gia
tài chính tại SG xây dựng nhằm kết nối trực tiếp nhà tài
trợ với các bạn sinh viên cần giúp đỡ. Dù còn nhiều điều
phải cải thiện, với khẩu hiệu "Không để sinh viên nghèo
phải nghỉ học vì thiếu tiền đóng học phí", bgood.vn đang đi
đúng hướng. Mạng xã hội trên không gian ảo đã và đang làm
thay đổi xã hội thực, có thể thấy điều này rất rõ trong
các hoạt động từ thiện.
<b>4.</b>
Trên đường từ sân bay Tân Sân Nhất về nhà, nhận xét
đầu tiên của tôi là đường xá SG đã thông thoáng hơn nhiều
so với cách đây 3 năm. Nhiều người giải thích rằng đó là
vì SG đã có thêm nhiều cầu vượt, hầm chui, đại lộ mới,
và nhất là gần như không còn "lô cốt" trên các tuyến
đường chính. Tất nhiên đó là những điều rất đáng mừng,
tuy nhiên sau 3 tuần quan sát tôi có cảm giác giao thông thành
phố này "dễ thở" hơn có lẽ còn vì các hoạt động kinh tế
đã kém sôi động hơn so với trước kia. Các công trình xây
dựng lớn không còn nhiều, sức mua ở các trung tâm mua sắm
lớn có vẻ giảm đi đáng kể, ngay cả các quán nhậu bình dân
ven đường cũng không còn náo nhiệt như cách đây vài năm.
Điều này phù hợp với tình hình kinh tế chung của cả nước.
Nhưng bất chấp mật độ giao thông giảm xuống, tình trạng
ô nhiễm không khí có vẻ trầm trọng hơn. Trong suốt 3 tuần
tôi ở SG không ngày nào tôi nhìn thấy bầu trời xanh và không
tối nào tôi thấy trăng sao dù trời không hề mây. Thấy báo
đài nói đó là sương mù do giai đoạn này khí hậu khu vực SG
có nhiều biến động, tôi ngờ rằng lý do chính là smog tương
tự như tình trạng ô nhiễm của Bắc Kinh và Thương Hải. Chỉ
cần lên khu vực làng đại học Thủ Đức là bầu trời đã
khác, biến đổi khí hậu không thể ảnh hưởng mỗi trung tâm
SG. Giải pháp lâu dài cho cả vấn đề ô nhiễm lẫn giao thông
là giãn dân và các hoạt động kinh tế, hành chính khỏi chung
tâm thành phố. Chạy theo nhu cầu giao thông bằng cách mở
đường, xây cầu vượt, đường trên cao... vừa tốn kém và
làm xấu bộ mặt thành phố, vừa không giải quyết triệt để
được các vấn đề đô thị nói trên.
Qui hoạch giãn đô thị còn giúp cho vấn đề bảo tồn những
công trình kiến trúc và khu phố cổ. Mặc dù Thủ Thiêm đã có
một vài complex nhà cao tầng và đường xá mới, khu đô thị
này đáng ra phải được phát triển sớm hơn và nhanh hơn để
giải toả sức ép xây dựng cho trung tâm Q.1. Hi vọng với hầm
chui và các cây cầu mới qua sông SG, bờ Đông con sông này sẽ
thu hút các nhà đầu tư và dân cư hơn để thành phố không
tiếp tục bị mất những ngôi nhà, biệt thự cổ, là chứng
tích của biết bao thăng trầm lịch sử.
<b>5.</b>
Nói về bảo tồn kiến trúc đô thị chắc không đâu ở VN
làm tốt bằng Hội An. Tôi có mấy ngày về quê ở Quảng Nam
và tranh thủ ghé thăm Hội An. Dù du khách đông đúc hơn nhiều
tôi vẫn cảm nhận được cái khung cảnh hơn 15 năm trước khi
lần đầu tới đây. Tất nhiên so sánh SG với Hội An có quá
nhiều khập khiễng, nhưng phải nói chính quyền của cái thị
trấn nhỏ này đã rất có tầm nhìn và giữ được kỷ cương
trước các cám dỗ bán đất đai làm du lịch. Không phải vô
cớ mà Hội An luôn được khách du lịch quốc tế tìm đến,
nhiều bạn bè Úc của tôi ở đây khi đi VN về đều có ấn
tượng rất tốt với thành phố này. Thậm chí một cặp vợ
chồng già đã sang thuê nhà ở lại Hội An dài hạn, vừa du
lịch vừa làm từ thiện. Một buổi tối đi dạo trên những
con phố cổ của Hội An nghe nhạc cổ điển phát ra từ các
cặp loa gắn trên các trụ đèn ven đường, tôi tự nhủ hoá ra
"loa phường" không phải ở đâu cũng tệ.
Bên cạnh Hội An, Đà Nẵng dường như có một mô hình phát
triển hoàn toàn khác. Thành phố này bán hết các bãi biển
đẹp cho tư nhân đầu tư, cả khu du lịch trên núi Bà Nà cũng
được bán cho một "soái Nga". Mặc dù tôi có nghe một vài lời
bàn ra tán vào về việc chia chác ở Đà Nẵng, có thể nói
thành phố này đã rất thành công trong qui hoạch và phát triển
đô thị (dựa vào tiền bán đất?). Đường xá khang trang, khá
sạch và qui củ so với SG, cảnh sát giao thông không nhũng
nhiễu (tôi chứng kiến tận mắt), sân bay hiện đại, tiện
nghi, đã cho tôi cảm giác Đà Nẵng sẽ còn tiến xa. Có thể
chiến lược phát triển của Đà Nẵng khác với Hội An, nhưng
tôi tin lãnh đạo ở hai địa phương này đều có tâm và có
tầm, đáng để người dân hi vọng.
Trái với cảm giác lạc quan khi ra Đà Nẵng và Hội An, mấy
ngày tôi đi nghỉ ở Đà Lạt làm tôi lo ngại cho thành phố
này dù con người ở đây thật tốt. Cũng là một thành phố du
lịch nhưng Đà Lạt hầu như không thu hút được khách nước
ngoài, mấy ngày tôi ở đây chỉ nhìn thấy vài du khách Nga và
một số du khách Nhật (hoặc Hàn quốc). Dù Đà Lạt là vựa
rau và vựa hoa cho toàn miền Nam (hình như nay đã bán ra cả
miền Bắc) kinh tế ở đây có vẻ không khởi sắc, có thể
trong xu hướng chung của kinh tế cả nước trong vài năm lại
đây. Thành phố Đà lạt rất thanh bình và có lẽ khá bảo
thủ (kiên quyết không lắp đèn giao thông), nhưng giống như SG
thành phố này dường như không thể chống chọi được với
làn sóng xây dựng mới và phế bỏ nhiều công trình kiến trúc
cổ. Đi qua một ngôi biệt thự mới xây khá diêm dúa gần Dinh
2 (được giới thiệu là nhà của bí thư tỉnh uỷ), tôi không
khỏi có cảm giác thất vọng và thương cảm cho những người
bạn Đà Lạt mới gặp của mình. Họ xứng đáng có một thành
phố đẹp hơn.
<b>6.</b>
Nói chuyện với một anh bạn vong niên, hiện là chủ một
doanh nghiệp tầm trung (doanh số hơn chục triệu USD/năm), nghe
được hai điều thú vị về doanh nghiệp của bạn mình. Đầu
tiên là sự chuyển dịch kinh doanh từ một ngành dịch vụ tại
các đô thị lớn sang nông nghiệp với kế hoạch phát triển
một chuỗi sản xuất nông nghiệp hiện đại và khép kín. Ba
năm trước tôi đã được biết một quĩ đầu tư ở SG đổ
tiền xuống miền Tây, lần này về thấy làn sóng đầu tư vào
nông nghiệp sôi động lên nhiều. Những tên tuổi lớn bỏ
tiền vào nông nghiệp/nuôi trồng thuỷ sản như CP, Minh Phú,
Hoàng Anh Gia Lai, Bảo vệ thực vật An Giang đã đành, bạn tôi
vốn không có kinh nghiệm gì về nông nghiệp cũng nhảy vào
lĩnh vực này thì đó là dấu hiệu rất khả quan cho lĩnh vực
nông nghiệp (agri-sector) của VN.
Có thể những lĩnh vực đầu tư truyền thống (manufacturing,
real estate...) không còn nhiều lợi nhuận thậm chí lỗ là lý do
buộc cách doanh nghiệp VN phải quay sang nông/ngư nghiệp. Nhưng
chuyến thăm doanh nghiệp Rừng Hoa ở Đà Lạt cho tôi cảm giác
VN có thể áp dụng những công nghệ rất tiên tiến vào nông
nghiệp để tạo ra một cuộc cách mạng năng suất (productivity)
lần hai (lần đầu diễn ra khi hệ thống hợp tác xã nông
nghiệp được xoá bỏ hồi đầu thời kỳ đổi mới). Với
vốn liếng dồi dào, công nghệ tiên tiến, trình độ quản lý
hiện đại, những nhà đầu tư như bạn tôi có thể sẽ làm
thay đổi diện mạo nông thôn VN trong những năm tới. Rào cản
lớn nhất cho tiến trình này vẫn là những qui định quản lý
nhà nước bất cập, hệ thống hành chính quan liêu, đến mức
bạn tôi phải mở một văn phòng ở HN và để CEO ngồi làm
việc ở đó để tiện "liên hệ" với các bộ ngành.
Điều ngạc nhiên thứ hai là CEO bạn tôi thuê là một người
nước ngoài. Việc doanh nghiệp VN thuê CEO và các lãnh đạo cao
cấp người nước ngoài không mới. Nhiều doanh nghiệp và ngân
hàng lớn đã làm điều này từ lâu, nhưng một doanh nghiệp
tầm trung như bạn tôi thuê CEO nước ngoài thì đó là một
cột mốc quan trọng trong thị trường quản trị doanh nghiệp
dù đó có thể là một trường hợp cá biệt. Sở dĩ tôi nghĩ
điều này quan trọng vì khi nhân sự nước ngoài đã trở nên
phổ biến (đến mức không chỉ những doanh nghiệp rất lớn
mới thuê được), hệ thống doanh nghiệp nhà nước sẽ buộc
phải tính đến chuyện thuê CEO hoặc các nhân sự cấp cao khác
từ nước ngoài. Rồi không chỉ giới doanh nghiệp, biết đâu
một ngày nào đó NHNN sẽ thuê một giáo sư kinh tế tên tuổi
từ MIT sang làm thống đốc.
<b>7.</b>
Tất nhiên đó chỉ là một giấc mơ đẹp cho tương lai, ở
thời điểm hiện tại một phó tổng giám đốc trong ngành dầu
khí cho tôi biết Bộ Tài chính đang có kế hoạch đặt mức
lương trần cho các vị trí chủ chốt ở các doanh nghiệp nhà
nước, mà cụ thể là 20 triệu VND cho vị trí của anh ấy.
Với mức lương như vậy thuê một CEO người Việt có trình
độ còn khó chứ đừng nói gì thuê người nước ngoài. Bên
cạnh cắt giảm lương của lãnh đạo các doanh nghiệp nhà
nước, Bộ Tài chính còn yêu cầu các doanh nghiệp này phải
nộp hết lợi nhuận trong 2 năm 2013-2014 về cho bộ. Mà không
chỉ lợi nhuận, thậm chí một số quĩ dự trữ rủi ro được
doanh nghiệp trích từ lợi nhuận của các năm trước đó cũng
có khả năng bị Bộ Tài chính "tịch thu". Không ai nói ra nhưng
chiến dịch "tận thu" này chắc hẳn phải có liên hệ mật
thiết với việc bộ đã hoàn thành kế hoạch thu ngân sách năm
2013 dù cuối Q3 vừa rồi đã có rất nhiều thông tin bất lợi.
Hiển nhiên khi phải giao nộp hết lợi nhuận về cho ngân
sách, hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp nhà
nước trong năm 2014 sẽ gặp nhiều khó khăn. Cụ thể họ sẽ
phải lập kế hoạch và dự án đầu tư xin Bộ Tài chính cấp
vốn, nghĩa là quay ngược cơ chế đầu tư về thời bao cấp
gần 30 năm trước. Một doanh nghiệp mà nhất cử nhất động
đều phải xin phép và đợi Bộ Tài chính cấp vốn thì không
thể làm ăn hiệu quả, những doanh nghiệp nhà nước bị trói
trong vòng kim cô như vậy sẽ càng là gánh nặng cho nền kinh
tế. Bên cạnh đó một khi nhà nước đã consolidate balance sheet
của các SOE vào balance sheet của mình như vậy, nợ của hệ
thống này sẽ nghiễm nhiên trở thành nợ công. Vậy tỷ lệ
public debt/GDP sẽ vượt xa "ngưỡng an toàn" 60%, các tổ chức
quốc tế, các chủ nợ nước ngoài sẽ nghĩ gì?
<b>8.</b>
Chưa cần phải đợi đến khi cơ chế xin cho đầu tư cổ lỗ
đó đi vào hiện thực, hệ thống SOE mà điển hình là nhiều
tập đoàn kinh tế nhà nước đã lâm vào hoàn cảnh khó khăn
từ mấy năm nay. Năm 2013 đã đánh dấu chấm hết cho tập
đoàn Vinashin. Sau một loạt nỗ lực tái cấu trúc của chính
phủ, tập đoàn này đã phải phân tán rất nhiều tài sản
xấu và nợ cho các tập đoàn khác để rồi chính mình bị xoá
tên. Những tập đoàn nhà nước và các công ty khác, những
ngân hàng và cả công ty chứng khoán phải chia nhau ra gánh bớt
nợ cho Vinashin, nói cách khác là chia sẽ lỗ cho tập đoàn này.
Tôi nghe hai doanh nghiệp thuộc hàng "số má" của VN than rằng
vài ngàn tỷ ôm cho Vinashin đành phải quên đi. Nhưng dẫu sao
họ vẫn thuộc hàng cứng cựa nên còn chịu đựng được, các
doanh nghiệp yếu hơn có thể sẽ sụp như trường hợp Vinalines
hay một vài ngân hàng chịu cảnh bị thôn tín. Phân chia lỗ
của Vinashin cho các doanh nghiệp gánh bớt tương đương với
một dạng thuế ngầm đánh lên giới doanh nghiệp. Hậu quả
của nó tương đương như việc bóp nghẹt chính sách tài khoá
khi nền kinh tế đang yếu.
Aggregate demand suy giảm trong năm này là nguyên nhân chủ yếu
kéo lạm phát xuống đồng thời depress credit demand. Mặc dù nợ
xấu trong hệ thống ngân hàng rất đáng ngại và là điều
phải giải quyết, tôi không tin đó là trở ngại chính cho tăng
trưởng tín dụng trong năm 2013. Làn sóng doanh nghiệp phá
sản/biến mất và bất động sản tiếp tục đóng băng là lý
do làm credit demand giảm, bởi vậy ngân hàng thừa tiền nhưng
rất khó cho vay. Giải pháp thông thường theo textbook trong
trường hợp này là kích cầu và giảm lãi suất, tuy nhiên
balance sheet của cả government và private sector đều tệ, còn NHNN
vẫn chưa thoát được ám ảnh của lạm phát cao trong mấy năm
trước. Bởi vậy VN chỉ còn trông chờ vào quá trình creative
destruction tự nhiên của một nền kinh tế thị trường. Năm
2013 diễn ra đúng như vậy, chính phủ và NHNN đã gần như
khoanh tay ngồi nhìn, một vài chính sách khuấy động báo chí
một thời gian như đấu thầu vàng, VAMC, 30K tỷ "cứu" bất
động sản trên thực tế có ảnh hưởng khá nhỏ vào nền kinh
tế.
Vậy nhưng có vẻ nửa sau của 2013 kinh tế VN xuất hiện một
vài dấu hiệu khả quan. Chỉ số PMI của HSBC/Markit đã được
cải thiện rõ rệt. Credit growth của một số ngân hàng nhúc
nhích đi lên, đầu tư nước ngoài tăng trưởng khá, thị
trường bất động sản tuy chưa hết đóng băng nhưng đã bắt
đầu có giao dịch. Một người bạn của tôi cho rằng 2-3 tháng
cuối năm 2013 giá căn hộ của một số dự án cao cấp bắt
đầu quay đầu đi lên, mọi người bắt đầu tính đến
chuyện mua nhà thay vì ngồi chờ thêm một thời gian nữa đợi
giá xuống thêm. Bản thân giới chủ đầu tư cũng lạc quan hơn
và "chảnh" hơn khi từ chối sang lại dự án với giá rẻ cho
các nhà đầu tư nước ngoài. Câu hỏi của họ cho các policy
maker là có chính sách nhà đất gì mới không chứ không còn
kêu gào giảm lãi suất hay bơm vốn như trước nữa. Điều này
chứng tỏ cash flow của họ không còn quá khó khăn và balance
sheet đã đươc cải thiện.
Không chỉ với các doanh nghiệp bất động sản lớn, một
số doanh nghiệp vừa và nhỏ mà tôi có dịp tiếp xúc cho biết
họ đã giảm số nợ ngân hàng xuống rất nhiều, thậm chí có
doanh nghiệp đã trở thành debt free. Đây là thành quả của
một giai đoạn deleveraging gian khổ mà họ đã trải qua, tất
nhiên ai không thành công đã phải ngậm ngùi phá sản. Trả
lời cho câu hỏi của tôi: "Anh/chị đánh giá tình hình kinh
doanh năm 2013 tốt hơn hay kém hơn 2012, năm 2014 liệu có khả
quan hơn không?", đa số đánh giá tình hình kinh doanh năm 2013
đã chạm đáy. Tất nhiên không ai tỏ vẻ quá lạc quan cho năm
2014 nhưng chí ít họ cho rằng năm nay sẽ không tệ hơn năm
ngoái. Mẫu khảo sát của tôi khá nhỏ (<10) và phần lớn
được trao đổi sau khi cả người hỏi lẫn người trả lời
đã cụng vài ly nên có thể không chính xác, nhưng nhìn chung
phù hợp với kết quả khảo sát PMI tôi đề cập bên trên.
<b>9.</b>
Dấu hiệu là như vậy nhưng liệu đâu là nguyên nhân để có
thể hi vọng vào năm 2014? Loại trừ thiên tai và những biến
động chính trị xã hội mà không ai đoán được, xung hướng
FDI của năm 2014 vẫn tiếp tục tốt. Nền TQ càng ngày càng có
dấu hiệu sẽ có correction về tương quan tiêu dùng/đầu tư,
dẫn đến một làn sóng các nhà đầu tư nước ngoài và cả
các nhà đầu tư TQ sẽ ra đi tìm nơi có nhân công rẻ hơn.
Chiến lược China+1 để giảm bớt rủi ro sẽ có lợi cho VN và
các nước nghèo khác ở châu Á, việc Samsung đã và đang mở
rộng nhà xưởng ở VN là một minh chứng. Dòng vốn FPI thông
qua các quĩ đầu tư có thể sẽ ấm lên dù hai đầu tầu
VinaCap và DC chưa có rục rịch gì. Một vài nguồn tin khả tín
của giới quĩ đầu tư cho biết họ đã và đang raise fund từ
bên ngoài, vào khoảng vài chục triệu USD một lần. Mặc dù
dòng vốn này rất kém ổn định, việc nó có dấu hiệu quay
trở lại sau một loạt những vụ thoái vốn đình đám trong
năm vừa rồi cho thấy vẫn còn những nhà đầu tư nước ngoài
muốn đặt cược vào kinh tế VN.
Nguyên nhân thứ hai là sự phục hồi của kinh tế thế giới.
Hầu hết giới kinh tế tài chính quốc tế, kể cả IMF, đều
cho rằng năm 2014 kinh tế thế giới (trừ TQ) sẽ tăng trưởng
tốt hơn nhiều so với năm 2013. Châu Âu đã thoát ra được
bóng ma khủng hoảng nợ công nên chí ít các nước PIGS sẽ
không rơi tự do nữa. Dù Đức có dấu hiệu chựng lại trong
tháng 12/2013 và tình hình kinh tế Pháp đang xấu đi, nhìn chung
châu Âu sẽ có tăng trưởng trong năm nay. Trong khi đó cả Mỹ
lần Nhật đều khá lạc quan về những tiến triển kinh tế
gần đây. Bất chấp những trò "mèo chuột" trong chính trường
Mỹ (e.g. government shutdown, debt ceiling) thị trường đã rất
lạc quan phản ánh qua giá chứng khoán và cả giá bất động
sản. Còn với Nhật Abenomics đã chứng minh được đây là
hướng đi đúng cho đất nước này dù con đường phục hồi
còn khá dài. VN với kim ngạch xuất khẩu gần 90% GDP sẽ
được lợi trực tiếp khi những thị trường nói trên phục
hồi. Nếu TPP được thông qua trong năm nay, đây sẽ là một cú
hích quan trọng cho nền kinh tế VN không kém gì lần gia nhập
WTO. Điều khác biệt căn bản là lần này VN đã có kinh nghiệm
đối phó với sự tăng trưởng đột biến của dòng vốn và
dòng chảy thương mại.
<b>10.</b>
Trong 3-4 năm gần đây khi nói chuyện với các nhà đầu tư và
doanh nhân nước ngoài, tôi luôn "quảng cáo" rằng nền kinh tế
VN có rất nhiều tiềm năng dù triển vọng trong ngắn hạn
không sáng sủa cho lắm. Nếu ai có ý định đầu tư vào VN nên
đặt mục tiêu dài hạn chứ trong vài năm có thể có nhiều
rủi ro vĩ mô. Sau lần về thăm nhà vừa rồi, có lẽ nhận
định trên không còn đúng nữa. Ngắn hạn như đã nói bên
trên tôi bớt bi quan khá nhiều. Một hai năm lại đây tôi cho
rằng tỷ giá là rủi ro rất lớn cho các nhà đầu tư nước
ngoài vì NHNN có thể (và nên) phá giá VND thật mạnh để khôi
phục sức cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên rủi ro đó
đã không xảy ra và trong năm 2014 chính NHNN đã khẳng định
không để VND mất giá quá 2%, nhỏ hơn nhiều so với mức chênh
lệch lạm phát. Ở đây tôi không bàn về tính đúng sai của
chính sách giữ tỷ giá này (mà tôi vẫn cho là sai), đối với
các nhà đầu tư nước ngoài đây là một dạng subsidy ngầm
của NHNN vì cơ quan này đã "biếu không" cho họ một hợp
đồng bảo hiểm rủi ro tỷ giá mà thông thường họ phải
tốn khoảng 5-6% cho số tiền họ định đầu tư. Trong ngắn
hạn, khi rủi ro vĩ mô đã giảm như nói bên trên, đây là một
deal "hời" cho giới đầu tư/đầu cơ nước ngoài nếu "lời
hứa" của NHNN tin được.
Nhưng về dài hạn tôi bi quan hơn trước rất nhiều. Có không
ít những doanh nhân trong nước mà tôi gặp đã hỏi về thủ
tục định cư sang Úc và những nước phát triển khác. Một
số nói thẳng họ sẽ ra đi, cách này hay cách khác, nước này
hay nước khác. Chí ít hầu hết những người tôi gặp đều
nói họ muốn cho con cái ra nước ngoài học và ở lại lập
nghiệp bên ngoài. Lý do là họ không còn hi vọng vào tương lai
của VN cho dù họ đang kiếm tiền rất tốt ở đây. Dù mẫu
khảo sát của tôi rất nhỏ nhưng nếu lấy con số 80% giới
nhà giàu TQ muốn ra nước ngoài sống làm ước lượng cho VN,
có lý do để lo ngại rằng một làn sóng người giàu và middle
class của VN sẽ âm thầm ra đi. Báo chí và nhiều quan chức đã
từng cảnh báo về nạn chảy máu chất xám, lần này VN sẽ
không chỉ mất chất xám mà cả vốn liếng và kinh nghiệm kinh
doanh, quản lý của những người đã góp phần không nhỏ cho
sự phát triển kinh tế trong hơn 20 năm qua. Bất luận giới kinh
tế và đầu tư quốc tế nhìn nhận VN thế nào, một khi chính
những người trong cuộc chán nản bỏ đi, tương lai lâu dài
của nền kinh tế không thể xán lạn được.
Viết đến đây chợt nhớ một câu nói của Đặng Tiểu Bình
mà một người bạn đã nhắc lại chưa lâu: "<i>Ai ra nước
ngoài (học tập) rồi trở về là người yêu nước, ai ở lại
là người vì nước</i>". Tôi nghĩ những người chọn con
đường ra đi không phải họ không yêu nước, vì nước, mà vì
họ không còn thấy tương lai của đất nước với thể chế
kinh tế và chính trị hiện tại dù tiềm năng vẫn còn. Không
có những thay đổi mạnh mẽ về thể chế, niềm tin sẽ không
quay trở lại.
<em>01/2014</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140129/giang-le-vietnam-2013), một số
đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét