<b>Có chuyên gia, nói thẳng với tôi nguyên văn như sau:</b>
<b><i>"Đố anh tìm đâu ra một dự án nào dám vỗ ngực khẳng
định "không lại quả" trong cơ chế này đấy! Cứ có 01
dự án, dù bé bằng móng tay thôi, thì cũng có hàng chục cửa
phải đi qua để "kính thưa, kính gửi" rồi.</i>
</b>
Trăn trở, nhìn lại lịch sử thăng trầm của đất nước qua
nhiều giai đoạn, chỉ có thể dùng khái niệm "vận nước"
thuyết nhân quả, duyên sinh, duyên diệt để lý giải về các
tác động của nó đến người dân trong xã hội. Khi con người
bị đốt cháy bởi khát vọng quyền lực và danh vọng tiền
tài thì vô cùng nguy hiểm cho xã hội.
<b>Nợ công- báo động đỏ</b>
<i>"Đời cha ăn mặn, đời con khát nước".</i> Đây là cách
nói của ông cha ta về cái sự đời <i>"có vay, có trả".</i>
Tuy nhiên, ở đây "kẻ ăn mặn" lại là những nhóm lợi ích
thiểu số chẳng có dây mơ, rễ má gì đến đa số dân chúng
cần lao, mà con cháu đa số này phải chịu "khát nước",
tức là phải è cổ ra trả nợ cho nhóm lợi ích thiểu số
bất chính kia.
Giá như con cháu nhóm lợi ích thiểu số ấy phải trả nợ,
phải chịu "khát nước" thì lại đi một nhẽ! Mà chắc
chắn lúc ấy có đi truy lùng con cháu nhóm lợi ích để bắt
chúng trả nợ thì cũng như "mò kim đáy bể", bởi với
biết bao của cải mà cha ông chúng đã vơ vét, bây giờ đã
yên ổn ở những chân trời xa tít tắp với những tài khoản
khổng lồ gửi ở ngân hàng và những khoản đầu tư vào các
lĩnh vực thời thượng của cơ chế thị trường.
<center><img
src="http://l.f25.img.vnecdn.net/2013/05/27/mexico-1369648977_500x0.jpg"
width="500"></center>
<center><em>Mexico vỡ nợ mở màn cho cuộc khủng hoảng tại
Mỹ Latin thập niên 80. Ảnh: CNN</em></center>
Trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế chưa biết lúc nào sẽ…
đến đáy, dù có vênh nhau về số liệu do các nguyên nhân về
kỹ thuật, không theo chuẩn quốc tế và giả dối, thì đều
đi đến kết luận chung: Nợ công ở nước ta đã đến mức
"báo động đỏ"!
Ngoài các nguyên nhân yếu kém do quản trị, chủ trương đầu
tư sai lầm vào nhiều lĩnh vực không hiệu quả, còn do các
nhóm lợi ích bất chính, tư duy nhiệm kỳ, tranh thủ vơ vét và
cố gắng che chắn sao cho hạ cánh được an toàn.
<b>Miếng pho mát cho không chỉ là miếng pho mát "bẫy
chuột" </b>
Đối với nước nghèo, chậm phát triển, nguồn vốn ODA cho vay
dài hạn với lãi xuất ưu đãi là đòn bẩy thúc đẩy kinh tế
rất quan trọng. Nhiều công trình hạ tầng cơ sở của Việt
Nam đã "thay da, đổi thịt" nhờ nguồn vốn ODA. Tuy nhiên,
mặt trái của ODA cũng chứa đựng những cơ hội làm ăn khuất
tất.
ODA của bất cứ nước nào thì họ cũng đều đòi hỏi phải
ưu tiên (có khi bắt buộc) dùng chuyên gia, nguyên vật liệu
của họ. Người Pháp có câu nói nổi tiếng<i> "Miếng pho mát
cho không chỉ là miếng pho mát bẫy chuột".</i> Tôi đã viết
nhiều bài về 'lợi bất cập hại" khi sử dụng nguồn vốn
ODA chính là vùng nguy hiểm, thiếu trí thức nhất, cho nên càng
sớm độc lập, tự chủ, đủ sức loại bỏ ODA, càng có lợi
cho đất nước.
Nhân dân ta không bao giờ quên sự ủng hộ chí tình, có hiệu
quả của Chính phủ và nhân dân Nhật Bản trong công cuộc tái
thiết đất nước, và hiện nay cũng là nước thật lòng ủng
hộ ta trong tranh chấp ở biển Đông.
Do nguồn tài trợ ODA của Nhật Bản là song phương lớn nhất
đối với nước ta, cho nên bài viết này tập trung phân tích
ODA của Nhật. Theo một chuyên gia là Việt kiều nhiều năm
sống và làm việc trên đất Nhật Bản cho biết, một trong
những vấn đề nổi cộm trong viện trợ ODA của Chính phủ
Nhật Bản bị dư luận trong và ngoài nước Nhật phê phán vào
những năm 70 của thế kỷ trước, khi các tập đoàn của Nhật
Bản cấu kết để dành các hợp đồng béo bở như dự án xây
dựng cơ sở hạ tầng (sân bay, bến cảng, đường cao tốc…),
…trong chương trình viện trợ, thực chất là cho vay dài hạn
với lãi suất ưu đãi có điều kiện, ưu tiên cho tập đoàn
của nước này trong việc thực thi.
Vì vậy, trước khi kí văn kiện thỏa thuận vay vốn ODA cho
một công trình nào đó, người soạn thảo dự án của phía
Nhật tổ chức điều tra cơ bản để xác nhận các điều
kiện (kỹ thuật lẫn tài chính) của dự án, là các đội quân
chuyên môn của những tập đoàn này dưới danh nghĩa "tư
vấn" (consulting) mà chi phí này thuộc viên trợ không hoàn
lại (Grant Element) để làm phương án tiền khả thi nắm bắt
và chuẩn bị tham gia "đấu thầu" các dự án do chính họ
soạn sẵn, bảo đảm phần thắng về các công ty Nhật Bản.
Các chính trị gia Nhật Bản (nghị sĩ quốc hội) là người
đứng sau thúc đẩy chính phủ phê duyệt dự án ODA với những
khoản tiền thù lao kếch sù núp dưới dạng "hiến kim chính
trị" (ủng hộ bằng tiền cho hoạt động chính
trị—Seijikenkin) trong những lần bầu cử. Khi thắng thầu một
dự án ODA, các nhà xây dựng sẽ liên kết thành một nhóm để
thực hiện như chúng ta đã thấy qua liên danh Taisei-Kajima-Nippon
Steel (TKN) trong dự án xây dựng cầu Cần Thơ hay một liên danh
tương tự xây đường hầm qua Thủ thiêm ở Tp. HCM vì lý do
đó.
Hơn thế nữa, liên danh tập đoàn công nghiệp hay xây dựng
Nhật Bản còn cấu kết với quan chức nước sở tại để
thực hiện đề án ngay từ đầu và cả trong quá trình thi
công. Người ta cho rằng 1/3 viện trợ ODA của Nhật Bản đã
vào tay chính quyền Marcos ở Philippines hay chính quyền Suharto ở
Indonesia trong những thập kỷ trước, khi người dân nước này
phát hiện đã có hàng trăm triệu đến tỷ đô la của họ
nằm ở ngân hàng Thụy Sĩ hay bất động sản tại Mỹ khi các
chính quyền này sụp đổ.
Cơ cấu nối kết quyền lợi này mang tính tổ chức rất cao,
gồm tham nhũng nước sở tại-liên danh tập đoàn-chính trị gia
chạy dự án và thực tế đó đã phơi bày qua nhiều dự án mà
chính phủ Nhật Bản đã thực hiện ở một số nước. Vì
vậy trong xã hội Nhật Bản, nhiều nhân vật trí thức có
lương tâm và đông đảo nhân dân đòi hỏi Chính phủ phải
hạn chế và loại trừ kiểu làm ăn nuôi dưỡng tiêu cực này,
xem đó là một nạn tham nhũng có tổ chức (Kozô Oshoku).
Vì tất cả tiền dùng cho ODA là của nhân dân Nhật Bản đóng
góp thông qua việc nộp thuế và sẽ được các nước nhận ODA
thanh toán lại, vì vậy không có lý do gì 1/3 số tiền khổng
lồ lại lọt vào kiềm tỏa của "Himotsuki enjyoo" (viện trợ
giật dây) để làm giàu cho ba thành phần trong mỗi dự án
quốc gia.
<b>Điển hình lãng phí, không hiệu quả</b>
Nhiều dự án sử dụng nguồn vốn ODA có vấn đề như dự án
điện của TKV (Na Dương, Cao Ngạn, Cẩm Phả). Chính phủ, đăc
biệt là Bộ Giao thông Vận tải làm sao có thể giải thích cho
người dân hiểu vì lý do gì mà dự án giao thông ở Việt Nam
có suất đầu tư quá cao so với các nước giàu có như Mỹ,
Hàn Quốc? Mà ngay cả các nước đang phát triển như Trung
Quốc, Thailand, Malaysia, trong khi lương của kỹ sư Việt Nam chỉ
bằng 5 -20% lương kỹ sư Mỹ, Hàn Quốc, 30-40% lương kỹ sư
Trung Quốc, giá vật liệu thì đều theo giá quốc tế.
Đơn cử như Dự án cao tốc Bến Lức -Long Thành, 58 km, có 02
cầu lớn, nhiều cầu nhỏ: giá 1,6 tỷ USD nay tính lại lên
đến 2,2 tỷ USD. Đến nỗi Bộ GTVT yêu cầu chuyển một số
đoạn từ cầu cạn (viaduct) thành nền đắp đất (embankment)
để không tăng quá 1,6 -1,7 tỷ đô la.
Dự toán dự án Metro Hà Nội 03 tuyến Tây Tựu đến ga Hàng
Cỏ chỉ 12 km, trong đó chỉ 4,0 km ngầm (từ Thủ Lệ đến Ga),
8,0 km nổi (chạy như đường trên cao trên khoảng không của
đường Tây Tựu- Cầu Giấy – Kim Mã (giải phóng mặt bằng
ít) mà giá trên 900 triệu USD (khoảng 75 triệu/km dài). Metro ở
TP HCM giá cũng tương tự (cũng chỉ ngầm 30-35%). Với gíá này
thì khi nào và tiền đâu để làm hệ thống metro trên 100 km
như Pusan Hàn Quốc (chưa nói các thành phố lớn hơn).
Giá nhà ga T2 – Nội Bài 900 triệu USD (cao gấp 03 ga quốc tế
TSN nhưng công suất chỉ gấp 1,5 lần). Tôi đã hỏi nhiều tư
vấn giao thông nước ngoài kể cả các vị tham gia các dự án
này, họ đều lè lưỡi vì "suất đầu tư" trên đơn vị km
hoặc hành khách này.
Có chuyên gia, nói thẳng với tôi nguyên văn như sau: <i>"Đố
anh tìm đâu ra một dự án nào dám vỗ ngực khẳng định
"không lại quả" trong cơ chế này đấy! Cứ có 01 dự án,
dù bé bằng móng tay thôi, thì cũng có hàng chục cửa phải đi
qua để "kính thưa, kính gửi" rồi.</i>
<b>Cảng tỷ đô Lạch Huyện và cầu Tân Vũ </b>
Dự án Cảng tỷ đô Lạch Huyện trở thành điểm nóng trong
dư luận cả nước thời gian qua, nhất là ngày chủ nhật
14/4/2013 đã chính thức khởi công trong bối cảnh ngổn ngang
nhiều bất cập chưa được giải quyết.
Hội Xây dựng trực thuộc Liên hiệp Hội Khoa học và kỹ
thuật Việt Nam (VUSTA) là tổ chức đầu tiên quan tâm phản
biện dự án cảng Lạch Huyện. Trong quá trình tham vấn, lãnh
đạo Bộ Giao thông vận tải 04 lần thúc ép, thuyết phục lãnh
đạo Hội Xây dựng ký công văn xác định cảng Lạch Huyện
là công trình "cấp bách"!?.
Sau đó, lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam dự định tổ
chức Hội thảo về cảng Lạch Huyện theo đúng chức năng giám
sát và phản biện nhưng lãnh đạo Bộ GTVT lại khuyến cáo…
"không nên làm"!?
Ngay cả các thành viên trong Hội đồng thẩm định báo cáo
đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của dự án cũng không
thể hiểu nổi vì sao 20 câu hỏi liên quan của Hội đồng chưa
được chủ đầu tư và tư vấn JICA (Nhật Bản) giải đáp theo
đúng quy định. Nhưng đã được Bộ Tài nguyên & Môi
trường vì sức ép của ai mà "lặng lẽ" cấp tốc phê
duyệt trước Tết nguyên đán vừa qua với tốc độ chóng
mặt!?
<b>Doanh nghiệp nói gà-Bộ trưởng nói vịt</b>
Theo quy định của Nghị quyết 49/2010/QH 12 ngày 19/6/2010 của
Quốc hội đối với các dự án, công trình quan trọng quốc gia
phải trình Quốc hội xin ý kiến chủ trương đầu tư. Để
"lách luật", Bộ GTVT đã "khôn ngoan" tách dự án cầu
Tân Vũ- Lạch Huyện do Tổng cục Đường bộ quản lý nguồn
vốn. Trong thực tế, dự án cầu Tân Vũ- Lạch Huyện là tuyến
đường kết nối cảng cửa ngõ này, với đường cao tốc Hà
Nội – Hải Phòng, là hợp phần cầu đường của Dự án xây
dựng cơ sở hạ tầng Cảng Lạch Huyện. Do đó, tổng số vốn
cho dự án cảng Lạch Huyện đã vượt trên 40 ngàn tỷ đồng.
Báo Lao Động ngày 2/10 đăng bài về Dự án xây dựng cầu Tân
Vũ- Lạch Huyện <i>"Bộ trưởng có định thách đố doanh
nghiệp" </i>của tác giả Hà Linh Quân. Bài báo phản ánh ông
Tạ Quyết Thắng, Tổng Giám đốc Công TNHH Sơn Trường, một
doanh nghiệp thành đạt, am hiểu thực tế, tâm huyết với vận
nước gửi thư đến lãnh đạo Nhà nước đề nghị xem xét,
điều chỉnh giảm nhiệm vụ thiết kế. Cụ thể là hạ thấp
bớt các chỉ tiêu yêu cầu về tĩnh không thông thuyền, sử
dụng nguyên vật liệu trong nước, không sử dụng vốn ODA của
Nhật Bản sẽ tiết kiệm kinh phí từ trên 11 nghìn tỷ đồng
xuống dưới 1000 tỷ đồng.
Ý tưởng này sẽ do công ty tư vấn của Mỹ thiết kế, nếu
vượt quá con số 1000 tỷ đồng thì Tổng Công ty Sơn Trường
sẽ chi trả. Bài báo đã phân tích phản ánh lãnh đạo Bộ GTVT
thể hiện "văn hóa lắng nghe" hoặc do lý do nào đó, đã
cố tình đánh đố doanh nghiệp theo kiểu "ông nói gà, bà nói
vịt", vì đã dám thò "mũi vào" dự tính đã được duyệt
của Bộ!?
Nếú đọc kỹ, ngẫm suy Quyết định 1438/QĐ/TTg ngày 03 tháng
10 năm 2012 của Thủ tướng về phê duyệt quy hoạch chung xây
dựng khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải thành phố Hải Phòng
đến năm 2025 đề cấp đến nối kết với tuyến đường sắt
thì cầu Tân Vũ phải thay đổi lại các chỉ tiêu thiết kế.
<b>Tín hiệu mới rà soát lại các dự án ODA</b>
Thực tế cho thấy nhiều dự án ODA đưa ra các giải pháp tốn
kém, vô lý, không cần thiết và đắt gấp 3- 4 lần giải pháp
kỹ thuật của Việt Nam. Nhiều nhà cán bộ quản lý, lãnh
đạo lại không có đủ kiến thức, kỹ năng để lựa chọn,
lại sợ mất tiền cho vay, nên vội vàng chiều theo ý của tư
vấn quốc tế.
Một tín hiệu vui, tại phiên họp Chính phủ tháng 09 mới
đây, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đánh giá cao vai trò của
nguồn vốn ODA với Việt Nam, song khẳng định Việt Nam sẵn
sàng trả lại một số dự án nếu không phù hợp, hoặc chưa
cần thiết. Thực tế, nhiều địa phương cứ nghe có dự án
vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) là "vơ vào", trong
lúc có những dự án giá rất đắt, nhưng hiệu quả cầm
chừng.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng yêu cầu cần phải tính hiệu
quả và rà soát lại các dự án, chứ "không phải cứ ODA là
nhận hết". Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trịnh Đình Dũng cho
rằng có nhiều dự án ODA đắt và áp những tiêu chuẩn của
nước ngoài quá cao dẫn đến khó thực thi tại Việt Nam, nếu
cứ vay như vậy Việt Nam sẽ phải chịu nợ lớn. Bộ trưởng
– Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Vũ Đức Đam đồng tình cho
rằng không phải cứ cho ODA là nhận với bất kỳ dự án nào,
nếu dự án đó không hiệu quả vv…
<b>Thay cho lời kết</b>
Nếu không thay đổi tư duy trong quản trị và cải cách đầu
tư công thì chắc chắn chúng ta sẽ còn ngụp lặn trong vũng
bùn của nợ nần và đói nghèo. Bọn tham nhũng, những con sâu
quyền lực và các nhóm lợi ích bất chính đang hoành hành,
đúng như một số vị lãnh đạo cấp cao đã phát biểu thừa
nhận công khai <i>"cái gì cũng phải tiền, không tiền không
trôi… Người ta ăn của dân không chừa thứ gì"</i>
Muốn ngăn chặn, răn đe và trừng phạt ngoài luật "nhân
quả", chỉ có một con đường là "thật sự dân chủ".
Dân có thực quyền kiểm soát và pháp luật phải thực sự do
dân, vì dân. Để tồn tại và phát triển, đất nước sẽ
phải thay đổi, vấn đề chỉ còn là thời gian.
Khôn ngoan nhất là những người có trọng trách phải hiểu
lòng dân và biết vượt lên chính mình.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20131021/ts-to-van-truong-ai-an-man-ai-khat-nuoc),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét