Công chúng luôn cần một <a
href="http://ethicaljournalisminitiative.org/en">nền báo chí thực sự
có chất lượng</a>, tức mang đến cho họ thông tin chính xác,
khách quan, cân bằng, giúp họ có kiến thức, đủ thông tin
để từ đó đưa ra những quyết định đúng đắn, có lợi cho
bản thân mình và xã hội. Mạng xã hội đang đem lại nhiều
cơ hội và nhiều thách thức lớn cho những người làm báo. Cơ
hội là nó góp phần quảng bá báo chí; thách thức là nó yêu
cầu báo chí phải khác biệt / tốt hơn về chất lượng,
đồng thời cũng đòi hỏi báo chí phải linh hoạt để sử
dụng nhuần nhuyễn các công cụ truyền tải thông tin của
thời đại mới.
<a rel="gallery"
href="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/fb2.jpg"><img alt="Một
cách làm sai của báo chí khi đăng tải thông tin, lấy nguồn tin
từ Facebook nhưng không qua kiểm chứng, xác minh."
src="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/fb2.jpg" width="484"></a>
<em><center>Một cách làm sai của báo chí khi đăng tải thông tin,
lấy nguồn tin từ Facebook nhưng không qua kiểm chứng, xác
minh.</center></em>
<a href="http://www.nieman.harvard.edu/reports.aspx">Nieman Reports</a>
(2009) nhận định truyền thông xã hội đang thay đổi nhanh
chóng cách con người tiếp nhận và chia sẻ tin tức và thông
tin. Báo chí đang thực sự phải tham gia vào cuộc đối thoại
với tất cả các thành phần khác trong xã hội, thực hiện
trách nhiệm giải trình, minh bạch hóa hoạt động thông qua các
cơ chế bình luận, trao đổi, <i>live chat</i> trên mạng mà tòa
soạn thực hiện với bạn đọc và những người quan tâm tới
tác phẩm báo chí tòa soạn đăng tải. Những chuyện bếp núc
của tòa soạn, của người viết bài cũng dần được công khai
hóa.
Trong bối cảnh phương tiện để truyền tải thông tin đến
công chúng đã và thay đổi nhanh chóng, có 1 vài kỹ năng mới
và một số nguyên tắc gợi ý cần cập nhật để những
người làm báo có thể theo kịp những thay đổi lớn này.
Giảng viên <a href="http://www.staffs.ac.uk/staff/profiles/sg25.jsp">Sue
Greenwood</a> tại ĐH <a
href="http://www.holdthefrontpage.co.uk/tag/staffordshire-university/">Staffordshire</a>
(Anh), chuyên giảng dạy về báo chí theo mô hình cộng tác viên
(<a
href="http://www.poynter.org/category/how-tos/leadership-management/entrepreneurial/"><i>entrepreneurial
journalism</i></a>) và mô hình web, nhận định các nhà báo
"đừng tưởng cứ thường xuyên sử dụng Facebook, update các
status trên Facebook, hay Twitter, hay vào LinkedIn là bạn đã "rành
rẽ về truyền thông xã hội."
Bà nhận định trong tòa soạn, truyền thông xã hội không chỉ
dùng để kết bạn, theo dõi, hay chia sẻ, mà còn nhiều chức
năng khác:
<b>Thu thập thông tin: </b>Với vai trò như một trợ lý, truyền
thông xã hội giúp những người làm báo tìm kiếm nguồn tin,
tìm đầu mối liên lạc để phỏng vấn, để xác minh thông
tin, để tìm hiểu về các đối tượng mà ta muốn biết.
Có lẽ bạn đã nhiều lần làm giống tôi, là google tên của
người, công ty hay tổ chức cần tìm hiểu, rồi vào website
của họ, theo đường dẫn từ đó vào các mạng xã hội mà
họ sử dụng như Facebook, Twitter, LinkedIn để xem các chi tiết,
từ gia đình, công việc, quan điểm sống, thái độ trước
những sự việc trong xã hội, những mối quan hệ trong xã
hội…để có thể suy nghĩ về hướng tiếp cận của mình khi
gặp họ, trao đổi với họ nhằm lấy thông tin cho bài viết.
Truyền thông xã hội có thể được sử dụng để xác minh,
bổ sung thêm tính chính xác, đa chiều và hiểu rộng hơn về
nhân vật, vấn đề. Nó giúp cho quá trình thu thập thông tin và
nghiên cứu của phóng viên được thuận lợi hơn, tốn thời
gian hơn nhưng đảm bảo được tốt hơn sự chính xác – yếu
tố quan trọng hàng đầu của báo chí. Các kết quả tìm kiếm
được Google trả về, trong nhiều trường hợp, không giúp
những nhà báo có bức tranh tương đối toàn cảnh về nhân
vật, công ty hay tổ chức mình đang tìm hiểu khi cho ra những
kết quả riêng lẻ và cần có thời gian kết nối những yếu
tố lại với nhau.
Ở Việt Nam, đó có thể là 1 doanh nhân, 1 doanh nghiệp, hay
một tổ chức xã hội. Ở các nước phát triển, đó có thể
là cơ quan nhà nước, văn phòng, bộ phận phụ trách báo chí
của chính trị gia.
<center><a rel="gallery"
href="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/pro-1.jpg"><img
src="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/pro-1.jpg"
width="504"></a></center>
<center><em>Một bài báo được người phụ trách tòa soạn đưa
lên mạng xã hội và nhận được nhiều sự quan tâm của độc
giả.</em></center>
<b>Là cầu nối giữa độc giả-tòa soạn và các bên liên quan
(stake-holders)</b>: Độc giả có thể đưa ra bình luận (ngay lập
tức) về tác phẩm báo chí, chỉ cần họ online để đọc, xem,
nghe và có phương tiện gửi bình luận về bài viết, sự
kiện, các nhân vật liên quan trong tác phẩm báo chí. Các phản
ứng giúp tòa soạn và tác giả có thể đánh giá phần nào
sức hút của tác phẩm.
Trong một số trường hợp, những ý kiến đó còn có thể
giúp mở rộng đề tài, góc nhìn, tạo thành những tuyến bài
mới, sâu hơn nhất là khi có những bạn đọc chuyên môn gợi
ý. Cầu nối này cũng buộc tòa soạn, phóng viên thực hiện
trách nhiệm giải trình một khi đưa tin thiếu chính xác, không
khách quan; và mở rộng cạnh cửa hơn để bạn đọc và các
bên liên quan theo dõi được quá trình tạo ra tác phẩm báo
chí. Mạng xã hội thực hiện chức năng giám sát với tòa
soạn, với từng phóng viên, và cũng đòi hỏi tòa soạn dành
thời gian, công sức, và chi phí không nhỏ để tạo dựng
được mối quan hệ gần gũi, thân quen, và thấu hiểu giữa
họ và độc giả, các bên liên quan.
Những người làm báo mong nhận được "sự thông thái từ
đám đông," khi có lượng người lớn với những nền tảng
xã hội khác nhau có thể cùng đóng góp ý kiến vào những chủ
đề mà họ quan tâm và có hiểu biết (nhưng tất nhiên không
phải lúc nào cũng nhận <a
href="http://www.vinabook.com/tam-ly-hoc-dam-dong-m11i28004.html">được
như vậy</a>.
Nhưng cũng hơn bao giờ hết, chiếc <i>cầu nối</i> đó đang
tạo ra những áp lực không nhỏ cho các nhà báo phải thực
hiện được những tác phẩm báo chí thực sự có chất lượng
để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của độc giả và xã
hội. Việc tham gia vào cuộc đối thoại với bạn đọc sẽ
giúp tòa soạn hiểu những bạn đọc mà tòa soạn đang hướng
đến.
<center><a rel="gallery"
href="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/acco-1.jpg"><img
src="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/acco-1.jpg"
width="430"></a></center>
<em><center>Một thắc mắc của bạn đọc và người biên tập
lập tức xem xét lại nếu có sai sót.</center></em>
<b>Xây dựng mạng lưới các nguồn tin và cộng tác viên</b>:
Đó có thể là các chuyên gia đầu ngành, những người ảnh
hưởng trong xã hội, những gương mặt mới. Tuy nhiên, đó cũng
có thể là 1 gương mặt mà trong tương lai bất ngờ có mặt ở
đúng địa điểm đang có sự kiện quan trọng xảy ra. Những
người làm báo không chỉ "kết bạn" (add friends) trên mạng
xã hội, mà tìm cách tạo thành một cộng đồng thông tin. Các
nhà báo có thể đặt câu hỏi để tìm kiếm nguồn tin, xác
nhận thông tin, và có thể ngạc nhiên về sự sẵn sàng giúp
đỡ của cộng đồng người quen của mình.
Tôi chắc là rất nhiều đồng nghiệp của mình đã phỏng
vấn ngay bằng chat trên Facebook, hay hẹn phỏng vấn, tìm kiếm
thông tin và xác minh thông tin một phần nhờ tài khoản Facebook
hay Google Plus, Skype trước khi xác minh thông tin trực tiếp với
đối tượng đang tìm hiểu.
<b>Công cụ để quảng bá, tiếp thị:</b> Những bài viết
được chia sẻ bởi những tác giả, bạn đọc, tòa soạn;
những sự kiện được thông báo rộng rãi…là một cách tốt
để tòa soạn có thêm bạn đọc, tạo dựng và duy trì uy tín
và truyền tải thông điệp một cách thống nhất, thể hiện
tầm nhìn, mục tiêu rõ rệt của cơ quan truyền thông với bạn
đọc, với các nhà quảng cáo.
<center><a rel="gallery"
href="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/fvn.jpg"><img
src="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/fvn.jpg"
width="560"></a></center>
<center><em>Trang chủ Facebook của tạp chí Forbes Việt Nam dùng
như cầu nối giữa độc giả-tòa soạn, và cũng là 1 công cụ
tiếp thị hữu ích.</em></center>
<center><a rel="gallery"
href="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/TN.jpg"><img
src="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/TN.jpg"
width="560"></a></center>
<center><em>Mạng Facebook của Thanh Niên có gần 160 ngàn người
like tính tới ngày 19.10.2013</em></center>
<center><a rel="gallery"
href="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/promotesukien.jpg"><img
src="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/promotesukien.jpg"
width="436"></a></center>
<center><em>Facebook của Tuổi Trẻ là một công cụ tiếp thị cho
các chương trình branding.</em></center>
<b>Xây dựng và quản lý uy tín, danh tiếng</b>: <a
href="http://alfredhermida.com/">Alfred Hermida</a> trong bài viết <i>How
to Teach Social Media in Journalism Schools</i> (Dạy truyền thông xã
hội trong các trường báo chí ra sao) cho rằng quản lý danh
tiếng (uy tín) là một yêu cầu đặt ra cần thiết khi người
làm báo sử dụng mạng xã hội. Có hay không sự phân định
giữa 1 cá nhân bình thường và 1 người thuộc 1 cơ quan báo
chí khi sử dụng mạng xã hội? Cá nhân tôi cho rằng không.
Những người làm báo mặc nhiên được cộng đồng cho rằng
trên Facebook/Twitter/LinkedIn họ cũng là nhà báo. Cộng đồng
của họ hi vọng nhận được những góc nhìn mới, cách chia
sẻ thông tin hay, tin độc, tin nóng sốt và những tin hành lang
vỉa hè đã được xác minh (chứ không chỉ những tin đồn
chưa kiểm chứng, những nhận định thiên kiến).
<center> <a rel="gallery"
href="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/A.jpg"><img
src="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/A-1024x625.jpg"
width="560"></a></center>
Truyền thông xã hội không chỉ giúp người làm báo thể
hiện mình, mà còn là nơi để cho các tổ chức báo chí –
những chủ lao động tiềm năng – có thể đánh giá các nhà
báo đó thông qua những gì họ đăng tải, chia sẻ, quan điểm
họ thể hiện. Woody Lewis, nhà chiến lược mạng xã hội (<a
href="http://woodylewis.com/" target="_blank">woodylewis.com</a>), chuyên
tư vấn về chiến lược truyền thông xã hội cho các cơ quan
báo chí nhận định: Giờ đây những người thuê nhân sự làm
không chỉ nhìn vào CV hay giấy giới thiệu nữa. Họ dễ dàng
thấy và hiểu quan điểm của mỗi cá nhân thông qua mạng xã
hội (trước khi thuê nhân sự đó). Các nhà báo muốn thế
hiện họ là những người như thế nào? Nghiêm túc, chuyên
nghiệp, hiểu biết chuyên sâu về lĩnh vực hay như thế nào?
<center> <a rel="gallery"
href="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/Ga.jpg"><img
src="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/Ga.jpg"
width="527"></a></center>
<center><em>Tài khoản Twitter của báo Guardian (Anh)</em></center>
Cũng như các ngành nghề khác, trong báo chí, sự đáng tin cậy,
uy tín, chuyên nghiệp có vai trò quan trọng. Trên mạng, uy tín
của nhà báo có thể ảnh hưởng lớn tới uy tín của tòa
soạn, tờ báo tương tự như khi ở ngoài đời thực. Các nhà
báo có thể google để tìm hiểu những cá nhân, tổ chức, doanh
nghiệp khác, thì bạn đọc cũng có thể làm như vậy với các
nhà báo. Các nhà báo có thể google tên mình để biết hình
ảnh của mình trên mạng (online reputation). <a
href="http://www.huffingtonpost.com/wait-but-why/annoying-facebook-behavior_b_4081038.html">90%
các <i>feed</i> trên Facebook nói chung là về con cái</a>. Các nhà
báo muốn người khác thấy mình ra sao? Thú vị/Nhiều thông tin
<i>hay</i> Hài hước/Vui vẻ/Giải trí?
<center> <a rel="gallery"
href="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/MQ.jpg"><img
src="http://newmedia.vn/wp-content/uploads/2013/10/MQ.jpg"
width="509"></a></center>
<center><em>Tài khoản Facebook của một nhà báo được cập nhật
thông tin về lĩnh vực ông theo dõi.</em></center>
Trên truyền thông xã hội, cũng như ngoài đời thực, phóng
viên là đại diện tổ chức mà họ đang làm việc chứ không
chỉ là cá nhân họ. Woody Lewis tin là rất nhiều khi người ta
kết bạn với phóng viên, hay <i>follow</i> họ trên mạng xã hội
vì tín nhiệm cơ quan báo chí mà họ đang làm việc, chứ không
hẳn là vì cá nhân phóng viên đó. Khi mỗi một status hay chia
sẻ đều thể hiện quan điểm của người đăng tải cũng như
đánh giá của họ với từng sự kiện, sự thận trọng không
thừa. Khi phóng viên cảm thấy tự hào về tổ chức báo chí
mà họ đang làm việc, về những gì mà họ viết, hay những
giá trị nghề nghiệp họ đang theo đuổi có nhiều điểm chung
với tổ chức họ làm việc, thì bản thân mỗi cá nhân có
thể là những "đại sứ thương hiệu" cho mỗi tổ chức
báo chí. Cá nhân nhà báo, cũng như cơ quan báo chí, khi sử
dụng mạng xã hội cũng trở thành đối tượng bị công chúng
đánh giá, theo dõi, giám sát.
Theo đánh giá của GS <a
href="http://www.poynter.org/author/jayrosen/">Jay Rosen</a>, Khoa báo chí
ĐH New York, truyền thông xã hội tạo ra nhiều cơ hội để các
nhà báo thu hút và hấp dẫn người khác. Nhưng nếu nhà báo
dùng không đúng cách thì đây cũng là cách rất dễ để làm
mất uy tín, vì tự họ phải quản lý mọi nội dung mình xuất
bản, chứ không qua quá trình kiểm định thông tin của ê-kip
tòa soạn. Truyền thông xã hội vừa nguy hiểm, vừa là nguy cơ
tới công việc nghề nghiệp báo chí nếu nhà báo không biết
rõ mình đang làm gì.
Ông khuyến khích nhà báo nên chia sẻ những thông tin hay (không
nhất thiết do họ viết) trên mạng xã hội; Tập trung vào làm
những việc mình giỏi; Tránh tranh cãi trên mạng, nếu cần thì
có thể tranh cãi trực tiếp (offline), hoặc qua email. Ông cho
rằng sự tranh cãi công khai có thể ảnh hưởng tới tên tuổi,
sự tín nhiệm của mỗi nhà báo. Nếu các nhà báo muốn ủng
hộ hay khen một sản phẩm thương mại nào đó, thì họ nên
biết chắc chắn là sản phẩm đó thực sự tốt và có chất
lượng. "Đừng khen vì được trả tiền để khen." GS Jey
Rosen tin là bản thân mỗi nhà báo không giúp làm cho các nội
dung trở nên được chia sẻ nhiều trên mạng (viral), mà chỉ
có nội dung hay, khiến bạn đọc thích thú thì tự họ sẽ
viral.
<strong>Khổng Loan</strong>
Đọc phần 1: <a
href="https://danluan.org/tin-tuc/20131024/khong-loan-truyen-thong-mang-xa-hoi-va-bao-chi-phan-1"><strong>ở
đây</strong></a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20131024/khong-loan-truyen-thong-mang-xa-hoi-va-bao-chi-phan-2),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét