<strong>Nếu đến Đông Timor (Timor Leste – East Timor), du khách
có cảm giác đang thăm một vùng đất rộng (14.874km2), bằng ba
tỉnh Nam Định, Ninh Bình và Thanh Hóa cộng lại, nhưng dân số
lớn hơn Ninh Bình một chút, khoảng hơn 1 triệu dân với thủ
đô Dili khoảng 320 ngàn người.</strong>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/bc3a3i-bie1bb83n-dili-1.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<em><center>Biển Dili. Ảnh: HM</center></em>
Năm 2003 tôi tới dự hội thảo IT vì tránh SARS đang hoành hành
tại châu Á, vết đạn bom, đổ nát sau chiến tranh vẫn còn.
Giành độc lập từ Indonesia, người Đông Timor trả một cái
giá không nhỏ. Hơn 100 ngàn người bị chết do bom đạn, bệnh
tật và đói khát, chiếm 1/10 dân số. Tưởng tượng trong một
làng, cứ 10 người có một người chết vì độc lập. Ở đâu
cũng vậy, freedom is not free – Tự do không phải là miễn phí.
Thời đó, phố duy nhất lúc đó còn hoạt động là đường
chạy dọc bờ biển Dili. Taxi không có biển, mỗi cuốc xe 1-2$,
đi khắp thành phố, xa gần cùng một giá. Xăng đắt, không có
điện thoại liên lạc, người lái xe phải di chuyển liên tục
để vẫy khách.
Hôm nay taxi cũng hoạt động nhộn nhịp nhưng chưa có công ty
nào đứng ra tổ chức. Sơn vàng, có chữ taxi, giá chạy quanh
cũng khoảng vài đô la, nhưng phải mặc cả trước với lái xe.
Đôi lúc khách nước ngoài cũng bị ép giá, lấy thêm tiền,
một tín hiệu của sự phát triển, vì dân khôn hơn, biết móc
túi cánh nhiều đô la. Có lẽ nhiều công ty nước ngoài đang
nhòm ngó thị trường non trẻ này.
Từ sân bay về khách sạn Discovery Inn thấy đường hai chiều,
đèn đường hai bên, có tín hiệu giao thông tại các ngã tư.
Dù nước nghèo thua xa VN nhưng xe chạy trật tự, ít thấy chen
lấn. Thấy người đi bộ qua đường là xe dừng, một thứ văn
minh chỉ thấy bên phương Tây.
Xe hơi trên phố nhiều hơn, xe máy cũng vậy, dọc đường quán
xá nhộn nhịp, siêu thị Timor Plaza chẳng khác gì Big C tại
Việt Nam. Đây là khu rất rộng do người Đông Timor gốc Hoa
đầu tư. Rất đông thanh niên trẻ ngồi trong sảnh và duyệt
nét vì wifi miễn phí. Giá đĩa cơm gà rán, có chút rau xanh,
khoảng 6-7$, khá cao so với dân lao động ở đây, nhưng vẫn
đông khách tới ăn.
Góc đường gần khách sạn Discovery Inn có nhà hàng Eastern Burger
chứa khoảng 50 khách, cũng do người Hoa bỏ tiền. 8 năm trước
là một quán tồi tàn. Nay sàn đá sạch bóng, điều hòa mát
lạnh, bàn ăn bằng đá hoa cương, ghế êm, và giá thì rẻ. Các
món ăn hợp khẩu vị nên đông khách, người Tầu đến
thưởng thức cũng khá.
Lương trả cho nhân viên chạy bàn 150$, chưa kể típ và ăn
miễn phí. Với người lao động Dili đó là lương khá ổn.
Ngày nào cũng ăn chiều ở đó, cô bé thu ngân người Hoa, cao
và xinh, toàn Nỉ Hảo vì trông mình giống Tầu, mình cũng ảo
ảo lại cho vui.
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/de1baa5u-e1baa5n-ngc6b0e1bb9di-hoa.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<center><em>Dấu ấn người Hoa. Ảnh: HM</em></center>
Buôn bán, mở hàng ăn, người Hoa luôn chọn những vị trí
đắc địa để kinh doanh và họ làm việc này rất có nghề.
Trung Quốc đứng thứ 2 thế giới về kinh tế chẳng làm ai
ngạc nhiên vì dân tộc ấy hội đủ trí và lực, nhất là sau
thời mở cửa Đặng Tiểu Bình. Thấy nhiều bạn đọc toàn
chê người Trung Quốc, tôi thấy thật không công bằng. Chúng ta
nên mang sách học họ cách kinh doanh trên toàn cầu.
Trên đường từ sân bay về trung tâm thành phố thấy President
Palace (Dinh tổng thống) và Bộ Quốc phòng do Trung Quốc xây
tặng mới tinh, kiến trúc và dáng vẻ, nhìn thoáng là biết từ
Bắc Kinh. Thế mới biết họ nhanh hơn người. Tổng tống Timor
ở trong ngôi nhà đó thì các hợp đồng với Trung Quốc chắc
sẽ dễ hơn nhiều.
Phía đối diện Eastern Burger có cửa hàng đề tên Tam
Electronics, tôi đoán là của người Việt, cứ hy vọng thế.
Gần trung tâm thương mại Timor Plaza có trụ sở của Viettel
được đặt tên rất Timor là Telemor, công ty telecom toàn cầu.
Dọc đường thấy bảng quảng cáo Telemor mình không biết đó
là Viettel. Vì có công chuyện liên quan đến đường truyền cho
WB nên tôi rất may mắn được nói tiếng Việt tại Dili với
anh Nguyễn Hùng Cường, giám đốc chi nhánh.
Chẳng biết anh ấy và đồng nghiệp có đọc Hiệu Minh blog
không, nhưng tôi tin sau vụ gặp này, thế nào người Việt ở
Dili sẽ biết hang Cua. Phòng chi nhánh khá rộng, có nhiều nhân
viên sở tại, các em kỹ sư Việt rất trẻ, vẻ năng động,
tiếng Anh rất khá. Ngoài đường hầu hết dân chúng, từ bà
nội chợ đến xe taxi, thanh niên đều có cellphone, chứng tỏ
Viettel đã có chỗ đứng. 10 năm trước không ai tưởng tượng
nổi điện thoại có thể phủ sóng nhanh như vậy.
Nhớ hồi ở Hà Nội, mãi đến năm 1993, nhà này mới đủ
tiền mắc điện thoại với giá trên trời, sau gần 20 năm hòa
bình. Thế mới biết, người đi sau lại nhanh hơn người đi
trước.
Xứ này còn nghèo nên ai nhanh chân, liều lĩnh chút và chịu khó
đi trước một bước sẽ dễ thành công. Nhân vật Buttler trong
"Cuốn theo chiều gió" đã nói rồi, người ta có thể làm
giầu rất nhanh trong chiến tranh và ngay sau tiếng súng im.
Đợi khi mọi việc đã an bài như Bắc Mỹ hay châu Âu, chỉ
tầm cỡ Bill Gates hay Steve Jobs mới có thể làm được. Viettel
đi đúng hướng là xâm nhập thị trường các nước nghèo như
Myanmar, Đông Timor, Nam Mỹ và châu Phi. Chục năm trước thấy
anh Trương Gia Bình chém gió đưa FPT vào Mỹ, chả hiểu đến
đâu rồi, hay mất hút con mẹ hàng lươn.
Đông Timor với GDP nominal khoảng 4 tỷ đô la (2012), bằng quả
thua lỗ của Vinashin, thu nhập đầu người không hề thua kém
ai. Bình quân đầu người (3600$) gần gấp 3 lần Việt Nam
(1500$). Tuy nhiên nhìn trên phố người nghèo rất nhiều, hàng
quán lèo tèo, bán những thứ mà tôi thấy từ 10 năm trước
như dứa gánh vài quả, cá ươn, nhưng đồ uống Coke, Sprite,
fast food kiểu Mỹ lại át nội địa.
Hỏi cô bé làm ở tiếp tân trong khách sạn, biết lương trả
350$/tháng, đủ nuôi chồng và hai con. Cô khoe đã giúp các em đi
đại học ở Indonesia. Tuy có tiền Timor nhưng dân chúng toàn
sài đô la Mỹ.
Dọc bờ biển có công viên Internet, lắp anten chảo nối vệ
tinh, một khu nho nhỏ có mái che lượn sóng rất điệu. Giới
trẻ vác máy tính nối mạng không dây, chu du ảo khắp thế
giới. Cellphone, blackberry, iPhone trông sành điệu, nhưng chỉ
dùng nội địa được vì giá đắt và dịch vụ cao cấp chưa
đến miền đất này.
Sự chênh lệch giầu nghèo đã gây ra những bất ổn chính
trị, tội phạm có tổ chức. Dân nước này đứng lên đòi
độc lập nên sẽ không tha thứ cho việc lạm quyền, tham
nhũng. Biểu tình chống chính phủ xảy ra thường xuyên nên
Thủ tướng hay Tổng thống luôn phải giữ mình.
Tuy thế, đa số người dân ở đây hiền hòa. Gặp một gia
đình trẻ, anh tên là Pedro, tôi bắt chuyện. Anh chị rất niềm
nở và còn nói, muốn đi đâu thì anh đưa đi. Gặp một nhóm
đang surf net cũng thế. Tôi chụp bức ảnh, họ gửi luôn vào
facebook để khoe bạn bè, rồi lại hẹn, anh đi thăm Dili, họ
sẵn sang đưa đi chơi.
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/phe1bb91-nghc3a8o-dili.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<em><center>Phố nghèo Dili, Ảnh: HM</center></em>
Dẫu nghèo, nhưng sau hơn 10 năm độc lập, Đông Timor đã đi
một bước dài. Thử hỏi 10 năm sau chiến tranh (1975), Việt Nam
đã đạt được những gì, sẽ thấy người Timor năng động
hơn, bởi thế chế đang tiến dần đến dân chủ. Nói chuyện
với người dân, họ đều nói độc lập và tự do là tốt
nhưng cần cả ấm no. Hiện nay với đa phần dân chúng vẫn còn
là giấc mơ.
Chả hiểu sao tôi lại tin giấc mơ ấy sẽ đến. Bởi tôi nhìn
thấy một gia đình khỉ gần chục con, trú trên cây đa cổ
thụ giữa đường đi lối lại. Chúng thản nhiên đi kiếm ăn
ở bờ biển, làm tình, sinh con đẻ cái, mà không bị ai bắt,
xe thịt hay ngâm rượu. Ở Hà Nội mình, ve sầu, chim sẻ cũng
chẳng còn, nói chi khỉ thả rông. Đường phố bẩn và bụi,
giống Hà Nội những năm 1980, nhưng tâm hồn người Dili đang
hướng tới tương lai trong sạch.
Theo truyền thuyết, có một em bé thấy một con cá sấu sắp
chết bên bờ biển. Em tìm cách cứu sống và chú cá sấu hứa,
khi nào em cần sẽ hiện lên, đưa đi bất kỳ nơi đâu. Với
thời gian, cá sấu mệt mỏi, đói khát, chú định thịt luôn
cậu bé ngồi trên lưng. Nhưng lo sợ sự bội ước nên cá sấu
đi hỏi bè bạn. Ai cũng nói, đừng nên làm thế, sẽ bị quả
báo.
Sau này cá sấu chết, biến thành vùng đất Đông Timor có hình
con cá sấu. Đi biển, ai gặp cá sấu, ngư dân đều nói, xin
đừng ăn thịt con cháu của mình. Là truyền thuyết nhưng mang
đầy tính nhân văn. Có lẽ vì thế mà người Timor rất hiền
và hay cười, nhưng cá sấu nổi cơn thịnh nộ thì hàng trăm
ngàn lính Indo cũng phải bỏ chạy.
Máy bay đi Darwin (Australia) chuẩn bị cất cánh, phải đóng
laptop, xin tạm biệt Dili, tạm biệt người Đông Timor dũng
cảm. Chúc dân nơi đây với nụ cười thường trực trên môi,
đạt được giấc mơ ấm no và xa hơn nữa.
Chúc Viettel nối dài đường truyền interner và cellphone đi khắp
thế giới như họ đang làm tại xứ xa xôi này.
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/bc3a1n-cc3a1-tc6b0c6a1i-1.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<center><em>Vất vả mưu sinh. Ảnh: HM</em></center>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/pedro-in-dili-10-2013-1.jpg?w=640&h=425"
width="560" /></center>
<em><center>Gia đình Pedro. Ảnh: HM</center></em>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/thc3a1ch-nhau-salto.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<em><center>Thách nhau Salto. Ảnh: HM</center></em>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/vietel-e1bb9f-dili.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<em><center>Viettel ở Timor Plaza. Chụp bằng Blackberry.
HM</center></em>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/tre1baa1m-internet-mie1bb85n-phc3ad-1.jpg?w=950560"
width="560" /></center>
<em><center>Trạm internet miễn phí. Ảnh: HM</center></em>
<img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/thanh-nic3aan-vui-internet.jpg?w=950"
width="560" />
<center><em>Niềm vui thế giới ảo. Ảnh: HM</em></center>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/cc3a2y-c491a-ce1bb95-the1bba5-cc3b3-gia-c491c3acnh-khe1bb89-trc3ba-nge1bba5.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<em><center>Cây đa cổ thụ có đàn khỉ trú ngụ. Ảnh:
HM</center></em>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/me1bb9di-anh-xc6a1i-chue1bb91i.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<center><em>Mời anh xơi chuối. Ảnh: HM</em></center>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/c491e1bba9ng-trc6b0e1bb9bc-bie1bb83n.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<center><em>Đứng trước biển. Ảnh: HM</em></center>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/mc6a1-lc3a0m-messy-quc3a0-te1bab7ng-unicef.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<em><center>Quà tặng của UNICEF. Ảnh: HM</center></em>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/sea-side-park.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<em><center>Công viên cạnh biển. Ảnh: HM</center></em>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/chie1bb81u-ta-dili.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<center><em>Chiều tà. Ảnh: HM</em></center>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/thuye1bb81n-c491c3a1nh-cc3a1-4.jpg?w=950"
width="560" /></center>
<center><em>Biển lặng. Ảnh: HM</em></center>
<center><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2013/10/hoa-de1baa1i-bc3aan-c491c6b0e1bb9dng.jpg?w=950"
width="560" /></center>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20131021/hieu-minh-dong-timor-tu-doc-lap-tu-do-toi-am-no),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét