Lê Quang Vinh - Dạy và học, thuở ấy... bây giờ

<strong>Nửa thế kỷ trước, một thầy giáo có cách dạy tiên
tiến như cách dạy của các nền giáo dục tốt nhất ở những
nước phát triểnhiện nay .
Nhân năm học mới 2013 – 2014 sắp khai giảng, vài ký ức thuở
học trường huyện về người thầy có những nét rất đặc
biệt về khoa học sư phạm - Thầy giáo Nguyễn Quang Đạng trong
tôi. Thời ấy, ông đã rất mới so bây giờ, không coi nhà
trường là nơi truyền thụ, nhồi nhét kiến thức mà là nơi
trang bị phương pháp tìm kiếm thu nạp tri thức cho thế hệ
trẻ. </strong>

<div class="boxleft200"><img
src="http://nhathonguyentrongtao.files.wordpress.com/2013/09/nguyenquangdang.jpg?w=151&h=210"
/><div class="textholder"><center>Thầy Đạng năm 65
tuổi</center></div></div>Ông luôn là người "đồng học" cùng
học trò; giảng dạy theo phương pháp "gợi mở", hoàn toàn
không đọc chép, không cưỡng bức học trò thu nhận những gì
trong sách vở để phát huy trí tuệ của học sinh. Hồi ấy,
ông coi sách giáo khoa là phương tiện "siêu phàm" như máy
tính bây giờ, nên sử dụng nó đúng cách và hiệu quả. Là
nhà giáo làm "chính trị" trong nhà trường, đã luôn tinh
tế, khéo léo nên lôi cuốn được tâm hồn trẻ thơ để chúng
hướng tới được lý tưởng cao đẹp của con người chân
chính như chức năng, nhiệm vụ khó nhất và cao quý nhất của
nhà trường phải làm. <strong>Thầy giáo Nguyễn Quang Đạng là
thân phụ của Giáo sư – Nhà địa mạo số một VN Nguyễn
Quang Mỹ, Nhà văn Nguyễn Quang Lập, Nhà văn – nhà báo Nguyễn
Quang Vinh (từng là PV Báo Lao động).</strong>

Thầy Đạng dạy môn"Chính trị". Cái môn vốn khô khốc,
không học trò nào muốn học. Có lẽ thế nên thầy tôi luôn
có mẹo riêng của mình; hoặc là "nghệ thuật" riêng sẵn
có trong thầy (?), để tiến hành các tiết giảng trơn tru, nhẹ
nhàng đối với mỗi chúng tôi thuở ấy.

Bắt đầu bài mới, thầy bảo chúng tôi mở sách giáo khoa ra,
hướng dẫn đánh dấu các cụm từ, các ý cơ bản trong bài.
Thầy xoáy vào những chỗ được đánh dấu này, cắt nghĩa
rành rọt từng ý từng lời rồi xâu lại thành chuỗi liên
tưởng, gợi mở để chúng tôi tự mình tìm kiếm, đào bới ra
những kiến thức mới mẻ trong đó. Thầy như người bạn
"cùng học" gần gũi với chúng tôi, nhiều hơn là một
"ông thầy"! Công đoạn này thường chỉ diễn ra khoảng
nửa tiết học. Nửa tiết tiếp theo, thầy dành kể cho nghe
những mẩu chuyện nhỏ liên quan trực tiếp tới bài mới vừa
giảng.
Thầy dạy "Chính trị" nhưng những chuyện thầy kể thường
là những chuyện trong kho tàng văn chương, lịch sử, âm nhạc,
thiên văn, địa lý, khoa học…đông tây kim cổ vô cùng phong
phú, sinh động. Có những bài về thực tế thời đó trong xã,
trong huyện, trong tỉnh; nhưng thầy vẫn lồng biết bao vẻ
đẹp của bà Trưng, bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Quang
Trung…những mong nảy ra chất liệu bồi đắp lý tưởng sống
cho học trò.
Khi giảng, thầy muốn chúng tôi tập trung nhìn và nghe thầy.
Thầy bảo, chỉ nhìn và nghe thầy thôi; không cần phải ghi
chép gì cả. Những thứ cần ghi chép đã có trong sách giáo khoa
cả rồi. Mọi nội dung cần nhớ đã có sẵn trong đó rồi.
Muốn ghi gì thì sau tiết học hẵng ghi. Chỉ ghi những gì chúng
tôi thấy thật đặc biệt để nhớ thôi. Đó chính là thứ
"của riêng" mình, không còn là của thầy của sách giáo khoa
nữa, như thế nó sẽ đi suốt với mình. Thành ra, đám học
trò chúng tôi thực sự thích thú và chìm lắng trong từng tiết
giảng của thầy. Nó nhẹ tênh, học mà như chơi vậy.

Có một bài kiểm tra học kỳ vào năm tôi học lớp 9 (lớp 11
bây giờ), hồi sơ tán tại Bầu Mây, Quảng Lưu – năm 1965.
Đề bài thầy ra là: Em hiểu gì về "Giá trị thặng dư"
trong chuỗi lợi nhuận tư bản? Tôi biết thầy hay có những
liên hệ thực tế rất hay. Thế là tôi bắt chước để thể
hiện trong bài kiểm tra này. Sau khi phân tích các lý lẽ, tôi
liền đưa ngay dẫn chứng cụ thể nhằm tăng tính thuyết
phục. Bài kiểm tra này thầy cho tôi "năm cộng" (5+). Cả
lớp chỉ một bạn nữa là Đặng Văn Cường – người Hòa
Ninh, cũng được điểm "năm" (5). Khi thầy công bố tôi
được "năm cộng", cả lớp cười ồ lên. Vì thông
thường, làm gì có mức điểm này. Thầy nói: trò Vinh và
Cường hiểu bài như nhau, kiến thức trong bài đầy đủ như
nhau; nhưng bài của em Vinh thể hiện lưu loát, sinh động hơn
nên thầy cho "năm cộng". Thầy nhấn mạnh "hiểu bài"
chứ không phải "thuộc bài". Mục tiêu của giáo dục là
nhận thức, chứ không phải sao chép, nên "thuộc bài" chả
có ý nghĩa gì cả. Điểm 5 thời ấy là to nhất rồi, thang
điểm "Liên Xô" chỉ ở cấp 3, như điểm 10 bây giờ. Dấu
cộng này, được thầy cộng vào bài kiểm tra khác, khi kết
quả bài làm của tôi đạt dưới điểm 5. Tôi vô cùng sung
sướng và nhớ mãi tới nay thành kỷ niệm để đời.

Năm 1964, tôi đỗ lớp 8, trường cấp 3 Quảng Trạch. Tôi là
người làng Hòa Ninh, oách lắm. Tôi được xếp vào học lớp
8C. Tôi trọ học ở nhà mệ Tho, cách nhà thầy Đạng chỉ
một quãng đường. Nhà thầy tôi nằm bên mép tay trái của con
đường nội thị rải đất đỏ bazan từ thị trấn Ba Đồn
xuống ngã tư đường 1 thiên lý Bắc – Nam. Ngôi nhà lợp lá
tro, ba gian, nằm gần cầu Phôốc; phía trước nhà là đường
quan với hai hàng dương liễu cao vống bám đầy bụi đỏ, phía
sau là ruộng sâu chỉ thấy cây cỏ năn mọc rặt là năn thôi.
Sáng sớm và chiều muộn, có rất nhiều người ra đây câu cá
tràu. Tôi nhớ hình ảnh thầy dáng cao cao, nước da ngăm ngăm,
tóc để dài chải hất ngược sau gáy. Thầy tôi hay đội mũ
rộng vành, hình như là mũ lá dừa Thanh Hóa. Trong cảm thức
của nhà văn Nguyễn Quang Lập tôi từng đọc, ông là người
cha khá nghiêm khắc; nhưng trong tôi, thầy thật hiền. Hồi ấy
dính đến cán bộ Đảng là ai cũng sợ. Thầy là phó bí thư
chi bộ của trường, nhưng gần gũi và dân dã. Trên lớp, thầy
luôn nở nụ cười tươi vô cùng đôn hậu với học trò. Tôi
chưa từng thấy thầy cáu bao giờ.

Dạy và học – thuở ấy đã quá xa xưa…Còn bây giờ, nền
giáo giục nước nhà đang làm gì vậy? Nhiều con em chúng ta
vốn thông minh, học hành thi cử luôn đạt điểm cao; nhưng khi
đi làm,nó chả làm được việc gì ra việc gì cho cha mẹ ưng
ý. Dường như vốn liếng mười mấy năm ăn học, thi đỗ
nhận bằng cấp xong là nằm im ỉm trong óc; chúng không lôi
được ra để ứng phó với thiên hình vạn trạng của cuộc
sống. Buồn quá.

Học trò <strong>Lê Quang Vinh</strong>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130904/le-quang-vinh-day-va-hoc-thuo-ay-bay-gio),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!