<blockquote><strong>Tổ quốc nhìn từ xa </strong>
<em>LTS: Nhà thơ Nguyễn Duy có bài</em> Nhìn từ xa… Tổ
quốc<em>: "Dù ở đâu vẫn Tổ quốc trong lòng, cột biên
giới đóng từ thương đến nhớ". Một nhà sử học cũng
bảo: Cứ đi ra biển xa mà ngắm về dải đất liền của Tổ
quốc, mới thấy cái rưng rưng xúc động của việc nhìn ngắm
Tổ quốc từ xa, và nghiệm về dân tộc, về đất nước hình
chiếc liềm trong thế giữ Biển Đông. Mừng ngày Độc lập,
trên</em> Sài Gòn Tiếp Thị <em>số đặc biệt này, có những
người Việt xa xứ chia sẻ những cảm xúc, những tâm sự của
mình cho niềm mong mỏi thế nước mạnh hơn, dân ta ấm no hơn
và tộc Việt mãi trường tồn. Đó là các học giả Cao Huy
Thuần (Pháp), Vũ Minh Khương (Singapore), Lê Văn Cường (Pháp),
Nguyễn Văn Tuấn (Úc), Nguyễn Phương Mai (Hà
Lan).</em></blockquote>
SGTT.VN - Từ Pháp, giáo sư Cao Huy Thuần chia sẻ những hoài
niệm của chính ông, một nhân chứng lịch sử của thời khắc
tháng 8. 1945. Ông có những trăn trở chân thành của mình đối
với sự phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay.
<center><img src="http://sgtt.vn/ImageHandler.ashx?ImageID=205120"
width="555" /></center>
<center><em>"Máu ấy đỏ chung trên lá cờ của chúng ta, phấp
phới như một mảnh hồn chung". Ảnh: Trần Việt
Đức</em></center>
<em> Thưa Giáo sư, cảm xúc của Giáo sư là thế nào khi nghĩ
về ngày độc lập 2.9 của đất nước?</em>
Tôi nghĩ đến bao nhiêu xương máu đã đổ ra để giành lại
độc lập và bảo vệ độc lập. Bài quốc ca của chúng ta có
câu: "Đường vinh quang xây xác quân thù". Đúng vậy. Nhưng
đường vinh quang cũng xây xác bao nhiêu chiến sĩ, bao nhiêu
thường dân, bao nhiêu máu của cả dân tộc, không phân biệt.
Máu ấy đỏ chung trên lá cờ của chúng ta, phất phới như
một mảnh hồn chung, nhắc nhở chúng ta đừng quên: độc lập
ấy là máu của cả dân tộc từ Bắc chí Nam, vinh quang ấy là
vinh quang của cả dân tộc từ Nam chí Bắc.
<em> Ngày độc lập có gắn với kỷ niệm nào của Giáo sư
không?</em>
Tôi thuộc thế hệ những người được sống với nền độc
lập 1945. Năm ấy, tôi 8 tuổi, kỷ niệm đầy ắp. Là nhi
đồng Cứu quốc trong đội văn hóa của huyện Bình Sơn, tỉnh
Quảng Ngãi, tôi đi hát lưu diễn từ huyện này qua huyện khác,
có khi cả tuần không về nhà, ghẻ lở khắp lưng vì không
tắm rửa, vì ngủ sau sân khấu, vì ăn toàn mắm với cơm độn
khoai.
Thay mặt thiếu nhi, tôi được vinh dự nhảy lên bục, hô hào
toàn quốc kháng chiến, "thưa đồng bào, quân Pháp đã đổ bộ
lên Tân Gia Ba", chẳng biết Tân Gia Ba là cái gì, ở đâu.
Quảng Ngãi là đất màu mỡ của cách mạng, nhiều anh học trò
của cha tôi xung phong vào Nam ngay từ khi mở mặt trận và chết
ngay trong những trận đầu tiên, tuổi chưa tròn mười tám. Tôi
đã chảy nước mắt với chiếc khăn tang quấn trên đầu chị
vợ chưa cưới của một anh trong số đó. Chị đẹp làm tôi
não nùng. Hình ảnh đầu tiên về chiến tranh trong ký ức của
tôi là như vậy: chị đẹp, anh trẻ, và chiếc khăn tang.
Lãng mạn chăng? Đúng vậy. Nhưng tôi đang nói đến bối cảnh
đặc biệt của 1945 và không khí tiểu tư sản trí thức chung
quanh tôi. Kháng chiến thuở đầu nhuốm đầy phong vị lãng
mạn vừa trí thức vừa anh hùng. Xung phong vào Nam, các anh coi
cái chết nhẹ tựa lông hồng. "Một lần đi là không trở
về", thiếu nhi chúng tôi cũng hát như các anh, tất cả đều
là Kinh Kha qua sông Dịch. Từ giã người yêu, chẳng ai nồng
cháy một cái hôn, chỉ lạnh lùng để khỏi vương vấn: "lạnh
lùng vung gươm ra sa trường". Sự thực, tôi chẳng thấy ai đeo
gươm, chỉ đôi khi thầm phục trái lựu đạn cài bên hông. Mà
lựu đạn ấy cũng biết lãng mạn: có trái không nổ. Tôi nghe
nói có nhiều anh chết khi xung phong chỉ vì lựu đạn không
nổ. Nhưng sá gì! Các anh chết với nụ cười và bài hát trên
môi: "Quyết chiến sa trường. Sống thác coi thường. Mong xác
trong da ngựa bọc thân thể trai..."
Kháng chiến khởi đầu không thể hào hùng đến thế nếu
thiếu đi cái chất lãng mạn anh hùng ấy trong dòng máu thanh
niên trí thức, nếu thiếu đi những bài thơ trữ tình yêu
người yêu nước trong balô của anh bộ đội. Ít nhất là trong
vòng các anh thanh niên mà tôi biết lúc đó, có hai dòng máu
lãng mạn chảy trong huyết quản: một dòng bắt nguồn từ
tiểu thuyết của Tự Lực Văn Đoàn, một dòng bắt nguồn từ
câu thơ trong Chinh phụ ngâm: "Chàng tuổi trẻ vốn dòng hào
kiệt / Xếp bút nghiên theo việc đao cung". Tại sao tôi dám nói
thế? Tại vì, từ huyện này qua huyện khác, tôi đã nghêu ngao
một câu hát ấy mà về sau tôi không còn nghe ai hát nữa ngoài
anh Trần Văn Khê: "Xếp bút nghiên lên đường tranh đấu/ Xếp
bút nghiên coi thường công danh như phù vân/ Sơn hà nguy biến,
tiến ta tiến!/ Hèn thay đời nhàn cự, hèn thay vui yêu đương/
Lúc quê hương cần người, dứt đường tơ vương, giã nhà lên
yên..."
Không <em>Chinh phụ ngâm</em> thì là gì? Tất cả là thơ. Kháng
chiến là thơ. Mà làm gì anh bộ đội có những bài thơ hay
thế trong ba lô nếu không có Tự Lực Văn Đoàn khai hoa nở
nhụy cho thơ mới? Tất cả thanh niên trí thức chung quanh tôi
thời ấy đều mang Nhất Linh, Khái Hưng, Xuân Diệu trong hơi
thở. Tất cả đều là tình nhân của cô Loan, cô Thoa.
Tôi muốn nói thêm: cái chất lãng mạn anh hùng của thời 45
ấy truyền thừa cho đến các anh chị sinh viên miền Nam chúng
tôi thời 63 và sau đó. Giọt máu - và bây giờ giọt nước
mắt - mà các anh chị thấm vào trang sử thời ấy, các anh chị
thử ngửi xem, có phải nó thơm mùi thơ, mùi văn, hương đồng
gió nội rất lãng mạn? Nếu không phải thì tại sao các anh
thích hát Trăng mờ bên suối ở những dịp nghiêm trang? Tất
cả các anh thanh niên trí thức thời 45, tất cả, hoặc gần
như thế, các anh chị sinh viên thời Huế-Sài Gòn năm xửa năm
xưa, tất cả đều là thi sĩ dù có làm thơ hay không, bởi vì
tất cả đều mang chất thơ của văn hóa Việt Nam trong máu.
Đừng quên rằng cái lãng mạn của Tự Lực Văn Đoàn cũng là
cái lãng mạn phản kháng. Phản kháng một tư tưởng cổ hủ
xiềng xích tự do của con người. Chất thơ văn trong máu các
anh chị buộc các anh chị phải phản kháng, từ 45 cũng như từ
63. Trước bạo lực, cường quyền, bất công, các anh chị
không khuất phục. Như thế hệ trí thức 45 đã không khuất
phục. Ngày 2.9 năm nay, tôi hướng về cái chí khí thanh niên
đó.
<em>Theo Giáo sư, vì sao một dân tộc từng ngẩng cao đầu trong
những cuộc đấu tranh chống ngoại xâm để giữ nước, nhưng
lại là một dân tộc quẩn quanh với mệt nhoài ở những
chặng hòa bình tìm kế bứt phá vươn lên?</em>
Chiến tranh có quy luật của chiến tranh. Hòa bình có quy luật
của hòa bình. Trở về lại với bài quốc ca, năm 1945 chúng
tôi hát: "Thề phanh thây uống máu quân thù" mà chẳng thấy gì
ghê rợn. Bây giờ chúng ta hát: "Đường vinh quang..." Thế là
"văn hóa" của chiến tranh đã khác với văn hóa của hòa bình
rồi! "Mỗi ngày anh du kích giết được 3 thằng Tây, vậy 10
ngày anh giết được bao nhiêu thằng?", ấy là bài toán đố
lớp tiểu học hồi 1950.
Bây giờ không ai ra toán kiểu đó nữa. Tuy vậy, chiến tranh
vẫn chưa ra khỏi cái đầu và thực tế chính trị. Như một
quán tính, chiến tranh vẫn đè nặng trên tư duy. Ta và địch
vẫn mãi đánh nhau trong đầu óc, với căm thù, thủ đoạn và
bạo lực, ngăn cản mọi suy nghĩ về sự cần thiết tất nhiên
của cạnh tranh chung sống trong hòa bình. Có cần phải nhắc
lại rằng chiến tranh không có văn hóa? Không ai nói "văn hóa
chiến tranh". Chỉ có văn hóa hòa bình.
Đừng áp dụng quy luật của thời chiến vào giai đoạn của
thời bình. Một bên là nước mặn, một bên là nước ngọt.
Chiến tranh là chỉ huy, hòa bình là nghe ý kiến. Chiến tranh là
mệnh lệnh, hòa bình là biện luận. Chiến tranh là đại bác,
hòa bình là cây bút. Chiến tranh là sắt thép, hòa bình là tơ
lụa. Chiến tranh là thù địch, hòa bình là đối thủ. Chiến
tranh là cưỡng bức, hòa bình là thuyết phục. Chiến tranh là
lý lịch, hòa bình là vua Trần xí xóa. Chiến tranh là bạo
lực, hòa bình là pháp luật. Chiến tranh là sa trường, hòa
bình là nghị trường. Chiến tranh là lạnh lùng của bộ máy,
hòa bình là nồng ấm của hơi thở con người. Chiến tranh là
nhất cực, hòa bình là đối trọng. Chiến tranh là con ó quắp
mũi tên nơi móng, hòa bình là con bồ câu lông trắng, chân son,
và mắt ôi là bồ câu.
Hòa bình mà cứ dùng khí giới của chiến tranh để đối
thoại thì "văn hóa" ấy không phải là động lực của phát
triển. Đó là cản trở phát triển. Cản trở về mọi mặt,
mọi lĩnh vực.
<em>Thách thức lớn nhất đối với việc phát triển đất
nước hiện nay là gì, thưa Giáo sư? </em>
Là chưa có tư duy hòa bình như tôi vừa nói.
<em>Theo Giáo sư, trong giai đoạn hiện nay, cách thức nào hạn
chế những thách thức đó để đưa dân tộc đi lên?</em>
Chỉ có một phương thức duy nhất thôi là <strong>dân
chủ</strong>. Ở đâu cũng vậy và ở thời nào cũng vậy,
quyền lực lâu ngày của một chế độ sẽ hao mòn tính sắc
bén với thời gian, người Pháp nói rõ hơn: le pouvoir s'use, ta
có thể dịch là quyền lực bị lão hóa. Ngày xưa, khi mới
đánh đuổi ngoại xâm và lên ngôi, ông vua thường là minh
quân. Một đời, hai đời, vài đời, tính sắc sảo ban sơ dùi
mòn đi, cuối cùng là hôn quân hắc ám. Giới tinh hoa quan chức
không có động lực gì thúc đẩy để thay đổi, chỉ ham địa
vị, cũng từ từ rữa nát theo ông. Tất cả chế độ chỉ
dựa trên ông vua và hầu cận tả hữu mà vua thì hôn quân, quan
thì nịnh thần, tất loạn, không Hồ Quý Ly thì Mạc Đăng Dung
phải soán ngôi để thiết lập trật tự mới. Chế độ quân
chủ ngày xưa không tìm ra được một nguyên tắc để ngăn
cản tính lão hóa tất yếu của quyền lực, để quyền lực
chuyển mình thay đổi trong hòa bình. Ngày nay, chính thể dân
chủ có nguyên tắc, có kinh nghiệm để mài giũa lại quyền
lực cho sắc bén, hữu hiệu, để quyền lực tự củng cố,
tự sửa đổi. Ông Khổng Tử ngày xưa bảo thủ như vậy mà
cũng nói: Học cũng như chèo thuyền nước ngược, không tiến
tất thoái. Cai trị cũng vậy.
Nhân ngày độc lập, tôi cũng xin nói thêm, hay nói cho đúng,
cũng xin hát thêm - hát những bài hát mà chúng tôi đã hát hồi
1945. Bài Bao chiến sĩ anh hùng tận cùng như thế này: "Thề
phục quốc, tiến lên Việt Nam!/ Lập quyền dân, tiến lên
Việt Nam!/ Đài hạnh phúc đắp xây tự do!/ Việt Nam tranh đấu
chống quân ngoại xâm".
Triệu người Việt Nam như một đều đang nói: chúng ta đang
gặp ngoại xâm. Triệu người Việt Nam như một đều đang
thề: thề phục quốc. Triệu người Việt Nam như một đều
đang hô to: lập quyền dân. Triệu người Việt Nam như một
đều đang ước mơ tự do, hạnh phúc. Chúng ta đang sống năm
2013 hay năm 1945?
<em>Triết lý phát triển nào cho Việt Nam phù hợp với bối
cảnh hiện nay, thưa GS?</em>
Tôi xin mượn một chuyện khoa học để trả lời câu hỏi
của anh. Hồi thế kỷ 18, nhiều nhà hóa học, nhất là Stahl,
nghĩ rằng nếu cái bàn, cái ghế, bất cứ cái gì cũng có thể
cháy được thì như vậy hẳn phải có một tố chất gì đó
chung cho tất cả những vật thể có thể cháy ấy. Tìm tòi mãi
mà không chiết ra được cái tố chất chung ấy, họ gọi cái
chất hãy còn vô hình đó là phlogistique. Như thế cho đến
Lavoisier. Lavoisier đảo ngược cách suy nghĩ. Chắc gì cái tố
chất chung ấy nằm ở trong bản thề cáí bàn, cái ghế, mọi
vật có thể cháy? Biết đâu nó nằm ở bên ngoài? Đảo
ngược cách suy nghĩ như vậy, Lavoisier khám phá ra cái mà bây
giờ trẻ con cũng biết: cái ấy là ôxy. Có ôxy thì cháy. Ôxy
ở bên ngoài.
May mắn cho Lavoisier là rốt cục các nhà hóa học không còn
kết án ông là diễn biến... khoa học. Không làm một cuộc
đổi mới tư duy thì xin anh đừng nói phát triển.
<em>Giáo sư có tin rằng mỗi dân tộc có một số mệnh
riêng?</em>
Tôi là Phật tử nên không tin ở số mệnh. Đạo Phật dạy
tôi: tất cả đều do hành động của ta. Hành động tốt thì
kết quả tốt, hành động xấu thì kết quả xấu. Các câu
hỏi của anh là hành động. Trả lời của tôi là hành động.
Nó nhỏ như hạt mưa. Nhưng triệu triệu hạt mưa thì chấm
dứt hạn hán.
<em><strong> Lê Ngọc Sơn (thực hiện)</strong></em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130902/giao-su-cao-huy-thuan-tu-nen-doc-lap-nghi-ve-van-hoa-hoa-binh),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét