<strong>PRINCETON – Có phải chủ nghĩa Hồi giáo về cơ bản
không tương thích với nền dân chủ hay không? Những sự kiện
lặp đi lặp lại buộc chúng ta phải đặt câu hỏi này. Nhưng
nó lại là một câu hỏi gây khó hiểu hơn là làm sáng
tỏ.</strong>
<center><img
src="http://www.thepach.com/wp-content/blogs.dir/1/files/2013/09/Ai_cap_doc_tai_hoi_giao.jpg"
width="600"></center>
<center><em> Quân đội Ai Cập can thiệp để lật độ Tổng
thống Morsi. (Ảnh: Internet)</em></center>
Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Tunisia là những quốc gia rất khác
nhau, nhưng cùng chia sẻ một điều, đó là họ đều có chính
phủ Hồi giáo (ít nhất là trường hợp Ai Cập cho đến gần
đây). Tùy mức độ khác nhau, các chính phủ này đều đã làm
suy yếu các chứng chỉ dân chủ của họ bằng cách không bảo
vệ các quyền dân sự và quyền con người, cũng như áp dụng
các chiến thuật mạnh tay chống lại các đối thủ của họ.
Mặc dù lặp đi lặp lại lời bảo đảm, các nhà lãnh đạo
Hồi giáo cho thấy ít quan tâm đến dân chủ ngoài việc giành
chiến thắng trong bầu cử.
Vì vậy, những người tin rằng việc loại bỏ chính phủ của
Tổng thống Ai Cập Mohamed Morsi là chính đáng có luận điểm
của họ. Khi sự cai trị của nhóm Anh em Hồi giáo ngày càng
trở nên độc tài, nó chà đạp lên trên những lý tưởng và
nguyện vọng của cuộc cách mạng tại quảng trường Tahrir
nhằm lật đổ cựu Tổng thống Hosni Mubarak vào năm 2011.
Tuy nhiên, sự hỗ trợ mà cuộc đảo chính quân sự nhận
được từ những người Ai Cập tự do khó có thể giải thích.
Những trò chơi chữ thông minh vẫn không thể che giấu bản
chất của những gì đã xảy ra: một chính phủ lên nắm quyền
thông qua một cuộc bầu cử công bằng đã bị quân đội lật
đổ.
Một số người tin rằng sự can thiệp quân sự có thể giúp
điều chỉnh phương hướng một cách hữu ích. Ngoại trưởng
Mỹ, ông John Kerry nói rằng quân đội Ai Cập đã "phục hồi
lại nền dân chủ." Còn cựu đại sứ Mỹ, ông James Jeffrey
dựa trên kinh nghiệm của Thổ Nhĩ Kỳ, đặc biệt là cuộc
đảo chính năm 1980, để nói rằng quân đội có thể giúp
"tiết chế các phong trào Hồi giáo."
Quan điểm cho rằng một trọng tài bên ngoài không thiên vị
về chính trị có thể can thiệp để ngăn chặn nạn lạm dụng
quyền lực và phục hồi lại nền dân chủ có sức hấp dẫn
của nó. Nhưng nó đi ngược lại với lịch sử của Thổ Nhĩ
Kỳ. Quả thực là quân đội Thổ Nhĩ Kỳ không quan tâm đến
việc nhiếp chính trực tiếp, và chuyển giao quyền lực lại
cho các chính phủ dân sự sau các cuộc đảo chính của họ.
Mặc dù vậy, những sự can thiệp lặp đi lặp lại đó vẫn
gây ra rất nhiều tổn hại cho sự phát triển một nền văn
hóa chính trị dân chủ.
Nói một cách dứt khoát, nền dân chủ dựa trên một điều
kiện trao đổi ngầm "quid pro quo" giữa các nhóm đối thủ
tranh giành quyền lực, theo đó mỗi nhóm chấp thuận bảo vệ
quyền lợi của các nhóm khác để đổi lấy sự công nhận
quyền nhiếp chính nếu một khi nhóm đó giành chiến thắng
trong một cuộc bầu cử. Chỉ riêng các quy định hiến pháp
sẽ không thể đảm bảo một kết quả như vậy, vì những
nhóm cầm quyền có thể dễ dàng xóa bỏ chúng. Thay vào đó,
các chuẩn mực về hành vi chính trị đúng đắn cần phải
được áp dụng thông qua các thể chế lâu bền của chính thể
– gồm các đảng phái chính trị, quốc hội, và tòa án –
nhằm ngăn chặn nạn lạm dụng quyền lực.
Để duy trì các chuẩn mực này, phải nhận biết rằng việc
phá hoại chúng sẽ để lại những hậu quả gây thiệt hại
cho tất cả các bên. Nếu tôi không bảo vệ quyền lợi của
anh khi cầm quyền ngày hôm nay, anh sẽ có ít lý do để tôn
trọng tôi khi anh lên nắm quyền vào ngày mai.
Khi một lực lượng bên ngoài như quân đội can thiệp vào
cuộc chơi này, hoặc trực tiếp hoặc vì một trong các nhóm
đối thủ có thể tranh thủ sự can thiệp đó, động lực cho
hành vi chính trị thay đổi một cách không thể đảo ngược.
Làm đứt đoạn tính liên tục trong các đảng chính trị,
chuỗi quy trình nghị viện, và các tiến trình hoạt động tư
pháp sẽ khuyến khích các toan tính ngắn hạn và cách hành xử
phi tự do. Đây chính là căn bệnh của các nền dân chủ non
trẻ.
Đây cũng là vấn đề gây tai hại cho nền dân chủ Thổ Nhĩ
Kỳ, mặc dù có hồ sơ ghi chép dài hơn. Khi Thủ tướng Recep
Tayyip Erdoğan và Đảng Công lý và Phát triển (AKP) lên nắm
quyền vào năm 2002, nó không chỉ thiếu một nền văn hóa dân
chủ, nhưng cũng còn lo sợ xem giới quân sự thế tục cũ có
thể sẽ phản ứng ra sao. Vì vậy, nó cư xử đúng theo nỗi
sợ hãi của nó, tung ra một loạt các vụ xử công khai nhắm
vào các quan chức quân sự cấp cao và các đối thủ khác. Khi
chính phủ Erdoğan sau cùng đánh mất sự ủng hộ của những
người theo chủ nghĩa tự do, những kẻ đã hỗ trợ nó lúc ban
đầu, nó quay ra đàn áp các phương tiện truyền thông và tự
do ngôn luận.
Trong bối cảnh xảy ra đàn áp và những đứt đoạn về dân
chủ này, sự thất bại của người Hồi giáo ở Ai Cập và
Thổ Nhĩ Kỳ ít cho chúng ta biết về khả năng tương thích
của chủ nghĩa Hồi giáo với dân chủ hơn là chúng ta nghĩ. Có
phải ông Morsi và Erdoğan cư xử như vậy vì ý thức hệ tôn
giáo của họ, hay là vì hầu hết các nhà lãnh đạo chính trị
tìm cách nắm giữ quyền lực đều đã hành động theo cách
tương tự ở địa vị của họ? Ở Mỹ Latinh, nơi mà chủ
nghĩa Hồi Giáo không nắm giữ vai trò chính trị nào, cũng
không thiếu các nhân vật mạnh mẽ theo đuổi chủ nghĩa dân
túy và thường xuyên vi phạm các quyền tự do dân sự và
quyền chính trị.
Không điểm nào trên đây bỏ qua việc các nhà lãnh đạo Hồi
giáo lạm dụng quyền lực. Nhưng cũng giống như sự can thiệp
lặp đi lặp lại của quân đội Thổ Nhĩ Kỳ nhằm chống lại
một mối đe dọa Hồi giáo được cảm nhận đã gây trở
ngại cho nền dân chủ, việc quân đội Ai Cập đã lật đổ
ông Morsi sẽ không giúp khôi phục lại nó. Không thể dựa vào
một chính thể độc tài và phân cấp tự nhiên để bảo vệ
và thúc đẩy quá trình chuyển đổi dân chủ. Có thể đưa ra
một trường hợp quân đội can thiệp khi một quốc gia thấy
nó lâm vào tình trạng xảy ra nội chiến, như Thổ Nhĩ Kỳ vào
năm 1980 (và có thể là như Ai Cập vào tháng Bảy), nhưng
người ta không nên nhầm lẫn giữa việc khôi phục lại trật
tự ổn định với việc khôi phục lại nền dân chủ.
Trong khi cuộc chiến vì dân chủ sẽ phải được quyết định
thắng hay thua ở trong nước, người bên ngoài cũng đóng vai
trò góp sức. Những tác nhân quốc tế như các tổ chức nhân
quyền có thể lưu trữ và công bố những hành vi vi phạm nhân
quyền và những hành vi lạm dụng quyền lực khác.
Các nước dân chủ – đặc biệt là Hoa Kỳ và các thành viên
của Liên minh châu Âu – có thể tố cáo các hành vi độc tài
bằng một sự lên tiếng rõ ràng và chống lại sự cám dỗ
của việc dựa dẫm vào các nước bá quyền khu vực để đổi
lấy lợi ích chiến lược ngắn hạn. Trong bối cảnh toàn cầu
hóa về kinh tế và thông tin liên lạc toàn cầu, các nhà lãnh
đạo chuyên quyền gần như là nhận được nhiều sức mạnh
từ vị thế quốc tế của họ tương đương với sức mạnh
mà họ có được từ việc kiểm soát các tổ chức trong
nước.
Những gì không hỗ trợ – và trên thực tế lại gây phản
tác dụng – đó là khiến cho người ngoài nhìn nhận cuộc
khủng hoảng chính trị trong các xã hội Trung Đông như là kết
quả của một phân chia giữa phe Hồi giáo và phe thế tục. Quan
điểm này tiếp sức trực tiếp cho các nhà cầm quyền độc
tài như Erdoğan, những kẻ có thể tận dụng nỗi ám ảnh Hồi
giáo của các cường quốc nước ngoài để huy động các nền
tảng chính trị của họ. Vi phạm nhân quyền và vi phạm các
quy định của nhà nước pháp quyền phải bị lên án vì chính
bản thân chúng – mà không cần liên kết chúng với văn hóa
hay tôn giáo.
[*]<em> Dani Rodrik là Giáo sư Khoa học xã hội tại Viện nghiên
cứu cao cấp, Princeton, New Jersey. Ông là tác giả của cuốn
sách Một nền kinh tế, nhiều phương thức: Toàn cầu hóa, các
thể chế chức, và tăng trưởng kinh tế, và gần đây nhất là
Nghịch lý Toàn cầu hóa: Dân chủ và tương lai của nền kinh
tế thế giới.</em>
<strong>Nguồn</strong>: Dani Rodrik, "<a
href="http://www.project-syndicate.org:80/commentary/the-middle-east-s-problem-is-authoritarianism--not-islam-by-dani-rodrik">The
Problem is Authoritarianism, Not Islam</a>", <em>Project Syndicate</em>,
ngày 12 Tháng Tám 2013.
Bản Tiếng Việt © 2013 The Pacific Chronicle
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130904/dani-rodrik-van-de-la-chu-nghia-doc-tai-khong-phai-chu-nghia-hoi-giao),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét