<div class="boxright200"><img
src="http://tuongnangtien.files.wordpress.com/2013/04/pa-1.jpg"
/></div><blockquote>Làm sao tôi có thể kể cho các em biết rằng
người Kinh của chúng tôi đang giết chết dân tộc các em
từng ngày từng giờ.</blockquote>
Amai B'lan
Hơn nửa cuộc đời, tôi sống trong Thung Lũng Điện Tử (<a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Silicon_Valley">Silicon Valley</a>) tại
phía Nam của Vịnh San Francisco. Ở một nơi có vài chục
giống dân sống cạnh bên nhau – và tiếng Anh được dùng
như ngôn ngữ chính – tôi dễ có cảm tưởng mình là một
công dân quốc tế, cùng với niềm xác tín rằng những
phương tiện giao thông (và truyền thông) hiện đại đã
khiến cho quả địa cầu trở thành nhỏ lại tựa như một
ngôi làng: a global village.
Niềm xác tín này (vừa) hơi bị lung lay chút đỉnh, sau khi tôi
nghe một cô giáo trẻ – nơi một buôn làng heo hút – kể
chuyện ở quê nhà:
<blockquote>
Buôn nằm cạnh quốc lộ 25, bên cạnh con đường rách nát y
như bản thân mình vậy. Đi ngang qua nhìn vào buôn, sẽ thấy
những ngôi nhà sàn nhỏ bé đứng cạnh nhau, rúm ró, buồn bã
và nín nhịn. Cả buôn có khoảng 70 nóc nhà. 99% là người Jrai
và một gia đình người Kinh đến bán tạp hóa giữa làng…
Giữa buôn có trường làng, chỉ một phòng học. Lớp một học
buổi sáng. Lớp hai học buổi chiều. Lên lớp ba thì qua học
ké Phùm Ang cách đó chừng hai cây số. Lên lớp sáu thì phải
vào Ia R'siơm học. Cả buôn từ trước đến nay chưa có ai
tốt nghiệp lớp 12…
Một hôm, tôi hỏi các em có biết các em đang sống ở nước
nào không. Cả lớp im phăng phắc nhìn nhau, phải gợi mãi,
cuối cùng một em ngập ngừng nói:
- Nước Việt Nam phải không cô?
Tôi hỏi tiếp:
- Ai biết, trên thế giới còn nước nào khác?
Lần này thì cả lớp hào hứng hẳn lên, rồi một em nhanh
miệng nói:
- Dạ, nước sông Pa ạ.
Tôi không tài nào nhịn được cười bởi câu trả lời ngây
thơ ấy, nhưng ngẫm lại thì thấy chua xót quá. Buôn làng của
các em bị những ngọn núi chất ngất kia bủa vây, cuộc sống
của các em chỉ có nương rẫy, trâu bò và dòng sông miệt mài
chảy. Mọi biến chuyển của thế giới bên ngoài không lọt
tới cuộc sống của các em
</blockquote>
(* Amai B'lan. Nước Mắt Của Rừng. California: Nhân Ảnh, 2013).
Ô hay! Nếu đúng như thế thì (chả lẽ) trong cái làng địa
cầu hiện nay không có cái buôn Phùm Gi sao? Nhân loại dường
như không ai biết đến địa danh này, và vì "bị những
ngọn núi chất ngất kia bủa vây, cuộc sống … chỉ có nương
rẫy, trâu bò và dòng sông miệt mài chảy" nên các em cũng
chả biết đến ai (khác) cả.
<center>
<img
src="http://tuongnangtien.files.wordpress.com/2013/04/pa-21.jpg?w=550&h=367">
Global village: Ảnh: <a
href="http://baogialai.com.vn/channel/1622/201112/Mach-nguon-Chu-Mo-2117333/">baogialai.com</a>
</center>
Vẫn cứ theo lời của cô giáo Amai B'lan:
<blockquote>
Cả Phùm Gi không có lấy một cái giếng. Đất nơi đây toàn
đá, đào giếng rất cực mà chẳng có nước, nên tất cả
mọi sinh hoạt đều dùng nước sông Pa. Sáng sáng, trước khi
lên nương, những cô gái trong buôn đeo gùi ra sông lấy nước.
Họ vét một hố cát, ngồi chờ nước thấm vào, rồi múc
từng gáo nước đổ vào quả bầu khô gùi về nhà. Nước để
nguyên trong quả bầu, không nấu nướng gì hết. Khi nàouống
cứ việc xách quả bầu lên tu một hơi căng bụng đã đời. Ai
chịu khó hơn thì chèo thuyền qua sông, tìm tới những con suối
trên núi. Người ta nói nước suối uống ngon nhất, sau đó
mới tới nước sông, nước giếng xếp hạng ba.
<center>
<img
src="http://tuongnangtien.files.wordpress.com/2013/04/pa-3.jpg?w=500&h=666">
Địu con lấy nước: Ảnh Trần Thị Trung Thu
</center>
Cứ chiều đến, tôi lại ra sông nhìn người dân từ bờ bên
kia chèo thuyền về. Nắng vàng trải xuống lòng sông sóng sánh
như lụa. Trời cao xanh. Núi ngút ngàn. Cảnh tượng trông bình
yên đến lạ. Con nít giờ đó cũng ra sông tắm rửa, mong ngóng
bố mẹ. Phụ nữ tranh thủ lấy nước, giặt giũ quần áo.
Bến sông trở nên nhộn nhịp hẳn. Cũng ở đây, tôi nghe
người dân kể về sông Pa với giọng điệu tiếc nuối. Họ
nói:"Ngày trước sông Pa trong xanh lắm, lại có nhiều cá
nữa.
Gần đây có một cái thác rất đẹp gọi là thác tiên. Bây
giờ thì hết rồi. Mấy năm trở lại đây, sông Pa bắt đầu
đục ngầu vì ô nhiễm, nhưng người dân đâu còn cách nào
khác là cứ phải tiếp tục uống thứ nước đó. Nguồn nước
ô nhiễm kéo theo bệnh tật. Viêm khớp, đau thận, đau bao tử
là những bệnh ít người thoát được. Theo họ, thà chết từ
từ vì bệnh còn hơn là chết ngay tại chỗ vì khát.
Trong buôn hầu như không có người già bởi lẽ đâu ai sống
thọ tới 60. Phân nửa học trò của tôi mồ côi cha hoặc mẹ
từ khi còn rất nhỏ…
Cuộc sống của họ nếu cứ thế trôi qua thì cũng đã bần
cùng lắm rồi. Thế mà một ngày kia, cách đây khoảng hai năm,
công ty Hoàng Anh Gia Lai lập dự án xây thủy điện. Để có
đất xây thủy điện, chính quyền lấy đất của dân lại mà
không hề đền bù một xu, rồi bán lại cho Hoàng Anh Gia Lai.
Kết quả, dự án đó nuốt hết một nửa buôn Phùm Gi và nuốt
luôn cả sự linh thiêng ở đây…
Con sông Pa dài 374 cây số chảy qua ba tỉnh Kontum, Gia Lai, Phú
Yên, nhưng lại phải đeo tới năm cái gông thủy điện vào
cổ. Thủy điện Đồng Cam, thủy điện Ba Hạ, thủy điện An
Khê, thủy điện Ayun Hạ, thủy điện Ayun Thượng. Bây giờ
thêm một cái cạnh Phùm Gi này nữa là sáu. Tính ra, trung bình
cứ hơn 60 cây số là bị một đập. Ngày nay, các nước trên
thế giới không chơi thủy điện nữa vì nhiều tác hại, đến
cả người dân nơi đây cũng biết. Họ thấp thỏm lo sợ tới
một ngày mình phải bỏ buôn ra đi vì đập tràn. Và điều đó
đã tới trước khi tôi rời nơi đây một tuần.
Dòng sông mùa khô cạn đến mức trâu bò có thể lội qua, nay
dâng nước lênh láng tràn bờ. Người ta đã ngăn đập lại.
Con đập cách buôn chừng 200 mét nên Phùm Gi gánh chịu hậu
quả nặng nề nhất và nhanh nhất của việc ngăn dòng. Nước
dâng lên tới sau nhà dân, bò vào vườn tược và gieo rắc nỗi
kinh hoàng…
Dòng sông hiền hòa ngày đêm có tiếng thác đổ nay hết rồi.
Những chiều ra sông lấy nước nay cũng hết rồi.
Dòng sông bây giờ là một đường băng nước khổng lồ, dơ
bẩn và đục ngầu. Nước đã dâng lên hơn hai mét. Mọi
người không còn thấy con sông Pa quen thuộc đâu nữa, mà chỉ
thấy một con quái vật lúc nào cũng chực chờ muốn nuốt
chửng buôn làng…
</blockquote>
(S.đ.d trang 103-109).
<center>
<img
scr="http://tuongnangtien.files.wordpress.com/2013/04/p-41.jpg?w=500&h=375">
Thủy Điện Hoàng Anh Gia Lai. Ảnh: Trần Thị Trung Thu
</center>
Sự có mặt bất ngờ của Hoàng Anh Gia Lai, trong phần cuối
câu truyện của cô giáo ở bản làng xa khiến tôi (thốt
nhiên) nghĩ lại. Thôn Phùm Ghi, té ra, đâu có bị thiên hạ
lãng quên. Nó đã được chiếu cố bởi một công ty kinh
doanh đa ngành rất lớn mà tên tuổi chủ nhân đã "phủ
khắp các mặt báo" trong cũng như ngoài nước. Tờ <a
href="http://www.phununet.com/tin-tuc/cuong-dola-doanh-nhan-thieu-gia-nghin-ti/5c-17925sc-430635n.html">Phụ
Nữ</a> gọi ông là "Cường Đôla: Doanh nhân thiếu gia nghìn
tỷ" cùng với những chi tiết lý thú:
<blockquote>
"Vào thời điểm đó, giới truyền thông lùng sục các thông
tin về chuyện làm ăn cũng như 'tài năng kinh doanh' của
thiếu gia nhưng thu được kết quả không nhiều. Một lãnh
đạo của Công ty chứng khoán Sài Gòn – người có thời gian
làm việc với Nguyễn Quốc Cường khi công ty này tư vấn niêm
yết cho QCG cho biết:'Cường rất dễ chịu và là một người
kinh doanh, chứ không có cách cư xử kiểu dân chơi bạt tử như
mọi người đồn đại'.
</blockquote>
Trong khi đó, nếu tìm kiếm thông tin về Cường Đôla trên
Internet thì người ta sẽ nhận được vô vàn tin tức về thú
chơi siêu xe, quá khứ của một dân chơi khét tiếng nơi phố
núi, mối tình với các chân dài như …
<center>
<img
scr="http://tuongnangtien.files.wordpress.com/2013/04/pa-5.jpg?w=500&h=333">
Cường Đôla đình đám với siêu xe Lamborghini Aventador màu
vàng. Nguồn ảnh và chú thích: http://www.phununet.com
</center>
Dù thỉnh thoảng vẫn lái xe qua lại trên freeway 1015– đoạn
Hollywood Freeway, băng ngang qua nơi cư ngụ của những minh tinh
màn bạc Hoa Kỳ – tôi vẫn chưa bao giờ có cái "may mắn"
được tận mắt nhìn thấy một chiếc "siêu xe Lamborghini
Aventador" nào cả. Nó quá hiếm vì quá mắc, giá cả đâu
chừng nửa triệu Mỹ Kim!
Vẫn theo lời của tác giả Nước Mắt Của Rừng (*):
<blockquote>
Người Jrai đã từng là chủ vùng đất này (tên Gia Lai đọc
từ chữ "Jrai" mà ra). Tổ tiên họ đã sống và đã chết
ở đây. Họ có cách sống và văn hóa của riêng họ. Không ai
cảm thấy lạc lõng trong buôn làng của mình. Mọi người gắn
kết với nhau bằng truyền thống tâm linh vô cùng sâu sắc.
Trên đầu họ là bầu trời tự do. Dưới chân họ là đất
rừng linh thiêng. Họ đã sống như thế biết bao thế hệ. Mọi
chuyện cứ diễn ra như thuở ban đầu cho tới khi người Kinh
tới.
Người Kinh tới, đặt ra những chủ trương ngu ngốc và vơ vét
mọi thứ về mình vì họ có quyền lực trong tay. Số liệu
thống kê năm 2008 cho thấy ở Gia Lai, người Kinh chiếm 52% dân
số, trong khi người Jrai chỉ còn 33,5%. Người Kinh nghiễm nhiên
trở thành ông chủ trên mảnh đất của người Jrai, làm giàu
trên sự lạc hậu của người bản địa nhưng không lúc nào
ngớt lời chê bai. Những người Jrai hiền lành và thật thà
nhanh chóng trở nên trắng tay và bị kinh hóa.
</blockquote>
Bi kịch của người Jrai không lạ và cũng không mới. Khắp nơi
trên quả địa cầu này đã có rất nhiều giống dân bản
địa đã từng trải qua những kinh nghiệm (không may) tương
tự. Tuy nhiên, khai thác vơ vét cạn kiệt mọi tài nguyên thiên
nhiên để mua sắm cả một dàn xe hơi (mỗi cái trị giá vài
trăm ngàn dollars) và dồn nạn nhân đến mức bị diệt vong
thì là chuyện (e) chỉ có thể xẩy ra ở nước CHXHCNVN. Nơi
mà vị chủ tịch nước đầu tiên (ông Hồ Chí Minh) đã
từng long trọng hứa hẹn – trong <a
href="http://vhttdl.gialai.gov.vn/Vanhoa/Van-hoa-The-Thao-Du-lich/Ky-niem-66-nam-Ngay-Bac-Ho-gui-thu-cho-%C4%90ai-hoi-cac.aspx">Thư
Gửi Đại Hội Các Dân Tộc Thiểu Số Miền Nam</a>, vào
ngày 19 tháng 4 năm 1946 – như sau:
<blockquote>
Đồng bào Kinh hay Thổ, Mường hay Mán, Gia Rai hay Ê Đê, Xê
Đăng hay Ba Na và các dân tộc thiểu số khác, đều là con cháu
Việt Nam, đều là anh em ruột thịt. Chúng ta sống chết có
nhau, sướng khổ cùng nhau, no đói giúp nhau.
</blockquote>
Theo thông tin của <a
href="http://vhttdl.gialai.gov.vn/Vanhoa/Van-hoa-The-Thao-Du-lich/Ky-niem-66-nam-Ngay-Bac-Ho-gui-thu-cho-%C4%90ai-hoi-cac.aspx">Sở
Văn Hoá, Thể Thao & Du Lịch Gia Lai</a>:
<blockquote>
Nhân kỷ niệm 60 năm Bác Hồ gửi thư cho đồng bào các dân
tộc thiểu số miền Nam, Uỷ ban Mặt Trận Tổ quốc Việt Nam
đã phối hợp cùng Ban chỉ đạo Tây Nguyên tổ chức kỷ niệm
60 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho Đại hội các
dân tộc thiểu số miền Nam đồng thời đã lập bia thư tạc
nội dung thư Bác…
Toàn bộ nội dung bức thư được thể hiện kiểu chữ hộp,
chất liệu đồng, gắn trên phiến đá Thanh Hóa nguyên khối,
nặng hơn 60 tấn, phía trên nội dung thư tạc chân dung Bác Hồ
trên biểu tượng đài sen. Di tích sẽ cung cấp cho du khách và
các nhà nghiên cứu những hiểu biết về tư tưởng đại đoàn
kết dân tộc của Bác, bổ sung vào kho tàng Việt Nam những
trang tư liệu quý giá… Hiện nay di tích đang được Sở Văn
hóa, Thể thao và Du lịch, Bảo tàng tỉnh Gia Lai lập hồ sơ
đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận di tích
lịch sử quốc gia …
</blockquote>
Cái di tích của sự lường gạt trắng trợn này của ông Hồ
Chí Minh – tất nhiên – sẽ được ghi nhớ mãi mà không
cần phải được tạc bằng đồng hay ghi trên trên bia đá
nào ráo trọi. Riêng về tội ác đối với những dân tộc
bản địa hiện nay thì tôi e rằng cả đám người Kinh, dù ở
trong hay ngoài nước, đều là đồng phạm. Im lặng trước
tội ác là đồng loã, chớ còn gì nữa.
K'Tien
(*) <i>Nước Mắt Của Rừng.</i> Bút Ký của Amai B'Lan.Tựa:
Phan Ni Tấn.Nhân Ảnh Xuất Bản. Bìa và tranh: Khánh
Trường.Trình Bày: Lê Hân & Tạ Quốc Quang. Copyright @ 2013 by
Trung Thu. ISBN: 978-0-9811982-9-3. Ấn phí và bưu phí 15 M.K. Sách
có thể đặt mua theo địa chỉ sau:
Mr. Lê Hân
375 Destino Circle, San Jose, CA 95133
U.S.A or han.le3359@gmail.com
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130413/tuong-nang-tien-nuoc-song-pa-va-cuong-do-la),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét