<div class="boxright300"><img
src="http://danluan.org/files/u1/sub02/doicho2_tapchiamthuc.vn_.png" /><div
class="textholder">Thế đấy, làm sao chúng ta có thể phủ nhận
ăn thịt chó là một nét ẩm thực gắn liền với văn hóa
Việt?</div></div>
Fukuzawa Yukichi (1835-1901, tên phiên âm Hán Việt: Phúc Trạch Dụ
Cát) là một nhà tư tưởng có ảnh hưởng sâu và rộng nhất
đến xã hội Nhật Bản cận đại. Ông là một nhà cải cách
chính trị xã hội, nhà giáo dục tiên phong, nhà tư tưởng tiêu
biểu của Nhật Bản từ cuối thời Edo, đầu thời kỳ Minh
Trị - thời kỳ diễn ra những chuyển biến lớn lao trong lịch
sử Nhật Bản.
Đối với người Việt Nam, hay với những người hay ăn thịt
chó nói riêng, Fukuzawa Yukichi chắc chắn không thể nổi tiếng
bằng nhiều nhân vật khác ở cùng xứ sở với ông, Maria Ozawa
chẳng hạn. Song Ozawa hôm nay không có việc gì để làm ở
đây, vấn đề mình sắp nêu ra liên quan nhiều đến Yukichi
hơn, vì ông là tác giả của bài báo Thoát Á Luận, một trong
những bài báo quan trọng mở đường cho thời kỳ Khai sáng
của Nhật. Bài báo có đoạn:
<blockquote>"[…] Đối với chúng ta, những người sống ở
phương Đông, trừ khi chúng ta có quyết tâm vững chắc muốn
chống lại xu thế văn minh phương Tây thì chúng ta mới có thể
chống đỡ được, còn nếu không tốt nhất là chúng ta hãy
cùng chia sẻ chung số mệnh với nền văn minh ấy.
Nếu chúng ta quan sát kĩ lưỡng tình hình thế giới hiện nay,
chúng ta sẽ nhận thấy được rằng chúng ta không thể nào
chống lại được sự tấn công dữ dội của nền văn minh
ấy. Vậy tại sao chúng ta không cùng nhau bơi nổi trên biển
văn minh ấy, cùng nhau tạo ra một làn sóng văn minh ấy, cùng
nhau nỗ lực xây dựng và hưởng lạc những thành quả của
nền văn minh ấy? ..."</blockquote>
<center>***</center>
Nói chuyện Tây - Tàu nghe có vẻ to tát và xa vời quá, thôi
mình quay lại với chủ đề mà chúng ta đang bàn luận vậy.
Thực ra chúng ta nên có thái độ như thế nào đối với việc
ăn thịt chó?
Tuần vừa qua, dù rất bận rộn với công việc, nhưng mình
cũng theo dõi khá sát phần thảo luận của các bạn đối với
vấn đề này. Ý kiến thì nhiều, luận điểm cũng lắm, song
tựu trung có thể phân ra làm 02 phe: phe ủng hộ [việc ăn thịt
chó] và phe phản đối. Hai phe đều có cách tiếp cận vấn
đề khác nhau để bảo vệ quan điểm của mình, phe ủng hộ
thì tiếp cận trên khía cạnh văn hóa, còn phe phản đối tiếp
cận theo góc độ đạo đức. Ở cả hai góc độ này, mình
đều có phần nghiêng về phe ủng hộ nhiều hơn. Tại sao?
Về góc độ đạo đức, những luận điểm mà phe phản đối
đưa ra đều mông lung và khó đứng vững.
Có bạn cho rằng ta không nên ăn thịt chó bởi chó là bạn
của con người. Điều này chẳng lấy gì đảm bảo, vì có
thể người này, hoặc dân tộc này coi chó là bạn; nhưng
người khác, dân tộc khác lại không coi chó là bạn thì sao?
Cũng giống như người theo đạo Bà La Môn không ăn thịt bò vì
họ coi con bò là vật linh thiêng, nhưng họ không thể áp đặt
quan niệm đó lên phần còn lại của thế giới được.
Có người cho rằng chó là loài vật thông minh, do đó ta không
nên ăn thịt chó. Luận điểm này cũng dở nốt. Một số
nghiên cứu khoa học gần đây cho biết lợn thực ra thông minh
không thua gì chó, vậy bạn có định loại nốt thịt lợn ra
khỏi danh sách thực phẩm hàng ngày của chúng ta không?
Có bạn còn trích dẫn Kinh điển Phật giáo, đó là "Chúng sanh
bình đẳng", để chống lại việc ăn thịt chó. Đây là một
kiểu ngụy biện thuộc dạng 'lợi dụng quyền lực', đó là
kiểu ngụy biện không dùng lý lẽ mà sử dụng trích dẫn của
các danh nhân, nhân vật nổi tiếng, và coi đó là chân lý. Mình
xin thưa rằng, Phật giáo cũng chỉ là một hệ tư tưởng như
bao hệ tư tưởng khác. Phật giáo cấm ăn thịt chó (cứ tạm
cho là thế), nhưng Công giáo không cấm, và Việt Nam không phải
ai cũng theo đạo Phật. Một điểm nữa cần lưu ý, nếu đã
coi chúng sanh là bình đẳng thì chúng ta cũng không nên ăn thịt
của bất cứ loài vật gì sao?
Có bạn nói rằng quy trình giết mổ chó thật dã man, thậm chí
còn hăng hái đăng ảnh minh họa để kêu gọi tẩy chay thịt
chó. Đây cũng là một kiểu ngụy biện khác, có tên 'lợi
dụng lòng thương hại', đó là lợi dụng các thông tin dẫn
chứng có tính chất khơi gợi lòng trắc ẩn để tranh thủ sự
ủng hộ của đám đông mà không cần đến lý lẽ. Mình xin
thưa rằng, khi tranh luận, phiền các bạn chỉ dùng cái đầu
và nhét tạm con tim vào túi quần đi, vì nó luôn ngăn cản tư
duy lý tính. Để phản đối lại những luận điểm loại này,
phe ủng hộ chỉ cần chỉ ra việc giết mổ các con vật khác
cũng dã man không kém, và thực sự là dã man không kém. Chẳng
ai giết mổ gia súc gia cầm bằng những bản nhạc của Mozart
hay truyện của Kafka cả.
Trên góc độ văn hóa, tình hình cũng không khá hơn là bao.
Phe ủng hộ đưa ra luận điểm: ăn thịt chó là một nét văn
hóa dân tộc, ta không nên từ bỏ nó chỉ vì ý kiến của một
vài ông Tây ba lô nào đó. Phe phản đối bác lại, thịt chó
không phải là văn hóa! Nếu nó được coi là văn hóa thì đó
chỉ là thứ văn hóa của một số ít người. Có bạn còn đòi
định nghĩa lại khái niệm văn hóa (!?). Mình xin thưa rằng, cho
dù việc ăn thịt chó không phải là một nét ẩm thực đại
diện cho văn hóa Việt đi chăng nữa, thì cũng không thể phủ
nhận rằng nó chiếm một vị trí không nhỏ trong tâm thức
người Việt, hay nói cách khác, văn hóa Việt không hề bài
xích nó.
Dân gian chẳng từ lâu đã truyền tụng câu nói:
<em>Sống trên đời ăn miếng dồi chó, chết đi rồi biết có
hay không.</em>
Hay câu ca dao:
<em>Con gà cục tác lá chanh,
Con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi
Con chó khóc đứng khóc ngồi
Ai đi ra chợ mua tôi đồng riềng.</em>
Trong bút ký trứ danh 'Món ngon Hà Nội', Vũ Bằng đả mô tả
một cách hết sức chi tiết về thú ăn thịt chó của người
miền Bắc. Trong đó có đoạn:
<blockquote>"...Một chiều mưa phiêu phiêu ở chốn đồng ruộng
căm căm gió rét, không đi chơi đâu được, mà trải một cái
chiếu lên thềm gạch ngồi đưa cay vài chén tửu, trước mặt
có một mâm thịt chó làm đủ các món: chả, tái, ca-ry, dựa
mận, chạo, nem... riêng cứ trông thôi, ta cũng đã thấy lòng
phiêu phiêu như mở hội rồi..."</blockquote>
Thế đấy, làm sao chúng ta có thể phủ nhận ăn thịt chó là
một nét ẩm thực gắn liền với văn hóa Việt? Các bạn có
thể không, hoặc chưa nghe những câu chuyện, câu ca dao trên,
nhưng các bạn không thể bịt mắt bịt tai trước những quán
thịt chó mọc lên đầy rẫy khắp Bắc - Trung - Nam được.
<center>***</center>
Vì vậy, nên chăng, chúng ta tìm một cách tiếp cận khác, thực
tế và riết róng hơn, đối với việc ăn thịt chó?
Lại nói về Fukuzawa Yukichi, ông là một trong những nhà tư
tưởng đầu tiên đặt nền móng cho phong trào Duy tân lần thứ
nhất - Duy tân Meiji. Đó là từ bỏ những quan niệm cũ kỹ,
những nét văn hóa đã cổ hủ của người Á đông, thay vào
đó là sự học hỏi một cách nghiêm túc và cầu thị nền văn
minh phương Tây, cụ thể là Anh, Pháp, Mỹ, Đức. Trong tinh
thần đó, mọi lĩnh vực từ xã hội, kinh tế, chính trị, giáo
dục, nghệ thuật... của Nhật bản đều chịu những sự biến
đổi đáng kể, và tất cả, đều dựa trên chuẩn mực của
người phương Tây. Nói cách khác, người Nhật bắt chước theo
người phương Tây, từ cách đi đứng, giao tiếp, ăn uống, và
thưởng thức thẩm mỹ. Như vậy, với chủ trương Thoát Á, Sau
hai cuộc Duy tân (Meiji và Showa), Nhật Bản đã có những bước
tiến thần kỳ và trở thành siêu cường thế giới về kinh
tế cũng như văn hóa như chúng ta đã biết.
Trở lại với việc ăn thịt chó của người Việt, mình xin
đề nghị chúng ta không nên tranh cãi trên góc độ văn hóa và
đạo đức nữa, vì sẽ chẳng đi đến đâu cả. Ta cứ công
nhận đi, rằng ăn thịt chó không hề vi phạm bất cứ một quy
tắc đạo đức nào cả, và nó chắc chắn là một thành phần
không thể thiếu trong văn hóa Việt.
Nhưng cho dù như vậy, ta vẫn phải từ bỏ nó, nếu muốn gia
nhập sân chơi của các nước văn minh.
Ta phải từ bỏ nó, không vì một lý do nào cả, mà tại vì
các nước văn minh không chấp nhận nó, thế thôi. Như Fukuzawa
Yukichi đã viết: <em>"...trừ phi chúng ta chắc chắn muốn chống
lại, bằng không hãy cùng chia sẻ số mệnh với nền văn minh
phương Tây".</em>
Có bạn gì đó nói đúng: nhập gia tùy tục. Người nước
ngoài khi đã đến Việt Nam thì phải tôn trọng những sản
phẩm thuộc nền văn hóa Việt Nam, tương tự, người Việt
muốn gia nhập sân chơi chung thì cũng phải tuân theo những nét
văn hóa phổ quát. Cái quan trọng là, du khách nước ngoài có
thể không đến Việt Nam, nhưng sẽ rất khó khăn cho Việt Nam
nếu không chìa tay về phía thế giới phương Tây. Luận ngữ
nói: <em>"Bất đồng đạo nan tương vi mưu",</em> chúng ta khó có
thể cùng chia sẻ một tương lai chung với họ nếu chúng ta
không chia sẻ với họ cùng cách nhìn nhận, văn hóa, quan niệm.
Đến đây có bạn sẽ nói: <em>"chẳng lẽ bây giờ chúng ta
phải từ bỏ một thói quen ẩm thực đã thành văn hóa của
mình chỉ để được hòa nhập với nền văn minh phương Tây
ư?"</em> Đúng vậy đấy! Nhưng không phải bây giờ chúng ta
mới làm như vậy, mà chúng ta đã làm từ rất lâu rồi, từ
cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX kia. Chúng ta đã từ bỏ
những thứ còn chắc chắn, còn thâm căn cố đế hơn nhiều,
để không lỡ nhịp với đoàn tàu văn minh thế giới. Chúng ta
đã phải từ bỏ chữ Nôm, chữ Hán, để học theo chữ Quốc
ngữ với mẫu tự La tinh; chúng ta đã từ bỏ lối học hành
tầm chương trích cú để học theo lối tư duy biện chứng;
chúng ta đã từ bỏ khăn đống áo the để đến với chemise và
veston; chúng ta đã từ bỏ tóc dài và răng đen. v.v... Vậy,
tại sao chúng ta lại không thể từ bỏ một thú vui ăn uống
(mình nhấn mạnh, chỉ là thú vui) vốn không quá quan trọng,
để đổi lại được sự tiến bộ, sự văn minh?
Để cho các bạn có được cái nhìn toàn cảnh 'làn gió văn
minh' đang tràn qua phương Đông dữ dội như thế nào, mình xin
đưa ra một vài ví dụ:
Trước thế vận hội Olympic 2008, quan chức Bắc Kinh yêu cầu
loại thịt chó ra khỏi thực đơn của 112 nhà hàng được lựa
chọn phục vụ thế vận hội nhằm tránh làm người nước
ngoài tức giận khi đến đây.
Từ tháng 1/2007, ít nhất 10 nhóm hoạt động ở Trung Quốc cùng
ký vào cam kết không ăn thịt chó, mèo. Cam kết này nhận
được 42.000 chữ ký từ người dân, và được lan truyền
khắp đất nước.
Ngày 26/10/2010, trước sức ép của những hiệp hội bảo vệ
vật nuôi, Trung Quốc đã đưa ra dự thảo luật cấm ăn thịt
chó mèo, theo đó những ai bị phát hiện ăn thịt chó mèo có
thể bị phạt tù đến 15 ngày.
Từ năm 1950, Hong Kong ra pháp lệnh cấm giết chó mèo làm thực
phẩm cho con người hoặc bất kỳ động vật nào. Tháng 12/2006,
bốn người đàn ông địa phương phải ngồi tù 30 ngày vì
giết thịt 2 con chó. Năm 1998, một người Hong Kong bị phạt tù
1 tháng và phạt 2.000 đô-la Hong Kong vì tội đuổi bắt chó
trên phố để giết thịt.
Năm 2001, chính quyền Đài Loan ra lệnh cấm bán thịt chó vì áp
lực từ các nhóm hoạt động vì quyền động vật và cũng
muốn cải thiện hình ảnh trong mắt cộng đồng quốc tế. Năm
2007, chính quyền thông qua luật cho phép phạt người bán thịt
chó hơn 7.700 USD.
Ngay tại Hàn Quốc, nơi thịt chó là một món ăn truyền thống,
cũng đã có những cuộc biểu tình với quy mô lớn nhằm bảo
vệ cho loại động vật này. Đơn cử, ngày 1/7/2010, lễ hội
thịt chó của Hiệp hội nông dân nuôi chó cũng phải bị hoãn
lại vì vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ những tổ
chức bảo vệ vật nuôi.
Các bạn thấy đấy, có một xu hướng tất yếu là chúng ta
sẽ phải cùng chung quan điểm với phương Tây về việc nên hay
không ăn thịt chó, vậy tại sao chúng ta lại phải chờ đến
ngày đó? Chúng ta có thể bắt đầu ngay từ bây giờ, thay
đổi cách nhìn nhận và hành động của mình. Nói theo Fukuzawa
Yukichi, hãy cùng nhau nỗ lực xây dựng và hưởng lạc từ
những thành quả của nền văn minh ấy.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130415/an-thit-cho-mot-goc-nhin-khac), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét