Góp một lời bàn nhân đọc bài: <a
href="http://giaoduc.net.vn/Giao-duc-24h/Van-hoa-ung-xu-Dan-mien-Nam-an-dut-nguoi-mien-Bac/214868.gd">Văn
hóa ứng xử: Dân miền Nam "ăn đứt" người miền Bắc</a>
Cách đây hơn một năm (2011) tôi có dịp sống ở miền Bắc-Hà
Nội là chính - trong gần 1 năm để thực hiện một dự án
tình nguyện cho nhóm những người bị bệnh Hemo
(www.hemoviet.org.vn).
<div class="boxright220"><img
src="https://danluan.org/files/u1/sub03/untitled1_0.png" width="223"
height="168" alt="untitled1_0.png" /></div>
Cuộc sống xa nhà, tôi ở trọ và ăn cơm bụi. Tôi phát hiện
một nét văn hóa thú vị ở đây là chủ quán chỉ bán đồ
ăn: cơm, phở, bún,… nhưng không có ước uống như các quán
ở miền Trung. Bên cạnh các quán ăn luôn có một người ngồi
bán nước uống (nước chè) kèm với các món lặt vặt như
thuốc lào, kẹo lạc,… Khách sau khi ăn phải ra quán nước này
để mua nước uống, tầm 2.000đ/cốc. Luôn luôn có sự cộng
sinh giữa quán ăn và quán nước như vậy.
Ban đầu tôi cũng có phần bỡ ngỡ với lối làm ăn bắt chẹt
này nhưng ngẫm lại thấy có điều thú vị. Từ một việc
nhỏ này nhưng nếu suy ngẫm ta thấy nó ẩn chứa một nền văn
hóa lớn về nhận thức của con người trong việc kinh doanh và
xa hơn là về chính trị.
Miền Nam và miền Trung có truyền thống kinh tế thị trường
từ lâu, dù sau năm 1975 có bị nền chính trị trấn áp và tiêu
diệt nhưng nó không mất đi. Chính văn hóa kinh doanh thị
trường miền Nam đã cứu đất nước khỏi miệng hố đói kém
năm 1986 và giải phóng ngược lại miền Bắc (xem sách Bên
Thắng Cuộc của Huy Đức). Trong kinh tế thị trường, người
kinh doanh làm ăn luôn nghĩ đến khách hàng, làm hài lòng khách
hàng để phát triển sự nghiệp. Tư tưởng này ăn sâu vào máu
của người miền Nam. Do vậy mà tất cả các quán ăn ở đây
đều phục vụ nước miễn phí, cả trà đá hoặc trà nóng tùy
mùa, khách uống bao nhiêu cũng được. Kinh tế thị trường còn
làm cho người dân có tính cách cởi mở và hợp tác hơn.
Người miền Bắc chỉ sinh hoạt kinh tế thị trường từ thời
kỳ đổi mới. Tuy hấp thụ cách thức làm ăn mới nhưng tư duy
họ vẫn chưa thay đổi. Tư duy làm ăn kiểu cũ là bắt chẹt
người khác đến mức có thể để kiếm lợi cho mình. Lối suy
nghĩ làm ăn như vậy còn tồn tại rất lớn ở người miền
Bắc qua kiểu bán nước trên. Chủ quán biết người ăn không
thể không uống nước và họ lại được dịp bán nước để
có tiền thêm. Suy nghĩ của người dân trong nền kinh tế phi
thị trường nó khác với kinh tế thị trường là như vậy.
Tôi suy nghĩ, tại sao không có ai đó thực hiện nước uống
miễn phí để cạnh tranh thu hút khách? Không ai làm thế vì cả
cộng đồng đều không nghĩ đến việc phục vụ trước mà
chỉ nghĩ đến việc bóp chẹt. Văn hóa ảnh hưởng đến con
người nó mạnh mẽ là làm cho tất cả mọi người có lối suy
nghĩ giống nhau. Câu chuyện bún mắng, cháo chửi ở Hà Nội mà
báo chí đưa tin cũng là lối làm ăn của kiểu kinh tế phi thị
trường còn sót lại.
Văn hóa, suy nghĩ của con người không chỉ ảnh hưởng đến
kinh tế mà còn ảnh hưởng đến chính trị. Kinh tế thị
trường thường đi kèm với nền chính trị dân chủ; kinh tế
bóp chẹt đi với kiểu chính trị phi dân chủ tương ứng. Trong
nền chính trị dân chủ, chính trị gia hướng đến phục vụ
dân tộc, cộng đồng để thăng tiến sự nghiệp còn trong nền
chính trị phi dân chủ, người làm chính trị chăm chăm đến
lợi ích của mình và phe nhóm, triệt hạ, bắt chẹt nhau hơn
là hợp tác, phục vụ. Con người chính trị dân chủ cũng có
văn hóa cởi mở hơn con người chính trị phi dân chủ.
Nhà văn hóa Phan Khôi cách đây hơn nửa thế kỷ đã thấy vấn
đề văn hóa ảnh hưởng rất lớn trong vấn đề thay đổi xã
hội nói chung và dân chủ hóa nói riêng. Ông viết:
"<em>Người Tàu vì còn chưa cạo hết những tư tưởng cũ ở
trong óc đi, nên trong mấy năm đó tuy đã đánh đổ Mãn Thanh,
lập nên Dân quốc, nhưng mọi việc trong nước cũng vẫn còn
hư bại. Nước thì nước Dân chủ mà óc của dân chúng thì là
óc nô lệ, bởi vậy hồi Dân quốc ngũ niên (1916), Viên Thế
Khải mới nổi lên xưng hoàng đế</em>". — Phan Khôi - trích
"Vấn đề cải cách"
Miền Bắc với Hà Nội là trung tâm chính trị của đất
nước, chắc chắn một điều, chính trị gia xuất thân tại
đây hay nơi khác đến đều bị ảnh hưởng hoặc đối mặt
với văn hóa phi dân chủ còn thâm căng cố đế nơi đây. Đây
là một vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến trình
xây dựng nền dân chủ cho đất nước.
Chúng ta có thể thực hành các qui tắc dân chủ trong vài năm
nhưng để xây nền văn hóa dân chủ phải mất vài ba thế hệ.
Nền tảng chính trị dân chủ chỉ có thể xây vững chắc trên
nền văn hóa dân chủ. Xem ra việc này còn dài và gian nan đối
với người Việt Nam chúng ta.
<em><strong>Nguyễn Văn Thạnh</strong></em>
P.s: Bài viết là góc nhìn và suy nghĩ của tác giả khi sống ở
đó hơn 1 năm trước đây (2011). Tác giả không dám quả quyết
là hiện nay sẽ giống như vậy. (Tôi không biết là đã có
nước uống miễn phí chưa).
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130416/nguyen-van-thanh-van-hoa-va-nen-dan-chu-nhin-tu-ly-nuoc-ha-noi),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét