Ngô Nhân Dụng - Thiên An Môn hay Dresden?

Bài trước trong mục này đã đặt một câu hỏi về sự tan rã
nhanh chóng của các chế độ cộng sản Ðông Âu: "Chế độ
vững như bàn thạch, cho đến ngày nó sụp đổ. Tại sao
người ta không thấy được những nhược điểm nằm bên
dưới các chế độ tưởng như muôn năm trường trị như
vậy?"

Một người đã nghiên cứu về trường hợp Ðông Ðức, còn
gọi là Cộng Hòa Dân Chủ Ðức, là Daniel V. Friedheim, đã thấy
rằng nguyên nhân chính khiến chế độ sụp đổ không phải
chỉ vì áp lực của người dân từ bên dưới; cũng không
phải vì giới lãnh đạo cao cấp đã chấp nhận chịu thua. Theo
ông, nguyên nhân chủ yếu là vì chính <strong>hàng ngũ cán bộ
cấp trung</strong> đã chán ngán hệ thống xã hội và chính trị
mà họ đang góp công duy trì.

Trong một bài đăng trên tạp chí Chính Trị Ðức (German
Politics) vào Tháng Tư năm 1993, Friedheim trình bày trình tự sụp
đổ của Cộng sản Ðông Ðức. Ông ghi nhận ý kiến của nhà
xã hội học nổi danh Max Weber, thấy rằng bất cứ một chế
độ nào cũng phải dùng một "hệ thống thuộc lại." Một
chế độ sụp đổ từ bên trên nếu nhóm người lãnh đạo
hết tin vào khả năng kềm hãm dân chúng, như chúng ta thấy ở
Tiệp Khắc, Bulgaria, Nga. Nhưng ở Ðông Ðức, sự sụp đổ
diễn ra ngay ở trong hệ thống cai trị, tức là những người
cán bộ trung cấp không còn thấy mình có thể tuân lệnh đảng
Cộng sản mà đàn áp người dân nữa.

Bài luận văn trên dựa trên luận án tiến sĩ của Daniel
Friedheim tại Ðại Học Yale, sau khi tác giả đã thực hiện
một cuộc phỏng vấn 119 quan chức và cán bộ thuộc chế độ
cộng sản Ðông Ðức ngay sau khi nước Ðức thống nhất.

Những người được chọn để phỏng vấn đều thuộc thành
phần bộ máy bí mật có nhiệm vụ trấn áp khủng hoảng
(Eisatzleitungen), ở trung ương và địa phương. Họ đứng đầu
những ban bí thư đảng bộ, chỉ huy mật vụ, chính quyền,
cảnh sát và quân đội; chính họ phải quyết định có sử
dụng vũ lực đàn áp dân biểu tình hay không; khi dân Ðông
Ðức biểu tình đòi dân chủ vào mùa Thu năm 1989. Chúng ta cần
nhớ lại là vào Tháng Sáu năm đó, Cộng sản Trung Quốc đã
dùng quân đội tàn sát các công nhân và sinh viên biểu tình ở
Thiên An Môn. Tổng bí thư đảng Cộng sản Ðông Ðức Erich
Honecker cũng dọa sẽ dạy bài học Thiên An Môn cho dân chúng.
Từ Tháng Ba năm 1989 cảnh sát công an đã dùng lựu đạn cay và
dùi cui đàn áp biểu tình. Ðến Tháng Chín, người đứng đầu
mật vụ (Stasi) là Erich Mielke đã báo động "tình hình vô
cùng nghiêm trọng" và giải pháp duy nhất là phải "dùng
bạo lực, chỉ có bạo lực thôi." Trong Tháng Mười, dân đi
biểu tình ngày càng đông ở Leipzig, Dresden, rồi Berlin.

Cuối cùng, chính một người trong hàng ngũ công an mật vụ đã
mở cửa cho ngọn gió tự do dân chủ trỗi lên, trong một hành
động bất ngờ, "đột hứng." Ngày 8 Tháng Mười năm 1989,
dân chúng tại thành phố Dresden đi biểu tình cùng với giới
trí thức, nghệ sĩ, sinh viên, công nhân. Ðoàn người biểu
tình đứng đối diện với đoàn công an võ trang hằm hè. Bỗng
đoàn công an ngạc nhiên khi thấy một người dân tách ra, đi
từ từ tiến dần về phía họ; rồi hỏi có ai ra để nói
chuyện hay không. Một viên sĩ quan công an đã tiến tới. Hai
người nói chuyện "giữa trận tiền" một hồi; và đi tới
hai quyết định: Ðoàn biểu tình sẽ giải tán, và cử ra ngay
20 người đại diện. Họ sẽ họp bàn với phía công an; tối
hôm đó sẽ công bố kết quả buổi họp tại bốn nhà thờ.
Thế là 20 người bất ngờ được đề cử làm "đại
biểu" của đoàn biểu tình. Trong đó có đủ thành phần: sinh
viên, công nhân, thầy giáo, thợ mộc, thợ máy, y tá, vân vân,
có cả một đảng viên cộng sản. Người nhỏ nhất là một
thợ máy tập sự 17 tuổi, già nhất là một giáo sư về tôn
giáo, 58 tuổi; đa số trong lứa tuổi 20, 30.

Biến cố được gọi là "Mô hình Dresden" sau đó đã được
đem ra làm mẫu ở các thành phố khác khi công an mật vụ
đứng trước đoàn biểu tình. Nhưng tại sao chính quyền Dresden
sau đó lại chịu nhượng bộ, phải chấp nhận 20 công dân
tình cờ thành những người đối thoại với họ? Friedheim đã
tìm thấy chính các quan chức trung cấp trong guồng máy an ninh
đã chán ngán vai trò đàn áp dân mà họ phải đóng. Người
chỉ huy công an bỗng nghĩ ra đề nghị phái đoàn 20 người
để thương thuyết, mặc dù không cấp trên nào cho phép anh ta
làm như vậy. Lệnh trên là dùng vũ lực, chỉ dùng vũ lực! Sau
này được phỏng vấn, anh nói rằng thực ra anh đã không
đồng ý với lệnh trên bảo phải dùng vũ lực. Anh vẫn
được lệnh đàn áp, nhưng bỗng nhiên nghĩ ra một cách trì
hoãn lệnh. Khi anh ra lệnh các công an mật vụ buông cái khiên
sắt họ ôm trước ngực, đặt tất cả xuống đất để bày
tỏ thiện chí, tiếng vỗ tay hoan hô reo ầm lên trong đoàn
biểu tình. Anh ta kể: Vai tôi bỗng nhẹ hẳn đi, trút được
một gánh nặng! Tối hôm đó tôi về báo cáo, ông sếp tôi
bảo: Bây giờ tao báo cáo lên trên chắc họ không tin có
chuyện này!

Tại sao viên chỉ huy công an ở Dresden lại hành động như
vậy; rồi các nơi khác cũng làm theo? Lý do chính là họ đã
bớt tin vào chế độ cộng sản. Friedheim phỏng vấn các viên
chức trung cấp trong guồng máy đàn áp cho thấy điều này.
Một câu hỏi về chủ nghĩa cộng sản nói chung, viết: "Không
có chế độ nào có thể đạt được những thành tựu về xã
hội như chế độ cộng sản." Với câu này, có 97% nói khi gia
nhập đảng Cộng sản họ đã tin vào điều đó. Nhưng, tới
mùa Thu năm 1989 thì chỉ có 65% nói họ còn nghĩ chế độ Cộng
sản Ðông Ðức là tốt nhất thôi. Thật ra, tỷ lệ giảm từ
97% xuống 65% cũng không mất mát nhiều lắm, vì vẫn còn gần 2
phần 3 các quan chức trung cấp tin tưởng chế độ Cộng sản
là con đường tốt nhất cho xã hội của họ.

Nhưng mặc dù đa số 65% vẫn tin ở chủ nghĩa cộng sản, đối
với biện pháp đàn áp dân bằng bạo lực thì thái độ của
các viên chức công an trung cấp lại thay đổi rất nhiều. Trong
cuộc phỏng vấn trên, Friedheim hỏi họ: "Khi mới bước vào
đảng, anh có tin rằng chính phủ có quyền dùng công an đàn áp
các đám dân biểu tình hay không? Có 78% nói họ đã tin chính
phủ có quyền đó. Tiếp theo là câu hỏi: "Sau khi đã chứng
kiến các biến cố vào mùa Thu năm 1989, lúc đó anh còn tin
chính phủ có quyền đàn áp hay không?" Số người vẫn tin
tụt xuống, chỉ còn 8%. Chính các người công an trung cấp đã
trưởng thành nên thay đổi thái độ.

Chúng ta càng thấy rõ điều này, khi họ được hỏi về vụ
đàn áp kiểu Thiên An Môn. Yêu cầu họ chọn một câu đúng
nhất để mô tả vụ đổ máu ở Thiên An Môn, Friedheim thấy:
Chỉ có 1% các quan chức công an trung cấp nghĩ rằng vụ này
"có thể diễn ra ở nước Ðức" của họ. Có 26% số
người được phỏng vấn thấy "bảo vệ chủ nghĩa xã hội
mà phải đổ máu như vậy là không đáng." Trong khi đó có 42%
phần trăm đồng ý với nhận định rằng "một vụ đổ máu
như thế chỉ có thể diễn ra tại Trung Quốc hay một nước Á
Châu thôi." Trong nhận định này, chúng ta thấy ẩn tàng một
thái độ khinh miệt, cho là người Châu Á thì khát máu, dễ
giết nhau, hơn người Ðức.

Trong lịch sử vụ sụp đổ của chế độ Cộng sản ở Ðông
Âu, chúng ta biết có nhiều nguyên nhân cùng họp lại gây ra;
nhưng riêng tại Ðông Ðức thì có lẽ yếu tố quan trọng
nhất là sự sụp đổ của cây cột trụ chống đỡ cho đảng
Cộng sản: Giới chỉ huy trung cấp trong guồng máy đàn áp.
Tại thành phố Dresden, chính viên sĩ quan chỉ huy mật vụ Stasi
và cấp trên của anh ta đứng đầu về nội an, cả hai đã bí
mật liên lạc với vị giám mục địa phương để cùng tìm
cách tránh đổ máu.

Chúng ta không thể đoán hiện nay tâm trạng những người trong
guồng máy công an mật vụ của cộng sản Việt Nam có còn tin
tưởng ở chủ nghĩa cộng sản và chế độ đến mức nào.
Nhưng họ cũng là người, là người Việt cả. Họ cũng biết
chuyện gì đang diễn ra trong xã hội, họ còn biết nhiều hơn
về sự thật đằng sau cuộc tranh chấp giữa các người lãnh
đạo đảng. Khi phải chọn lựa, liệu họ sẽ theo "Mô hình
Thiên An Môn" hay "Mô hình Dresden?"

Có một cách để giới chỉ huy công an ở Việt Nam tránh không
phải lựa chọn giữa Thiên An Môn hay Dresden. Là họ từ chối
không tham dự vào bất cứ một hành động đàn áp nào, nếu
những người đi biểu tình có lý do chính đáng. Nông dân biểu
tình đòi bồi thường đất, chống cướp đất là chính đáng.
Dân chúng biểu tình chống ngoại bang xâm chiếm biển đảo,
đất đai và cướp phá thuyền của ngư dân Việt Nam, đó cũng
là một lý do chính đáng. Các người chỉ huy công an ở Việt
Nam phải từ chối không tham dự các cuộc đàn áp biểu tình
chính đáng, chắc chắn họ sẽ thành công.

Công an cũng có quyền từ chối không tham dự vào những vụ
trục xuất người dân để chiếm đất trao lại cho các nhà
thầu xây dựng. Họ có thể đến hiện trường, có mặt đúng
giờ, với đồng phục tề chỉnh; họ cứ đứng đó chứng
kiến cảnh các quan chức đưa giấy tờ trục xuất dân ra khỏi
ngôi nhà họ ở, hay thửa ruộng họ đang cày. Cứ đứng yên
chứng kiến hai bên cãi cọ nhưng nhất quyết không can thiệp
vào các cuộc tranh chấp đó. Cam đoan đồng bào sẽ vỗ tay hoan
hô! Mà sẽ không phải thắc mắc chọn giữa Thiên An Môn hay
Dresden nữa!

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130419/ngo-nhan-dung-thien-an-mon-hay-dresden),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!