Ngô Nhân Dụng - Khi đảng Cộng Sản tự giải thể

Sau khi chế độ quân phiệt ở Miến Ðiện chấp nhận con
đường dân chủ hóa, nhiều người nghĩ đảng Cộng Sản Việt
Nam cũng nên theo gót họ. Theo một cách giản dị là họ có
thể sửa đổi hiến pháp, bãi bỏ độc quyền thống trị của
đảng, bắt đầu nới lỏng cho các quyền tự do phát biểu,
tự do hội họp; và sau cùng tổ chức bầu cử cho nhiều đảng
chính trị tham dự. Như vậy, họ có thể tuyên bố bắt đầu
một tiến trình dân chủ hóa, như giới tướng lãnh ở Miến
Ðiện đang làm.


<div class="boxleft300"><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhoGQeWeY2Rx5E0IUnawWWF10dobEJ0Khdoxi4V1NdUCsGADSAoKXKw-N4dsaEKZ21tAMF8qcsdNxHqWnfTrZDKqL7f92A6aRCj4LWnKpCtn3AdO5cgdxQ7m0gf9jQKIuP2JE5Pa2q-SQ/s1600/images+(25).jpg"
/></div>
Không biết những người cầm đầu đảng Cộng Sản có khả
năng và can đảm dấn bước trên con đường như vậy không.
Nhưng nếu họ làm như thế thật thì có thể đáng lo cho nước
Việt Nam. Vì trong quá khứ đã có một đảng Cộng Sản đi theo
con đường đó vào năm 1990, ở Bulgaria. Cho đến nay chế độ
dân chủ ở nước đó vẫn chưa thực sự trưởng thành, mà vì
thế nền kinh tế tiến chậm nhất trong số các nước Cộng
Sản cũ ở Ðông Âu.

Tại các nước thay đổi chế độ khác, kinh tế suy sụp sau khi
thay đổi thể chế vì thời gian chuyển tiếp gian nan. Nhưng
không có nước nào mà tình trạng kinh tế suy yếu kéo dài như
ở Bulgaria. Tại các nước khác, kinh tế suy yếu nhưng không
làm cho dân chúng mất tin tưởng vào thể chế dân chủ; nhờ
thế đời sống ngày càng được cải thiện. Ngay tại một
nước không Cộng Sản như Tây Ban Nha, sau khi chế độ dân chủ
thay thế chế độ Franco (chết năm 1975) thì tỷ lệ phát triển
kinh tế cũng xuống thấp; từ trung bình 7% một năm (1960-1974)
xuống thấp hơn 2% (1975-1985). Cùng lúc đó tỷ lệ thất nghiệp
tăng từ 3% lên tới 20%. Tuy vậy, dân chúng Tây Ban Nha, cũng như
dân các nước cựu Cộng Sản như Hungary, Tiệp, Ba Lan, vẫn tin
tưởng rằng thể chế tự do dân chủ là tốt nhất, so với
các chế độ cũ; kinh tế suy yếu là hiện tượng ngắn hạn.

Tại Bulgaria thì khác. Kinh tế xuống quá khiến người dân chán
cả thể chế tự do dân chủ. Mức sống giảm 40% trong 14 năm
sau khi thay đổi chế độ. Lạm phát có lúc lên tới 122% một
năm (1994) - tức là giá hàng hóa tăng gấp đôi - và tăng gấp
bốn (311%, năm 1996). Ðến năm 1997, một chính phủ không Cộng
Sản đắc cử, quyết tâm cải tổ cơ cấu và ngân hàng, nhờ
thế dần dần khôi phục được niềm tin, kinh tế bắt đầu
hồi phục. Từ năm 2000, sau khi việc đổi mới kinh tế được
thực hiện toàn diện, kinh tế Bulgaria mới gia tăng với một
tốc độ trung bình 6%, ngân sách chính phủ bắt đầu thặng
dư. Trong năm 2012, lợi tức bình quân của dân Bulgaria đã lên
trên 14,000 đô la Mỹ một năm, và tỷ lệ thất nghiệp dưới
10%. Tuy nhiên, viễn tượng phát triển kinh tế lâu dài ở
Bulgaria vẫn chưa sáng sủa vì guồng máy chính quyền vẫn còn
đầy tham nhũng, hệ thống tư pháp chưa vững chắc, vì thế
quyền tư hữu cũng bấp bênh khiến giới đầu tư chưa yên
lòng.

Tại sao con đường phát triển kinh tế và dân chủ hóa ở
Bulgaria gặp nhiều chướng ngại như vậy? Nguyên do là vì
đảng Cộng Sản Bulgaria đã "cướp thời cơ," tự đứng ra
thay đổi chế độ, để tiếp tục giữ quyền bính dưới một
tên gọi mới. Ðây là một kinh nghiệm mà người Việt Nam cần
nghiên cứu để tránh vết xe đổ.

Năm 1989, biến cố trong vùng Ðông Âu khiến đảng Cộng Sản
Bulgaria lo sợ. Một ngày sau khi bức tường Berlin đổ (9 Tháng
Mười Một năm 1989), Bộ Chính Trị đảng Cộng Sản Bulgaria
đã họp nhau truất phế Tổng Bí Thư Todor Zhivkov (nắm quyền
từ năm 1954), bầu một người mới. Nhóm lãnh đạo mới bắt
đầu chương trình cải tổ chính trị theo trình tự của họ;
mục đích để kiểm soát tình hình việc thay đổi. Tháng Hai
năm 1990, đại hội đảng đã biểu quyết xóa bỏ điều số 1
trong hiến pháp giành độc quyền lãnh đạo cho đảng, cũng
giống xóa bỏ như điều 4 ở Việt Nam. Ðể có một bộ mặt
dân chủ hóa giống như thật, đảng Cộng Sản mời một nhóm
người được coi là "đối lập" tới họp một "Hội
nghị Bàn tròn" bàn công việc cải tổ chính trị.

Hành động này cốt để cho thấy họ cũng làm một công việc
giống như các đảng Cộng Sản ở Ba Lan, Hungary và Tiệp Khắc.
Nhưng các "Hội nghị Bàn tròn" ở hai nước kia khác hẳn.
Vì tại hai nước đó đã có một hình thức xã hội công dân
sinh hoạt mạnh từ trước. Ở Ba Lan là nhờ giới công nhân và
các nhà trí thức trong Giáo Hội Công Giáo; mà nông dân Ba Lan
cũng chưa bao giờ bị nạn tập thể hóa, đã quen sống tự
lập, tự chủ. Tại Hungary kinh tế đã thay đổi dần dần trong
ba chục năm, nông dân và giới tiểu thương được tự do làm
ăn. Ở Tiệp Khắc, phong trào Hiến Chương 77 đã khơi động
những cuộc thảo luận về thể chế và xây dựng xã hội công
dân. Còn tại Bulgaria, chế độ Cộng Sản theo đúng khuôn mẫu
Stalin, không chấp nhận một ý kiến hay hành động nào độc
lập ở bên ngoài đảng. Những người được gọi là "đối
lập" chỉ dám lên tiếng về việc bảo vệ môi trường
sống, nhưng cũng không thể hoạt động liên tục. Một số
người, vào năm 1990 lại được "mời gia nhập đảng để
giúp đảng cải tổ;" rồi họ cũng được mời vô tham dự
"Hội nghị Bàn tròn!"

Sau đó, đảng Cộng Sản Bulgaria đổi tên thành đảng Xã Hội,
và quyết định tổ chức bầu cử ngay vào Tháng Sáu. Thời gian
bốn tháng này quá ngắn, không một đảng chính trị nào đủ
sức tổ chức với nhau, cho nên đảng Xã Hội thắng phiếu,
tiếp tục nắm quyền một cách chính đáng! Trong cuộc vận
động, họ còn đi phao tin ở các vùng thôn quê rằng nếu
đảng đối lập Liên Minh Lực Lượng Dân Chủ thắng thì sẽ
cắt hết tem phiếu, dân sẽ không thể mua được đủ thực
phẩm mà ăn! Năm 1992, đảng Xã Hội thất cử, dân được tự
do bỏ phiếu đã chọn Liên Minh Lực Lượng Dân Chủ. Nhưng
luật lệ bầu cử trong hiến pháp do đảng Cộng Sản viết ra
đưa tới tình trạng quá nhiều đảng phái. Cho nên chính quyền
cũng không có đủ đa số trong Quốc Hội để thực hiện các
chương trình đổi mới kinh tế. Phe đối lập lên nhưng cũng
có khuynh hướng muốn nắm toàn quyền, theo lối Cộng Sản! Năm
1994, phe không Cộng Sản lại thua, đảng Xã Hội, tức Cộng
Sản cũ, lại chiếm đa số trong Quốc Hội. Họ nắm quyền
trở lại nhờ liên minh với phong trào bảo vệ môi trường
sống. Cho tới năm 1997, liên minh các đảng phái dân chủ mới
được bầu trở lại cầm quyền. Trong thời gian hơn 10 năm từ
khi đảng Cộng Sản tự thay đổi thể chế, guồng máy nhà
nước vẫn nằm trong tay "chế độ cũ". Giống như ở các
nước thay đổi kinh tế mà không thay đổi chính trị, các
"cựu đảng viên" Cộng Sản Bulgaria vẫn còn cơ hội sử
dụng quyền hành trong tay để làm giàu cho chính họ! Vì vậy
tình trạng tham nhũng, dĩ công vi tư, lạm dụng quyền hành vẫn
tiếp tục.

Tại sao những người "không Cộng Sản" ở Bulgaria lại
thất bại lâu như vậy? Một lý do khiến họ không tập hợp
được lại thành những đảng phái mạnh là vì suốt 40 năm
trong chế độ Cộng Sản họ chưa bao giờ được phép tham dự
vào các hoạt động chính trị. Chế độ Cộng Sản ở đâu
cũng làm cho người dân "phát chán chuyện chính trị". Những
người đối lập với Cộng Sản thường là những con người
"có lý tưởng," quen giữ thái độ phi chính trị, vì coi
chính trị là nhơ bẩn. Trong một chế độ dân chủ tự do, các
đảng chính trị luôn luôn do những cuộc thỏa hiệp giữa
nhiều nhóm quyền lợi khác nhau. Ngay các ông Walesa ở Ba Lan và
Havel ở Tiệp cũng đều khinh thường những thỏa hiệp chính
trị, kể cả khi họ lên làm tổng thống! Thái độ này khiến
cho việc thành lập các đảng chính trị không tiến hành
được, hoặc không thể tụ họp lại được thành những
đảng lớn. Luật bầu cử vụng về khiến có quá nhiều đảng
trong Quốc Hội làm việc tập họp các nhóm quyền lợi khó
hơn.

Dân chúng Bulgaria cũng trải qua kinh nghiệm Cộng Sản và họ
cũng chán ngán chính trị như vậy. Ðó là một lý do chính
khiến quá trình dân chủ hóa ở Bulgaria đi rất chậm so với
các nước khác. Mà hậu quả là nền kinh tế bị suy yếu vì
không cải tổ nhanh chóng và toàn diện như các nước khác.

Một tai họa cho dân Bulgaria là khi các đảng viên Cộng Sản
tiếp tục nắm quyền thì họ có phương tiện để ngăn cản
các kế hoạch cải tổ kinh tế, nếu đụng tới quyền lợi
họ đang hưởng. Bulgaria còn bị hai tai họa khác diễn ra vì
cuộc chuyển hóa từ độc tài sang dân chủ chậm chạp trong
một thời gian quá dài. Một là nạn mất chất xám khi những
người có học và giới chuyên gia bỏ nước ra đi rất nhiều;
hai là các băng đảng tội phạm ngày càng mạnh vì xã hội
bất ổn.

Nếu đọc lại lịch sử Bulgaria, chắc các người cầm đầu
đảng Cộng sản Việt Nam có thể thấy một đường "hạ
cánh an toàn;" là chính họ bắt đầu việc thay đổi chính
trị. Họ sẽ cố nắm quyền kiểm soát các bước cải tổ
để có thể tiếp tục nắm quyền. Dù bỏ điều 4 trong hiến
pháp, dù chấp nhận đa đảng và bầu cử tự do, họ vẫn có
cơ hội đóng vai chủ nhân ông trong một thời gian dài!

Nhưng người dân Việt Nam cũng biết đọc lịch sử để rút
kinh nghiệm. Chắc chắn không ai muốn bị lừa gạt, như dân
Bulgaria đã mắc bẫy.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130420/ngo-nhan-dung-khi-dang-cong-san-tu-giai-the-0),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!