Mạnh Kim - Lưu Chí Quân và một “đế chế” tham ô (2)

<div class="rightalign"><em>"Vụ án hỏa xa" tại Trung
Quốc</em></div>

<h2>Bài 2: Những vấn đề "hậu Ôn Châu"</h2>

Sự kiện Ôn Châu đã mang lại một bài học xương máu về cơ
chế vận hành phát triển kinh tế theo kiểu duy ý chí của Trung
Quốc nhưng điều đó chỉ đúng với những người còn đủ
tỉnh táo nhìn thấy được vấn đề…

<h2>Lưu Chí Quân và "băng nhóm"</h2>

Với Lưu Chí Quân, việc cậu em Lưu Chí Tường bị sờ gáy
không những không khiến đương sự cảnh giác mà còn táo bạo
hơn trong các phi vụ tham nhũng, nhờ trợ thủ đắc lực của
tay đàn em thân tín Trương Thự Quang (phụ trách quản lý kỹ
thuật Bộ hỏa xa). Năm 2009, Lưu nói trong một hội thảo:
"Chúng ta phải nắm bắt cơ hội, dựng nhiều tuyến đường
sắt hơn và phải làm thật nhanh". Và Lưu sẵn sàng chống
lại bất kỳ ai có ý định cản trở. Khi giáo sư Triệu Kiến
thuộc Đại học giao thông Bắc Kinh công khai chỉ trích chương
trình mở rộng hỏa xa một cách ào ạt, Lưu Chí Quân đã cho
gọi Triệu đến gặp và yêu cầu "giữ mồm giữ miệng"
(giáo sư Triệu vẫn tiếp tục lên tiếng và lần này ông
được đích thân hiệu trưởng trường gọi lên "nhắc
nhở"). Tương tự vô số chương trình phát triển Trung Quốc,
các dự án hỏa xa cũng thể hiện "tinh thần" và "phong
cách" nóng vội của cơn sốt phát triển Trung Quốc nói chung.
Sự hăm hở của Lưu Chí Quân càng thêm tăng nhiệt với ủng
hộ từ Bắc Kinh. Năm 2010, ngân sách cho các dự án hỏa xa cao
tốc được cấp thêm 100 tỉ USD.

Như trong nhiều trường hợp, nóng vội dẫn đến cẩu thả, và
từ tắc trách dẫn đến lợi dụng tham ô chỉ cách nhau một
sải cực ngắn. Tiến trình tham gia đấu thầu được rút ngắn
kỷ lục, từ 5 ngày còn 13 tiếng (trong thực tế, các cuộc
đấu thầu chỉ là màn kịch vụng bởi dự án đã được bấm
nút khởi động trước khi gói thầu được công bố cho báo
chí). Nhiều khoản "tiền nhà nước" cũng biến mất nhanh
kỷ lục. Trong một vụ, 78 triệu USD bồi thường đền bù
giải tỏa đã không cánh mà bay. Theo "luật" ngầm, giới
trung gian thường "ăn" từ 1-6%. Nếu một dự án trị giá 4,5
tỉ tệ, giới "mai mối" trung gian có thể "ăn tiền cò"
khi bỏ túi khoảng 200 triệu tệ. Sự đục khoét ngân sách đã
mang lại nhiều hậu quả tệ hại, khi nhà thầu giao lại cho
nhà thầu thứ cấp rồi nhà thầu này này lại giao tiếp cho
nhà thầu nhỏ hơn cho đến khi công trình lọt vào tay những
"nhà thầu" cò con không hề có chuyên môn lẫn nhân lực tay
nghề. Tháng 11-2011, một tay… đầu bếp hoàn toàn không gì về
kỹ thuật đường sắt, sau khi trúng gói thầu, đã thuê nhóm
nhân công nhập cư để xây một đoạn bêtông cho đường sắt.
Bọn này, dù không kinh nghiệm, nhưng đã tỏ ra rất "thạo
việc" và "hoàn thành đúng tiến độ được giao" bằng
cách thay xi măng bằng đá dăm! Cái kiểu rút ruột công trình
như thế (dân Trung Quốc gọi là "thâu lương hoán trụ")
xảy ra gần như cơm bữa tại gần như mọi công trình hạ
tầng, không chỉ trong hỏa xa…

Loạt đơn đặt hàng tới tấp còn khiến vấn đề kiểm định
chất lượng bị lỏng lẻo, như trong trường hợp liên quan
Tập đoàn viễn thông-tín hiệu đường sắt Trung Quốc, nơi
nhận thầu sản xuất-cung ứng thiết bị tín hiệu liên lạc
bị lỗi gây ra thảm họa Ôn Châu. Sau vụ Ôn Châu, người ta
mới biết loạt thiết bị tín hiệu bị lỗi tương tự đã
lọt qua cửa giám định năm 2008 và được lắp khắp hệ
thống hỏa xa toàn Trung Quốc! Và do được sang tay đi, sang tay
lại qua nhiều nhà thầu, chi phí dự án buộc phải đội lên,
ngày càng vượt xa ngân sách quyết toán ban đầu, chẳng hạn
trường hợp vượt ngân sách đến bảy lần so với quyết toán
ban đầu là 316 triệu USD của một công trình nhà ga ở Quảng
Châu. Tất nhiên Bộ hỏa xa luôn có những giải trình hợp lý
trước những thắc mắc. Sự xài tiền vô tội vạ của Bộ
hỏa xa còn thể hiện ở việc cho dựng một đoạn phim quảng
cáo 5 phút nhằm mục đích quảng bá "chiến lược và thành
tựu phát triển công nghiệp hỏa xa" với chi phí lên đến
gần 3 triệu USD! Vụ xài hoang này gây chú ý đến mức giới
điều tra phải vào cuộc. Lúc đó, người ta mới phát hiện
một số tiền mặt khổng lồ, tương đương 1,5 triệu USD, trong
nhà riêng của tay phụ trách tuyên truyền thuộc Bộ hỏa xa.
Mụ này, và chồng (cũng làm việc cho Bộ hỏa xa), còn có 9 căn
nhà, cùng nhiều món quà hối lộ đắt giá…

<h2>"Nữ quái" Đinh Thư Miêu</h2>

Thời điểm xảy ra sự kiện Ôn Châu, Lưu Chí Quân không còn
ngồi ở ghế Bộ trưởng hỏa xa. Tháng 8-2010, Cơ quan kiểm
toán quốc gia bắt đầu xem xét sổ sách và phát hiện một
khoản "lại quả" khổng lồ tương đương 16 triệu USD của
một nhà thầu trung gian. Nhà thầu này hóa ra là một gương
mặt quen thuộc: nữ triệu phú Đinh Thư Miêu, người từng có
tên trong bảng xếp hạng của chuyên san Hồ Nhuận bách phú,
người từng nổi tiếng với những "hoạt động từ
thiện". Xuất thân là nông dân mù chữ kiếm sống bằng nghề
bán trứng ở miền quê nghèo Sơn Tây, Đinh Thư Miêu có tướng
tá vạm vỡ như đàn ông (cao 1,7 m). Thập niên 1980, Đinh Thư
Miêu mở một nhà hàng nhỏ, nơi bà thường hào phóng miễn phí
cho các vị khách tai to mặt lớn, trong đó có những tay quản
lý công nghiệp than. Mối quan hệ nảy sinh và Đinh bắt đầu
tham gia ngành vận tải than rồi lần lần nhảy vào lĩnh vực
buôn chuyến đường sắt.

Năm 2003, Đinh quen với Bộ trưởng Lưu. Công ty của bà, Bắc
Kinh Bác Hựu đầu tư quản lý tập đoàn (tên tiếng Anh là
Broad Union), là một trong những nơi được ưu ái nhận nhiều
gói thầu béo bở nhất, chuyên cung cấp bánh xe lửa, hàng rào
cách âm… Chỉ trong hai năm, tài sản và vốn của Bác Hựu đã
tăng gấp 10, tương đương 680 triệu USD năm 2010. Đinh đại gia
không chỉ đổi đời mà đổi cả tên mình. Theo lời khuyên
thầy phong thủy, nữ đại gia đổi tên thành Đinh Vũ Tâm. Trong
môi trường làm giàu bát nháo như Trung Quốc, Đinh tung ra nhiều
trò và thủ đoạn để đánh bóng tên tuổi, như có lần tự
đứng ra tổ chức "câu lạc bộ ngoại giao quốc tế" và
mời nhóm chuyên gia kinh tế tháp tùng cựu Thủ tướng Anh Tony
Blair đến dự (trong chuyến đến Bắc Kinh năm 2010). Uy tín họ
Đinh nhờ vậy mà vang đến tai các thành viên Bộ chính trị
Trung Quốc. Khi vụ bê bối Bộ hỏa xa bị phanh phui, Đinh Thư
Miêu là một trong những đầu tiên bị bắt (vào tháng 1-2011,
với cáo buộc hối lộ tổng cộng 67 triệu USD – theo Global
Times). Đến khi đó, người ta mới biết Đinh thị chính là
người dàn xếp để Lưu Chí Tường thay vì vào tù lại được
"thọ án" trong một bệnh viện. Quan hệ Đinh Thư Miêu và
Lưu Chí Quân còn thể hiện ở việc Đinh là đầu mối cung
cấp gái cho Lưu Bộ trưởng. Tờ Minh Báo cho biết, Lưu Chí
Quân có đến 18 cô bồ nhí…

Một tháng sau khi Đinh thị bị thộp, tháng 2-2011, Lưu Chí Quân
bị đẩy khỏi ghế Bộ trưởng. Trước đó, Lưu đã yêu cầu
Đinh Thư Miêu chuẩn bị cho mình 400 triệu tệ (khoảng 64 triệu
USD) để tiến hành chiến dịch "chạy" ghế Phó thủ
tướng! Tháng 5-2012, Lưu Chí Quân bị khai trừ khỏi Đảng. Khi
ghế Bộ trưởng của Lưu bị đổ, nhiều tay chân thân tín
của đương sự lần lượt bị điều tra và truy tố, trong đó
có Trương Thự Quang. Điều tra cho biết, họ Trương đã chuẩn
bị chu đáo kế hoạch cao chạy xa bay bằng cách mua một căn
nhà ở Los Angeles. Kẻ bị sờ gáy nữa là La Kim Bảo, nguyên
chủ tịch công ty chuyên sản xuất toa hàng cho xe lửa ("Trung
thiết tập trang tương công ty"). Trong phiên xử tại Hắc Long
Giang tháng 12-2012, La Kim Bảo bị cáo buộc nhận hối lộ (tiền
mặt, xe hơi, hàng cao cấp) từ các nhà thầu. La cũng chính là
người đã "dắt mối" giới thiệu Đinh Thư Miêu cho Lưu Chí
Quân...

<h2>Từ "hậu Ôn Châu" đến "hậu Lưu Chí Quân"</h2>

Ngày 10-3-2013, Bắc Kinh loan bố xóa sổ Bộ hỏa xa (với tổng
nhân lực hơn 2 triệu người) và thành lập một công ty
đường sắt dưới sự quản lý trực tiếp của Bộ giao thông.
Tuy nhiên, vấn đề không phải chỉ khoác cho Bộ hỏa xa một
chiếc áo mới là xong chuyện. Khoản nợ khổng lồ mà Bộ này
để lại, 2.600 tỉ tệ (418 tỉ USD – nhiều hơn GDP hàng năm
của Đan Mạch), bây giờ ai gánh, nếu không phải là người
dân? Trong khi đó, Chính phủ trung ương Bắc Kinh vẫn duy trì
kế hoạch tăng gấp đôi chiều dài đường sắt, lên 120.000 km
(so với 228.500 km của Mỹ), từ nay đến năm 2015, với chi phí
ít nhất 100 tỉ USD/năm. Theo Tân Hoa Xã (12-4-2013), đầu tư cho
hạ tầng đường sắt đã tăng 28%, với 54,51 tỉ tệ (8,65 tỉ
USD) trong ba tháng đầu năm 2013. Theo kế hoạch, Trung Quốc sẽ
đầu tư 520 tỉ tệ vào hạ tầng đường sắt với việc lắp
thêm 5.200 km trong năm nay…

Tất cả cho thấy Bắc Kinh vẫn xem việc mở rộng hệ thống
đường sắt (chứ không phải "hiện đại hóa" – nói một
cách chính xác) là "trọng điểm", là "thiết yếu", là
"mục tiêu hàng đầu" của tiến trình phát triển kinh tế
quốc gia. Và điều đó vẫn được thực hiện bất chấp sự
hoài nghi về tính an toàn. Trung tuần tháng 3-2013, một đoạn
đường hầm rỉ nước nghiêm trọng đã khiến tuyến hỏa xa
cao tốc dài nhất thế giới (2.298 km), từ Bắc Kinh đến Quảng
Châu, phải tạm ngưng hoạt động. Tuyến hỏa xa cao tốc này
chỉ mới đưa vào hoạt động vào ngày 26-12-2012! Hạ tuần
tháng 3-2013 (theo Global Times 23-3-2013), xe lửa chạy tuyến hỏa xa
cao tốc Cáp Nhĩ Tân-Đại Liên (khánh thành ngày 1-12-2012) cũng
được yêu cầu phải giảm tốc, do "vấn đề kỹ thuật".
Được thiết kế là xe lửa cao tốc đầu tiên thế giới có
thể chạy với vận tốc 354 km/giờ trong thời tiết băng giá
(-40oC) nhưng bây giờ các con tàu trên tuyến này chỉ có thể
chạy gần 200 km/giờ. Như nhiều công trình khác, tuyến hỏa xa
cao tốc Cáp Nhĩ Tân-Đại Liên (904 km) cũng bị "đội giá
thành" bởi tham nhũng. Được chuẩn y năm 2005 với ngân sách
51 tỉ USD, động thổ năm 2007 và đến khi hoàn thành năm 2012,
công trình đã ngốn hơn 63 tỉ USD. Tháng 6-2011 (bốn tháng sau
khi Lưu Chí Quân bị cách chức), "công trình sư" Đỗ Hậu
Trí, người chịu trách nhiệm xây tuyến Cáp Nhĩ Tân-Đại
Liên, bị sa thải…

Sự cố Ôn Châu đã để lại nhiều câu hỏi đến nay vẫn
chưa được giải đáp. Như đã biết, tài xế lái chiếc D301,
Phan Nhất Hằng, đã tử nạn ngay tại chỗ khi đoàn tàu của
ông húc vào đuôi chiếc D3115. Thế nhưng tài xế D3115 là ai?
Còn sống hay chết? Không hề có bất kỳ chi tiết nào liên quan
tài xế D3115 được phép công bố sau đó. Hiện trường tai
nạn Ôn Châu cũng nhanh chóng được dọn sạch mọi dấu vết,
như thể người ta muốn chùi dấu tay sau khi gây án (việc này
từng khiến Lưu Thiết Dân, viện trưởng Viện kỹ thuật và an
toàn khoa học Trung Quốc, chỉ trích trên Đài truyền hình
CCTV)… Tất cả, một lần nữa, cho thấy rằng, động tác đơn
giản là xóa sổ Bộ hỏa xa không là cách thức giải quyết
đến cùng nguồn gốc của sự việc, khi vấn đề nằm ở tính
minh bạch, nằm ở yếu tố phe nhóm lợi ích, nằm ở tư duy
chống tham nhũng, nằm ở yếu tố con người trong một cơ chế,
nằm ở sự cân nhắc việc "hy sinh" khi chọn lựa giữa tính
an toàn và quyền lợi dân sinh với tư duy phát triển bất chấp
hậu quả…

Mạnh Kim

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130416/manh-kim-luu-chi-quan-va-mot-de-che-tham-o-2),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!