Xích Tử -Nan đề tự do, dân chủ, nhân quyền ở Việt Nam.

Ngày 2/9/1945, sau khi cướp chính quyền từ tay Chính phủ Trần
Trọng Kim, Việt Minh công bố thành lập nhà nước độc lập,
theo chế độ cộng hòa dân chủ, với tên nước Việt Nam Dân
chủ Cộng hòa bằng sự kiện ông Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn
độc lập tại cuộc mittinh lớn ở Quảng trường Ba Đình, Hà
Nội.

Từ đó đến năm 1976, dù cơ cấu thành phần tham gia vào các
tổ chức nhà nước trung ương và đặc trưng bản chất chính
trị biến đổi dần theo hướng cộng sản hóa, xã hội chủ
nghĩa hóa, tên nước vẫn được giữ nguyên và toàn bộ cuộc
"cách mạng" đó được mệnh cho cái phạm trù gọi là cách
mạng "dân tộc, dân chủ, nhân dân". Khái niệm và mục tiêu
dân chủ của toàn bộ thời kỳ đó gắn liền với nhân dân,
gọi là dân chủ của nhân dân (lao động), dân chủ nhân dân.

Sự kiện thành lập, đặt tên nước được ghi một cách tự
hào vào lịch sử từ trước đến nay, rằng, Việt Nam là nhà
nước cộng hòa dân chủ đầu tiên ở Đông Nam Á. Có thể là
bước đầu, manh nha, không đầy đủ và hoàn thiện do nhiều
nguyên nhân, song tính chất của nhà nước cộng hòa đó cũng
đã cơ bản tiếp thu những yếu tố tiến bộ về tư tưởng
dân chủ, nhân quyền của nhân loại từ trước cho đến thời
điểm ấy. Qua đó, dù có nhiều biến động do chiến tranh và
một số yếu tố chính trị khác, thể chế nhà nước đó đã
để lại những di sản lập hiến, lập pháp có giá trị, đặc
biệt là bản Hiến pháp 1946.

Năm 1976, đất nước thống nhất bằng một sự kết thúc
chiến tranh trong chiến thắng đã tạo điều kiện cho việc
thiết lập độc quyền lãnh đạo, độc quyền tư tưởng của
Đảng cộng sản Việt Nam. Tên nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam ngay lập tức được "quốc hội" thông qua,
làm chứng cho sự khẳng định nói trên, đồng thời thỏa mãn
ảo vọng ngạo mạn và u mê về việc phát huy thắng lợi từ
chiến tranh, hòa cùng ba dòng thác cách mạng, tiến nhanh tiến
mạnh tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội trong vài mươi
năm. Mục tiêu dân chủ được minh định trong tên nước không
còn nữa; nó bị làm nhòe, thậm chí bị xóa bỏ, bị làm biến
tướng đi trong khái niệm dân chủ xã hội chủ nghĩa mà bản
chất là dân chủ tập trung (một từ mà cho đến nay cũng chưa
được làm rõ về trật tự từ tố và ý nghĩa nếu lấy cách
giải thích của ông Hồ làm chuẩn - "Tập thể lãnh đạo là
dân chủ. Cá nhân phụ trách, tức là tập trung" thì như một
mờ bòng bong lý luận) trong toàn bộ sinh hoạt chính trị, sinh
hoạt dân sự của xã hội. Tên nước năm 1945 thể hiện đặc
trưng thể chế, ý chí và nguyện vọng nhân dân phù hợp với
xu thế chung và giống với tên của nhiều nước khác. Tên
nước mới không xác quyết được cái gì; nếu nói là mục
tiêu chính trị thì quá mơ hồ vì các thuộc tính cần có, một
cách thực tiễn, của xã hội xã hội chủ nghĩa chưa có; là
sự gọi tên thì cũng không đúng vì đối tượng chưa tồn
tại, giống như người thợ mộc mới soạn ra mấy thanh gỗ mà
đã gọi là cái bàn thì chẳng thuyết phục được ai.

Mười năm sau, ảo vọng xã hội chủ nghĩa phá sản cả về
học thuyết triết học – chính trị - xã hội, mô hình thể
chế và phong trào thực tiễn. Đảng cộng sản Việt Nam phải
điều chỉnh toàn bộ đường lối chính sách kinh tế - xã
hội, với những giải pháp hết sức cơ hội chủ nghĩa và
phản động so với đà tiến chung, trong đó có quá trình dân
chủ hóa tại các nước chậm phát triển và sự điều chỉnh
mục tiêu, cơ cấu phát triển của các nước "tư bản chủ
nghĩa". Để bảo đảm hiệu lực cưỡng chế toàn xã hội
cho bước đi mới, được mệnh danh là "đổi mới", là xây
dựng "kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa" thực chất là trả lại tính tự nhiên, tất yếu của
lịch sử, đảng đã ra sức tuyên truyền rằng đó là sáng
tạo Việt Nam, là mới, là đúng đắn, là công của đảng;
đến mức, có cả phát biểu ngô nghê của một ông Tổng bí
thư rằng không có Đảng cộng sản thì không có đổi mới.
Song song và làm nền tảng thể chế cho quá trình đổi mới vì
những cái cũ do chính mình tạo ra không còn phù hợp, không có
lợi, có nguy cơ sụp đổ, đảng ra sức tăng cường thế mạnh
độc quyền với sự ra đời của Điều 4 Hiến pháp 1992, sự
kiểm soát gắt gao và nắm quyền toàn diện với quân đội và
công an, duy trì độc quyền trong những lĩnh vực tư tưởng,
tinh thần, văn hóa như giáo dục, văn học nghệ thuật, khủng
bố toàn xã hội bằng vô số nghị quyết tăng cường sự lãnh
đạo, kiên quyết không tư nhân hóa đất đai, khăng khăng với
vị thế giả của kinh tế quốc doanh, kinh tế nhà nước, kinh
tế tập thể v.v...

Trong bối cảnh chính trị như vậy, hệ thống pháp chế trong
danh nghĩa xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa,
thực chất chỉ là thể chế hóa nhằm minh họa cho các quan
điểm, chính sách ngoan cố của đảng. Hiến pháp chỉ do đảng
– một nhóm lợi ích nhỏ tạo ra, chẳng phải là thỏa thuận,
hợp đồng, khế ước gì với nhân dân cả; luật pháp không
phải là những nỗ lực để tạo ta một môi trường dân chủ
để người dân sinh sống và thực hiện các quan hệ chính trị
với nhà nước và các quan hệ liên công dân khác; thực chất
chỉ là những công cụ cai trị, chủ yếu là cấm, can thiệp
sâu, vô nguyên tắc và xúc phạm đến nhân thân, quyền của
người dân và công dân cũng như các quan hệ xã hội.

Với chiêu bài ổn định chính trị để phát triển, cùng với
hệ thống công cụ điều chỉnh đời sống xã hội như vậy,
các chuẩn mực, đặc trưng của các phạm trù tự do, dân chủ,
nhân quyền bị làm biến tướng, bị giới hạn, bị bóp méo
đi; người dân Việt Nam, như phát biểu của ông Tương Lai trong
buổi nhóm Kiến nghị 72 đến gặp và trao bản kiến nghị cho
cơ quan chức năng của Quốc hội, là từ năm 1945 đến nay,
độc lập thì đã có (cũng chưa chắc – XT), nhưng tự do dân
chủ thì chưa. Chính nhờ cái chưa đó mà đảng cộng sản mới
có và còn điều kiện về thời gian quyền lực để cố giữ
quyền, chia chác lợi quyền kinh tế và thiết lập hệ thống
thế tập quyền lực chính trị và kinh tế chuẩn bị cho tình
huống chế độ rơi vào sụp đổ, kể cả bằng việc gửi con
cháu ra nước ngoài học tập và chuyển tiền ra tài khoản
nước ngoài.

Đánh giá tổng quát về chất lượng chung về phát triển tự
do, dân chủ, nhân quyền trong chế độ chính trị Việt Nam
hiện nay, có thể khái quát đó là một kiểu dân chủ không
hoàn thiện vể bản chất và bị giới hạn về phạm vi; tự
do, dân chủ nhưng phải có kỷ cương, kỷ luật, pháp luật
(đây là định đề phi lý luân vì pháp luật vốn là yếu tố
cơ hữu của nền dân chủ); nhân quyền phải được định
nghĩa theo phạm vi quốc gia, mang đặc trưng riêng của từng dân
tộc.

Về giới hạn của dân chủ, như đã thấy, trong suốt lịch
sử cẩm quyền, đảng luôn nói đến "mở rộng dân chủ",
nghĩa là dân chủ từ phạm vi hẹp đến rộng. Nhưng thế nào
là hẹp, thế nào là rộng và hết mức mở rộng là đến
đâu, lộ trình và thời gian kế hoạch của việc mở rộng như
thế nào thì không xác định được. Chỉ thấy luôn xuất
hiện những khẩu hiệu mở rộng dân chủ trong quốc hội, trong
đảng, và v.v... Đến cơ quan quốc hội, về bản chất là do
nền dân chủ tạo ra, là sản phẩm của nền dân chủ, thế
nhưng từ năm 1945 đến nay, vẫn tiếp tục được đảng ban cho
sự mở rộng dân chủ.

Trong đảng, cũng vô số lần nói đến mở rộng dân chủ.
Nhưng từ nhiệm kỳ IX đến nay, đảng viên được mở rộng
thêm bằng 19 điều cấm. Đảng là trí tuệ, là tiền phong,
đang dẫn dắt toàn dân tộc tiến lên một xã hội tốt nhất
so với lịch sử lại tư hạn chế mình trong những điều cấm
không giống ai. Và đảng viên của cái đảng ấy, đang phần
đấu cho mình và đấu tranh cho toàn xã hội đạt đến cái xã
hội trong Tuyên ngôn đảng cộng sản, lại không có quyền
bằng "nhân dân", hiểu theo lý thuyết, thì không biết làm
thế nào để thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình.

Đến chuyện nhân quyền, nếu cứ phải khuôn theo thể chế
chính trị của quốc gia và đặc trưng truyền thống văn hóa
của dân tộc thì vĩnh viễn sẽ không có một định nghĩa nào
chắc chắn, có thể áp dụng lâu dài cả.

Ấy vậy mà bà Phó chủ tịch nước dám bạo miệng nói rằng
nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa có nền dân chủ gấp triệu
triệu lần các nước tư bản; nhận xét đó có thể là do
không biết gì cả về dân chủ, có thể bệnh do tâm thần, và
từ hai khả năng đó mới tạo ra những người lãnh đạo đất
nước hôm nay đủ độ ngoan cố, liều lĩnh để duy trì tình
trạng tự do, dân chủ, nhân quyền như vậy.

Cái vòng lẩn quẩn khủng hoảng đó sẽ tiếp tục nhân bản
sự lẩn quẩn, khủng hoảng.

Xích Tử





***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130404/nan-de-tu-do-dan-chu-nhan-quyen-o-viet-nam),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!