<blockquote>Hơn sáu năm đã trôi qua kể từ ngày Việt Nam trở
thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới
(WTO). Từng ấy thời gian nay nhìn lại cũng đủ để nói rằng
Việt Nam đã bỏ lỡ cơ hội tận dụng tư cách thành viên WTO,
một phần do cái tâm thế "ăn xổi, ở thì" ngay sau khi gia
nhập.</blockquote>
<h2>Rất nhãn tiền</h2>
Theo báo cáo "<em>Đánh giá tổng thể tình hình kinh tế xã
hội Việt Nam sau 5 năm gia nhập WTO</em>" mà Bộ Kế hoạch &
Đầu tư vừa mới công bố, tình hình kinh tế Việt Nam giai
đoạn 2007-2011, tức 5 năm sau khi gia nhập WTO thua sút giai đoạn
2002-2006, tức 5 năm trước khi vào WTO, về nhiều mặt. Từ
xuất khẩu, nhập khẩu, GDP đến đầu tư toàn xã hội… tất
cả đều có mức tăng trưởng kém hơn trước.
Thật ra tình hình không đơn giản như thế.
Việt Nam chính thức gia nhập WTO vào tháng 1-2007. Sự hào hứng
của giới đầu tư nước ngoài và dân kinh doanh trong nước đã
tạo ra những kỷ lục ngay trong năm đó. Tổng dư nợ tín dụng
của nền kinh tế tăng kỷ lục ở mức 53,9% theo giá thực tế.
Nhìn lại mức tăng chỉ vài ba phần trăm hiện nay mới thấy
đây là con số khó tưởng tượng nổi. Mức tăng tín dụng này
đã phần nào biến tiền ảo thành tiền thật.
Trước khi vào WTO, giá đủ loại tài sản ở Việt Nam đã tăng
vọt. Chủ các công ty đang làm ăn bình thường bỗng một hôm
thức dậy thấy tài sản của mình được định giá gấp 5, 10
lần (mà từ phổ biến lúc đó gọi là 5 chấm, 10 chấm). Vào
WTO, quả bong bóng tài sản này càng phình to rất nhanh. Không
hiếm công ty niêm yết trên sàn có giá cổ phiếu gấp mấy
chục lần mệnh giá như FPT (665.000 đồng), SJS (728.000 đồng).
ACB (292.000 đồng)... Tiền ảo trên sàn chuyển sang tiền ảo
bất động sản, giá nhà đất tăng vọt từng ngày, từng giờ,
làm ai nấy đều "phấn khởi" vì biến thành tỷ phú trong
chốc lát. Sự giàu có trên sàn chứng khoán hay địa ốc dù sao
cũng là ảo (trừ phi bán đi cho người khác) nhưng định giá
cho nó thì không ảo chút nào. Và dựa trên sự định giá cao
ngất đó, ngân hàng đã cho vay vô tội vạ trong khi vẫn tưởng
mình đang cầm cái chuôi trong tay là vật thế chấp đang lên
giá đều đều. Tín dụng đã biến tiền ảo thành tiền thật
đổ vào nền kinh tế là thế.
Xã hội giàu lên nên nhập khẩu tăng vọt đến 40% trong năm
2007 (lại một kỷ lục mới), nhập siêu hàng hóa tăng mạnh,
đạt 14,2 tỷ đô-la vào năm 2007 và 18,0 tỷ đô-la năm 2008.
Thế nhưng đồng tiền vẫn không hề mất giá; thậm chí còn
lên giá trong một thời gian từ tháng 10-2007 đến tháng 4-2008.
Đó là bởi dòng tiền nước ngoài chảy mạnh vào Việt Nam
trong năm 2007 ngay sau khi có tin Việt Nam trở thành thành viên
WTO: vốn đầu tư trực tiếp tăng kỷ lục đến 93,4% so với
năm trước (5,6 tỷ đô-la); vốn gián tiếp cũng đổ vào đến
6,5 tỷ đô-la. Cán cân tổng thể thặng dư đến 10,2 tỷ
đô-la. Một kỷ lục khác của năm này là mức đầu tư toàn
xã hội tăng đến 46,5%. Tất cả những yếu tố đó đã giúp
GDP có mức tăng kỷ lục trong năm 2007 – 8,5%, cao nhất so với
10 năm trước đó.
Và ở đây đã xuất hiện phép thử rất nghiệt ngã: nếu mọi
người bình tĩnh tận dụng hết những lợi thế vừa mới
xuất hiện trong năm 2007, năm đầu tiên sau gia nhập WTO để đi
vào sản xuất kinh doanh theo thế mạnh của từng người, tận
dụng cơ hội để mở rộng thị trường xuất khẩu, để
đầu tư chiều sâu, thâm nhập thị trường nội địa thì mọi
chuyện đã khác. Đằng này bong bóng tài sản hào nhoáng quá,
sức hút của sự làm giàu trong chốc lát nhờ chứng khoán,
địa ốc, ngân hàng lớn quá, mọi người bỏ sở trường
nhảy vào sở đoản và mọi chuyện hư sự từ đây.
Thị trường chứng khoán là nơi phản ánh rõ nét cơ hội đã
vụt qua như thế nào: sau khi đạt đỉnh 1.170 điểm vào đầu
năm 2007, thị trường đã lình xình lên xuống, rồi nhanh chóng
tụt dốc từ tháng 10-2007, xuống đáy còn 235 điểm vào tháng
2-2009.
Nhưng như những con bạc khát nước, cộng với gói kích cầu
của chính phủ lên đến xấp xỉ 9 tỷ đô-la Mỹ vào năm 2009,
mọi người, kể cả các doanh nghiệp nhà nước vẫn lao vào
cuộc chơi: đầu tư vào địa ốc nhờ mối quan hệ với chính
quyền địa phương và làm sân sau cho các ngân hàng thương
mại; đầu tư tài chính vào các công ty con, công ty cháu; hùn
vốn mở ngân hàng, tiếp tục cho vay vô tội vạ. Khủng hoảng
tài chính thế giới bùng phát cùng thời điểm làm tình hình
chuyển biến nhanh, sự suy thoái ngày càng hiển hiện.
Hậu quả thì ai cũng rõ: Lạm phát tăng liên tục, đạt đỉnh
28,3% vào tháng 8-2008; Nợ xấu bùng phát mà con số chính thức
cho đến nay vẫn chưa xác định; Các tập đoàn kinh tế nhà
nước lớn như Vinashin, Vinalines đổ vỡ; Thị trường địa
ốc đóng băng, thị trường chứng khoán không hồi phục nổi;
Hàng loạt doanh nghiệp tư nhân phá sản, ngưng hoạt động. Đau
nhất là nhận xét của báo cáo: "<em>Dường như gia nhập WTO
chưa mang lại lợi ích đáng kể đối với tăng trưởng xuất
khẩu, hoặc doanh nghiệp nước ta chưa tận dụng được đáng
kể cơ hội mới từ các nền kinh tế thành viên WTO</em>".
Tổng quát hơn, cũng theo báo cáo của Bộ Kế hoạch & Đầu tư,
chất lượng tăng trưởng kinh tế giai đoạn 5 năm sau WTO giảm
sút hơn nhiều so với 5 năm trước WTO.
<h2>5 năm tới</h2>
Lúc nào nhìn lại cũng dễ hơn nhìn tới. Nhưng có một điều
có thể đoan chắc, tư cách thành viên WTO không gây ra những
điều nói trên: nó chỉ là chất xúc tác, đẩy nhanh quá trình
phát triển nếu đi đúng hướng và đẩy nhanh xuống vực suy
thoái nếu chọn sai con đường. Thứ hai, chúng ta đang ở giai
đoạn giải quyết hậu quả nên chưa thể nói chắc tương lai 5
năm sắp tới sẽ như thế nào.
Tuy nhiên một số xu hướng cũng đã dần dần hình thành khá
rõ nét: Trong khi khu vực trong nước đang lao đao vì hậu quả
chạy theo bong bóng thì khối đầu tư nước ngoài đã có những
sự bức phá ngoạn mục tiếp tục tận dụng được cơ hội
WTO từ phía họ. Dần dà những cam kết của Việt Nam như mở
cửa thị trường ngân hàng, tài chính, logistics đã được nhà
đầu tư nước ngoài nắm lấy: các ngân hàng và tổ chức tài
chính nước ngoài chiếm thị phần ngày càng lớn; xuất khẩu
của doanh nghiệp FDI ngày càng tăng trong khi trong nước lại
đang giảm.
Cũng do cam kết giảm thuế nên một số nhà đầu tư nước
ngoài từ bỏ việc sản xuất tại Việt Nam cho thị trường
Việt Nam (để tận dụng ưu đãi thuế trước đây) mà chuyển
sang nhập khẩu (vì chênh lệch thuế không còn đáng kể nữa).
Ngược lại cũng một số doanh nghiệp FDI khác chọn Việt Nam
làm cơ sở sản xuất cho dây chuyền tiêu thụ toàn cầu của
họ, đúng y bài bản của việc tận dụng đúng cách WTO.
Riêng nước ta, cho đến bây giờ vẫn còn loay hoay tìm một
chiến lược hậu WTO mà trong nhiều trường hợp lại thất
bại. Lấy ví dụ, để chuẩn bị cho việc gia nhập WTO, Việt
Nam tham gia Công ước Berne, các nhà xuất bản đã biết mua bản
quyền thay vì dịch lậu. Nhưng cũng từ đó mới có chuyện cân
nhắc giá rẻ, nhiều nhà xuất bản đã quay sang mua bản quyền
từ Trung Quốc. Thế là nảy sinh vấn nạn chất lượng sách,
sách in cờ Trung Quốc, sách dạy tiếng Anh mà toàn nói chuyện
văn hóa Trung Quốc…
Cuộc khủng hoảng vừa qua cũng có mặt tốt của nó khi mỗi
doanh nghiệp không còn hào hứng vô căn cứ như ngày xưa nữa,
nay phải tự mình thiết kế chiến lược WTO cho mình.
Riêng ở tầm mức vĩ mô, cũng không thể kỳ vọng gì nhiều
vì ngay chính đề án tái cơ cấu nền kinh tế vừa mới ban
hành cũng đã nhận được nhiều góp ý, đòi sửa lại nhiều
điều, thậm chí là viết lại.
Chỉ biết có những bài học từ cuộc khủng hoảng mà cho
đến nay tính thời sự vẫn còn nóng hổi. Ví dụ, giảm mức
tăng tín dụng là tốt để giới ngân hàng từ từ xử lý
những năm tháng nôn nóng cho vay tràn lan, có lúc có ngân hàng
cho vay đến 250% vốn huy động. Tại sao cứ khăng khăng đòi
ngân hàng phải cho vay ồ ạt, phải tăng tín dụng lên nhanh,
phải giảm lãi suất khi tài chính chưa vững?
Hay ví dụ, để tăng xuất khẩu, không chỉ tập trung tìm cách
tăng sản lượng mà còn phải nâng cao chất lượng hàng xuất
khẩu. Thay vì xuất thô titan, hãy đầu tư xây dựng nhà máy
chế biến để tăng giá trị hàng xuất khẩu. Công cụ trong tay
nhà nước là thuế, đánh thuế cao nguyên liệu xuất thô và
khuyến khích giảm thuế nếu xuất hàng tinh chế. Xét ở góc
độ này, câu trả lời nên ứng xử như thế nào với khoáng
sản bauxite từng gây nhiều tranh cãi e đã rất rõ – để đó
cho con em khai thác và chế biến trong tương lai chứ không xuất
thô và gánh chịu lỗ lã như bây giờ.
Có lẽ câu nói của Adam Smith, nhà kinh tế kinh điển nổi
tiếng, nay càng thấm thía hơn cả: "<em>Sự thịnh vượng của
thế giới không phải được mua bằng vàng hay bạc – nó
được tạo ra bởi lao động</em>" – đơn giản vậy thôi.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/node/19055), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét