Xuất thân từ gia đình trung lưu (bố là chủ tiệm tạp hóa)
nhưng Margaret Thatcher đã trở thành một tượng đài trong lịch
sử ngoại giao thế kỷ 20, đặc biệt giai đoạn Chiến tranh
lạnh, khi trở thành người phụ nữ đầu tiên lãnh đạo
Vương quốc Anh kể từ thời Nữ hoàng Elizabeth I năm 1603, với
vị trí thủ tướng mà bà nắm giữ lâu nhất lịch sử nước
này trong 150 năm. Được đánh giá là một hiện tượng chính
trị độc đáo, Thatcher là nguyên thủ nước ngoài duy nhất,
tính đến nay, mà tiếng nói của bà không thể không được
lắng nghe đối với các tổng thống Mỹ.
<h2>Người đàn bà thép</h2>
<div class="boxright300"><img
src="http://polpix.sueddeutsche.com/polopoly_fs/1.1643471.1365424989!/httpImage/image.jpg_gen/derivatives/640x360/image.jpg"
/></div>
"Các người muốn quay đi đâu thì tùy nhưng bảo bà già này
nghe theo thì không thể có chuyện đó!" – đó là một trong
những câu nói nổi tiếng của Margaret Thatcher. Cái "hỗn
danh" "bà đầm thép" mà người ta đặt cho bà không phải
tự nhiên mà có. Nổi tiếng rắn rỏi, mạnh mẽ, cương nghị,
quả quyết, không khoan nhượng…, Thatcher đã trở thành một
biểu tượng của nước Anh. Lãnh đạo đất nước ở giai
đoạn mà nước Anh được miêu tả là "một lão già lâm
trọng bệnh của châu Âu", Thatcher đã tiến hành loạt chương
trình cải tổ kinh tế. Và bà đã hiện đại hóa không chỉ
kinh tế đất nước mà cả hệ thống chính trị lẫn đường
lối ngoại giao, đưa nước Anh từ "nơi tăm tối" với một
nền kinh tế "tường xiêu cột vẹo", trì trệ không sức
sống (đình công triền miên và thất nghiệp thành dịch) trở
lại thời huy hoàng sán lạn. Ít ai có thể phủ nhận bà là
một thiên tài chính trị (Tony Blair sau này đã học theo bà
đầm đảng Bảo thủ Thatcher để tái thiết và hồi sinh Công
đảng của mình)…
Tờ The Economist (8-4-2013) đánh giá: "Winston Churchill đã thắng
một cuộc chiến tranh nhưng ông chưa bao giờ tạo ra được
một "ism" – một "chủ nghĩa", một học thuyết, theo
cách như người ta đặt ra từ "Thatcherism" khi nói đến các
chính sách tạo ảnh hưởng của Thatcher. Nước Anh trước thời
bà là một đất nước không có trọng lượng trên các diễn
đàn thế giới. Nước Anh giai đoạn bà cầm chịch là một
quốc gia hùng mạnh đóng vai trò và chiếm vị trí đáng kể
trong việc định dạng chính trị thế giới, đương đại lẫn
tương lai. Nhút nhát và hèn yếu không là những tính từ dành
cho Margaret Thatcher. Năm 1982, khi Argentina đánh chiếm quần đảo
Falkland, bất chấp nhiều can gián, Thatcher vẫn thực hiện
chiến dịch quân sự trả đũa khi phái 40.000 lính đặc nhiệm
Anh vượt 12.874 km trong mùa đông buốt giá Nam Đại Tây Dương
để tái chiếm Falkland thành công… Ngày 12-10-1984, lúc 2g45
sáng, thành phần ly khai IRA – vốn liên tục thực hiện nhiều
chiến dịch khủng bố nghiêm trọng trong suốt thập niên
1970-1980 – đã tổ chức cuộc đánh bom khách sạn Grand ở
Brighton với mục đích giết "mụ già cứng đầu" Thatcher
(khi bà tham dự một hội thảo với đảng Bảo thủ tại địa
điểm trên). Một ngày sau vụ khủng bố làm chết năm người,
trong đó có nghị sĩ Anthony Berry, Thatcher vẫn tiếp tục đọc
bài tham luận với nội dung gần như không thay đổi…
Cách mà bà Thatcher thực hiện để phục hưng nền kinh tế Anh
nay vẫn còn nguyên giá trị và thậm chí được phổ biến
khắp thế giới nhiều thập niên sau: phải mở cửa thị
trường, phải để thị trường tự quyết định số phận
của nó, phải để tư nhân làm động lực chính thúc đẩy kinh
tế quốc gia, phải tư nhân hóa các ngành công nghiệp chủ
chốt… Một loạt tập đoàn nhà nước lần lượt được tư
nhân hóa: British Telecom, British Gas, Rolls-Royce, British Airways,
British Coal, British Steel…; rồi đến các công ty điện, công ty
cấp nước… Xáo trộn trước rồi trật tự sau là phương
châm làm việc của Thatcher. Không chấp nhận hỗn loạn giai
đoạn đầu, khó có thể chứng kiến được sự lột xác –
đó là cách Thatcher xử lý sự khủng hoảng nghiêm trọng nền
kinh tế Anh thập niên 1970. Phải thắt lưng buộc bụng trong giai
đoạn ngắn hạn để nhắm đến một sự thịnh vượng dài
hạn – đó là giải pháp và sự chọn lựa duy nhất mà bà
Thatcher tin rằng phải tuân theo. Với sự quyết đoán tương
tự, bà đầm thép thậm chí khuất phục được các công đoàn
lao động – những nhóm lợi ích từng tạo ảnh hưởng thao
túng chính trường trong thời gian dài. Tất cả điều đó đã
được thực hiện, một cách thành công, trước làn sóng chỉ
trích dữ dội ngay trong nội bộ đảng Bảo thủ. Cuối cùng,
với những kết quả đạt được, bà không chỉ khiến các
thành viên Bảo thủ phải tuân phục mà còn thay đổi được
cả mô hình thiết kế truyền thống của bộ máy đảng. Bảo
thủ trở thành một đảng của tư duy cấp tiến!
<h2>Người phá băng</h2>
Khi Margaret Thatcher ngồi ghế thủ tướng (nhiệm kỳ một),
Tổng thống Mỹ là Jimmy Carter. Quan hệ Anh-Mỹ lúc đó vẫn là
thứ ngoại giao lịch sự, ngoại giao tế nhị, ngoại giao "cho
phải phép". Chỉ đến thời Ronald Reagan, cuộc tình
Washington-London mới thật sự được thiết lập, khi Thatcher
nhìn thấy quan điểm Reagan tương hợp với bà (quan hệ gắn bó
Anh-Mỹ tiếp tục được củng cố ở các thời thủ tướng
kế nhiệm, đặc biệt vào thời Tony Blair). Điều đó đã thể
hiện ở việc Thatcher và Reagan đồng ý triển khai hệ thống
phòng thủ nhằm đề phòng Liên Xô, đặc biệt sau sự kiện
Liên Xô xâm chiếm Afghanistanvào cuối năm 1979. Tiếp đó,
Thatcher tăng cường nâng cấp hệ thống tên lửa mang đầu
đạn hạt nhân trên các tàu ngầm (thay thế hệ thống Polaris
bằng dàn Trident II của Mỹ với tổng phí 7,5 tỉ bảng); cho
phép Mỹ dựng hơn 160 tên lửa hành trình tại căn cứ không
quân Hoàng gia Greenham Common...
Năm 1986, Thatcher thậm chí ủng hộ việc sáp nhập hãng sản
xuất trực thăng Westland (đang trên bờ phá sản) với tập
đoàn Sikorski của Mỹ, hơn là với một tập đoàn châu Âu mà
Bộ trưởng quốc phòng Anh Michael Heseltine đề nghị (một sự
kiện từng làm châu Âu lục địa bất bình)… Quan hệ Anh-Mỹ
thời Thatcher còn thể hiện ở nhiều sự kiện khác. Tháng
4-1986, bất chấp dư luận trong nước phản đối, Thatcher vẫn
cho phép chiến đấu cơ F-111 của Mỹ sử dụng các căn cứ
không quân Anh để bỏ bom Libya (trong chiến dịch quân sự trả
đũa vụ khủng bố Libya đánh bom một sàn nhảy tại Berlin làm
chết nhiều người Mỹ). Thatcher cũng ủng hộ giải pháp quân
sự nhằm vào Iraq khi Saddam Hussein đưa quân đánh chiếm Kuwait
vào tháng 8-1990 (trong buổi nói chuyện với Tổng thống George H.
W. Bush tại Washington DC, Thatcher đề nghị can thiệp bằng quân
sự và yêu cầu Bush phải triển khai lực lượng tại Trung
Đông để dằn mặt Saddam)…
Tuy nhiên, Margaret Thatcher chính là một trong những nguyên thủ
phương Tây đầu tiên móc nối với "phía bên kia", góp phần
phá được tảng băng thời Chiến tranh lạnh trong quan hệ giữa
phe tư bản và khối xã hội chủ nghĩa. Đánh giá lãnh đạo
Liên Xô Mikhail Gorbachev là nhân vật mà "chúng ta có thể làm
việc được", bà là người đã góp phần "bắc cầu" cho
cuộc họp thượng đỉnh giữa Reagan và Gorbachev (sau cuộc họp
trên, tháng 11-1988, Thatcher tuyên bố: "Bây giờ chúng ta không
còn ở trong một cuộc chiến tranh lạnh nữa mà là trong giai
đoạn của mối quan hệ rộng hơn lúc nào hết"). Trước đó
bốn năm, năm 1984, Thatcher đã đến Liên Xô, gặp Gorbachev lẫn
chủ tịch Hội đồng bộ trưởng Nikolai Ryzhkov – chuyến công
du "làm bạn với cộng sản" bị nhiều chỉ trích từ dư
luận trong nước...
Tái đắc cử nhiệm kỳ ba năm 1987, sự nghiệp chính trị của
Margaret Thatcher hẳn sẽ trọn vẹn hơn nếu bà không phạm các
sai lầm vào cuối thập niên 1980, khi áp đặt một chính sách
thuế gây nhiều tranh cãi. Hàng chục ngàn người đã xuống
đường biểu tình tại London lẫn nhiều thành phố lớn khác,
dẫn đến nhiều vụ bạo động nghiêm trọng chưa từng có
tại thủ đô nước Anh trong hơn một thế kỷ. Hình ảnh hàng
ngàn người dân phẫn nộ tập trung tại Quảng trường Trafalgar
vào những ngày tháng 3-1990 khiến nhiều gương mặt chủ chốt
trong nội bộ đảng Bảo thủ tin rằng Thatcher như thế là đã
ngồi ghế thủ tướng quá lâu, tư duy chính trị của bà đã
trở nên cùn mòn, và óc phán quyết của bà bắt đầu không
còn tinh nhạy mà trở thành độc đoán. Rõ ràng, chẳng đảng
phái hoặc nhà lãnh đạo nào có thể duy trì sự sáng suốt mãi
mãi để lãnh đạo đất nước nếu họ giữ riệt quyền lực
trong tay, bất chấp những thay đổi xã hội và xu hướng thời
đại. Trước sức ép các thành viên nội bộ đảng Bảo thủ
(trong bối cảnh phe đối lập Công đảng thắng thế trước
các cuộc thăm dò), ngày 22-11-1990, Margaret Thatcher tuyên bố từ
chức. Sau khi gặp Nữ hoàng, điện cho một số nguyên thủ
quốc gia, đọc bài diễn văn cuối cùng trước Quốc hội,
Thatcher rời số 10 phố Downing, trong nước mắt...
Dù thế nào, lịch sử chính trị thế giới vẫn nhìn nhận
Thatcher như là một người đã "ủi đất mở đường" trên
con lộ mà thoạt tiên tưởng chừng không thể: phá sập định
kiến bảo thủ và truyền thống tin rằng sân khấu chính trị
không là nơi của đàn bà. Chính Thatcher, trong cuộc phỏng vấn
với tờ Liverpool Daily Post năm 1974, từng nói rằng bà không bao
giờ nghĩ có thể nhìn thấy một phụ nữ nào đó ngồi ghế
lãnh đạo một đảng phái chính trị hay thủ tướng, ít nhất
trong đời mình. Ở một góc độ, Thatcher không chỉ có thể
đập vỡ cái định kiến trên mà còn có thể trở thành một
nhân vật đáng nể trong lịch sử chính trị thế giới nói
chung, trở thành một "nhà lãnh đạo vĩ đại, một thủ
tướng vĩ đại, một người Anh vĩ đại" – như nhận xét
của Thủ tướng Anh David Cameron.
MK
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130409/manh-kim-nhung-dau-an-cua-ba-dam-thep-thatcher),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét