Giang Lê - Công lý (Justice)

Về vụ Đoàn Văn Vươn, giống như đa số "nhân loại tiến
bộ", tôi không đồng tình với bản án. Tuy nhiên ở đây tôi
muốn nói về hai vấn đề mà có thể nhiều người chưa biết
hoặc ngộ nhận.

Thứ nhất một số ý kiến cho rằng ĐVV chống lại người thi
hành công vụ là nghiễm nhiên có tội bất luận lý do và
động cơ. Cho dù phía chính quyền lúc đó làm sai nhưng không
thể vì thế mà công dân được quyền chống lại, càng không
được nổ súng hay dùng biện pháp bạo lực. Điển hình của
quan điểm này là bài báo của <a
href="http://phapluattp.vn/201304041231568p0c1063/co-suy-cho-tu-xu-la-triet-tieu-cong-ly.htm">Đức
Hiển</a> hay đoạn trả lời phỏng vấn của <a
href="http://m.tuoitre.vn/news/detail?id=101411">ông Nguyễn Đình
Lộc</a>. Tôi không phải chuyên gia pháp luật nên không dám lạm
bàn, nhưng tôi chợt nhớ đến Tu chính án số 2 của hiếp pháp
Mỹ về quyền sở hữu vũ khí cá nhân. Mặc dù tôi là người
phản đối lại quyền này nhưng tôi biết một trong những lý
do Tu chính án số 2 ra đời vì những người soạn thảo nó cho
rằng người dân phải có quyền có vũ khí để có thể chống
lại chính quyền nếu chính quyền làm bậy.

Tìm hiểu kỹ hơn về Tu chính án số 2 trên <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Second_Amendment_to_the_United_States_Constitution">Wikipedia</a>
được biết quan điểm này có nguồn gốc từ Anh trong English
Bill of Rights 1689. Thời đó những người Anh theo đạo Tin lành
đấu tranh chống lại vua James II vì ông này làm trái với
những quyết định của quốc hội. Như vậy ít nhất theo quan
điểm của hệ thống common law, chống lại chính quyền không
phải lúc nào cũng có tội. Tu chính án số 2 của Mỹ trên một
khía cạnh nhất định đã chấp nhận quyền được chống lại
chính quyền (bằng bạo lực) nếu người dân cho rằng chính
quyền làm bậy. Do vậy quan điểm cho rằng không nước nào
trên thế giới cho phép công dân được chống lại người thi
hành công vụ không hẳn đúng. Hơn nữa những cuộc cách mạng
để lại dấu ấn trong lịch sử nhân loại (vd cách mạng Pháp
1789, cách mạng Tân hợi 1911, cách mạng tháng Mười 1917 hay
cách mạng tháng Tám 1945) đều là những cuộc nổi dậy của
người dân dùng vũ lực lật đổ chính quyền hiện hữu. Không
ai có thể nói những cuộc cách mạng đó "phạm pháp".

Từ đây tôi muốn nêu lên vấn đề thứ 2 quan trọng hơn.
Người thi hành công vụ phải hiểu là government officials với
nghĩa government là nhánh hành pháp. Trong một xã hội tam quyền
phân lập, nhánh hành pháp chỉ được phép thực thi những gì
được qui định trong hiến pháp, được nhánh lập pháp thông
qua hoặc được nhánh tư pháp phán quyết. Nếu nhánh hành pháp
làm trái với ý nguyện của nhánh lập pháp, như trường hợp
vua James II làm trái với ý nguyện của quốc hội Anh, thì
người dân có quyền chống lại. Việc phân định đúng sai
không phải chức năng của nhánh hành pháp mà của nhánh tư
pháp. Đây là lý do tại sao việc khám xét tư gia hay bắt
người (trừ những trường hợp đột xuất) luật Mỹ bắt
buộc cảnh sát phải có warrant của toà án trước. Lưu ý
warrant của toà án chứ không phải warrant của prosecutor (viện
kiểm sát). Vụ tấn công vào đầm tôm của nhà ĐVV không có
warrant của toà mà chỉ có quyết định của cơ quan hành pháp
là biểu hiện không tôn trọng tư pháp. Cũng vì không phân
biệt hành pháp và tư pháp nên nhiều người trích dẫn kết
luận của thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho rằng chính quyền
Tiên lãng đã sai để lập luận ủng hộ ĐVV. Thực ra thủ
tướng Dũng hay cả Bộ Chính trị không có quyền phán xét
đúng sai, đó là việc của toà án.

Một quan điểm nữa khá phổ biến là nếu người dân không
đồng tình với một chính sách hay quyết định của chính
quyền (hành pháp) thì không được chống (bằng bạo lực) mà
phải đem ra toà kiện. Bỏ qua vấn đề "con kiến kiện củ
khoai" ở VN, quan điểm này đặt quá cao vai trò của hành pháp
so với người dân. Tại sao chính quyền không khởi kiện
người dân nếu họ không đồng ý thi hành một chính
sách/quyết định hành chính nào đó? Ở Mỹ/Úc nếu bạn bị
cảnh sát gửi giấy phạt vi phạm giao thông, bạn có quyền
tuyên bố không đồng ý với giấy phạt đó và cảnh sát phải
có trách nhiệm đem vụ việc ra toà để toà phán xét (tất
nhiên bạn phải đến dự khi toà yêu cầu). Quan hệ giữa
người dân và chính quyền (hành pháp) như vậy công bằng hơn.
Chính quyền không phải luôn luôn đúng cho đến khi nào toà xử
sai mà là người dân không sai cho đến khi nào toà tuyên bố
ngược lại.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130406/giang-le-cong-ly-justice), một số
đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!