"<em>Chúng ta phải chú tâm vào lợi ích của những gia đình
trung lưu để tạo một nền kinh tế ổn định. Như cha tôi,
mỗi đêm Chúa Nhật, phải mất ngủ đi quanh nhà suy nghĩ tìm
cách mưu sinh, trong khi con cái ông, nằm trong chăn ấm cúng, mơ
về những giấc mộng lớn. Những gia đình không chắc là sáng
Thứ Hai sẽ có được gì, nhưng luôn luôn tin rằng những ngày
tốt đẹp của quốc gia đang đợi chờ trước mặt</em>" -
(Charles Schumer)
<div class="boxright320"><img
src="http://www.gocnhinalan.com/wp-content/uploads/2013/04/images-24-300x166.jpg"
/></div>
Trong bài nói chuyện tại Café Thứ Bẩy hôm 6 tháng 4 năm 2013
cho khoảng 80 bậc trí giả ở Saigon, tôi đã mạo muội múa rìu
qua mắt thợ và bầy tỏ quan điểm của tôi về đề tài khá
bao quát," Những điều kiện tiên quyết để tạo dựng một
nền kinh tế vững mạnh". Dĩ nhiên, tôi phải đón đầu đây
là những tư duy rất sơ đẳng, hoàn toàn chủ quan từ góc nhìn
cá nhân và đòi hỏi các khảo cứu sâu rộng cùng phản biện
trí thức khác.
Theo tôi, 3 điều kiện đó là: (a) một thể chế chính trị
hiện đại (b) một nền giáo dục tự do và thực tiễn và (c)
một hệ thống tài chánh liên thông với thế giới. Nhưng trên
hết là một tầng lớp trung lưu để nâng đỡ và nuôi dưỡng
nền kinh tế này.
Tôi không được phép nói thêm về điều kiện chính trị và
chỉ có thể bàn qua về nền giáo dục hay hệ thống tài chánh.
<h2>Môi trường giáo dục</h2>
Ai cũng biết người Việt là một trong những dân tộc hiếu
học nhất. Bản chất thông minh, sinh viên Việt đã tạo những
thành quả ấn tượng tại khắp các học đường trên thế
giới. Các bậc phụ huynh cũng coi chuyện đầu tư vào giáo dục
của con em là lựa chọn hàng đầu. Tại Việt Nam, có trên 20
triệu sinh viên học sinh, vài chục ngàn tiến sĩ và cả triệu
cử nhân đã được đào tạo trong nước.
Tuy nhiên, sự đóng góp của giáo dục trong nền kinh tế gần
như rất thấp vì khả năng của sinh viên ra trường thua kém
chuẩn mực đòi hỏi của nghề nghiệp quá xa. Một thí dụ tôi
hay kể là hãng Intel cần 120 chuyên viên trung cấp cho nhà máy
ở Thủ Đức của họ. Trong số gần 2,000 ứng viên xin việc,
họ chỉ nhận vài chục người, số còn lại phải nhập khẩu
chuyên viên từ Mã Lai hay Philippines. Ngay cả những ngành học
không cần cho ứng dụng kinh tế như khoa học nhân văn, tự
nhiên, sư phạm… các sinh viên ra trường cũng thua xa các bạn
đồng nghiệp tại Đông Nam Á.
Hệ thống đại học Mỹ được xem như là tối ưu trong các
xếp hạng; dù các trường tại Âu châu có thể đã tồn tại
lâu hơn. Lý do chính là chánh phủ Mỹ không bao giờ can thiệp
vào giáo trình hay điều hành của bất cứ đại học nào,dù
nhiều đại học công có nhận tài trợ từ ngân sách tiểu
bang. Sự tự do này đem đến một sáng tạo rất đa chiều đa
dạng.
Yếu tố giáo dục này đã đem một lợi thế cạnh tranh đáng
kể cho nền kinh tế Mỹ; nhất là khi những sinh viên ngoại
quốc của các trường đại học Mỹ quay về bản xứ để
nắm các chức vụ quản lý quan trọng trong lãnh vực chánh phủ
hay tư nhân. Tầm nhìn hay tư duy hay phương cách làm việc rất
thích ứng với nền kinh tế toàn cầu do Mỹ đề xướng.
<h2>Hệ thống tài chánh</h2>
Vì đây là nền kinh tế toàn cầu nên cội rễ tài chánh
(huyết mạch của hệ thống) phải có cùng một hệ điều
hành. Một phần mềm cho IPhone không chạy trên các điện thoại
Android hay ngược lại. Đó là lý do nền kinh tế Trung Quốc,
mặc cho sự tăng trưởng ấn tượng và số lượng dân, vẫn
tiềm tàng nhiều bất ổn, nhất là khi các siêu cường áp lực
Trung Quốc phải để cho đồng nhân dân tệ (yuan) thả nổi và
tự do hoán chuyển.
Ngày nào mà Việt Nam chưa dám cho tiền "VN đồng" hội nhập
vào hệ thống tiền tệ thế giới thì chúng ta vẫn chỉ đá
bóng trên sân nhà, với những quy luật riêng, không giống ai và
không thể ra biển lớn để thi đua hay thu hút khán giả. Nền
kinh tế sẽ bị giới hạn và luôn thu nhỏ, lệ thuộc vào
nghị quyết của chánh phủ và những con cá mập tư bản nước
ngoài có liên hệ chính trị với các quan chức và đại gia. GDP
có thể tăng trưởng (dù không mấy ai ngoài cuộc tin vào các
số liệu này) nhưng dòng tiền đầu tư chính thống (rất dồi
dào trên thế giới) vẫn sẽ không đến với Việt Nam.
Thêm vào đó, để 3 diều kiện trên tồn tại và phát triển,
chúng ta cần một tầng lớp trung lưu để nuôi dưỡng và bảo
đảm sự vững mạnh cùng sáng tạo này của nền kinh tế.
<h2>Trung lưu là nền tảng</h2>
Dựa trên kinh nghiệm của Âu, Mỹ, Úc, Nhật, Hàn Quốc,
Singapore…, tôi cho rằng tầng lớp trung lưu đã đóng góp rất
tích cực vào sự phồn thịnh của các quốc gia này.
Trước hết, tầng lớp này là những "con kiến" cần cù xây
dựng ngày đêm trong công việc được giao phó để tạo một
phân khúc sản lượng cao nhất của GDP. Vì tạo được thu
nhập lớn theo số đông, họ cũng là những người dân đóng
thuế nhiều nhất cho ngân sách quốc gia. Sự đóng góp của họ
còn thể hiện qua nhu cầu tiêu dùng, vốn tiết kiệm trong các
ngân hàng, quỹ đầu tư và các hoạt động thiện ích ngoài xã
hội.
Nhờ các hệ thống tín dụng dài và ngắn hạn, tầng lớp trung
lưu tại các xứ này cũng là những người nắm giữ phần lớn
tài sản…và do đó, phần lớn nợ nần liên quan. Trong định
luật kinh tế, thành phần có nhiều thứ để mất là thành
phần năng động và bảo thủ nhất. Vì tài sản, vì nợ nần,
họ phải cật lực và sáng tạo để kiếm tiền, để giữ gìn
tài sản cho gia đình và bảo vệ xã hội quốc gia khi gặp
hiểm họa từ bên ngoài. Tầng lớp trung lưu thường bao gồm
những người yêu nước nhất.
Dù thành phần trung lưu có nhiều tài sản và thu nhập nhất
nhờ chiếm đa số dân, nhưng các tài sản và nợ nần này lại
trải đều ra, tạo một thế cân bằng cho nền kinh tế. Cá
nhân mỗi người không đủ giàu hay lớn để có ảnh hưởng
gì đến thị trường; và trong việc đóng góp cho quốc gia, họ
không đủ quyền lực hay kiến thức để tìm cách trốn thuế
hay di chuyển tài sản ra nước ngòai. Đó là lý do chính một
nền kinh tế tạo dựng trên nền tảng "trung lưu" này sẽ
vững bền và mạnh mẽ hơn. Nguyên lý này ông cha ta đã
biết," dân giàu nước mạnh".
<h2>Quá khứ và tương lai</h2>
Trong lịch sử nước nhà, các lãnh đạo kinh tế của Việt Nam
đã phạm hai lỗi lầm lớn trong quá khứ tạo nên hai cuộc
khủng hoảng coi như "đại suy thoái" trầm trọng. Đầu tiên
là chương trình cải cách ruộng đất theo mô hình Trung Quốc
vào năm 1953 khi quốc gia còn là một nước nông nghiệp. Loại
trừ phú nông ra khỏi nền kinh tế còn thô sơ để sở hữu
hóa ruộng đất (cha chung không ai khóc) đã gây đói nghèo và
thoái hóa tại nông thôn kéo dài nhiều thập kỷ.
Sau đó, chương trình "diệt tư sản" sau 1975 đã tàn phá
thêm tầng lớp trung lưu đang là cột sống của nền kinh tế
miền Nam vào giai đoạn đầu của phát triển. Suy thóai kéo dài
hơn 20 năm sau đó là hệ quả của sự thiếu vắng một tầng
lớp trung lưu trong xã hội. Hồi phục chỉ bắt đầu khi tư
nhân được phép làm ăn, với sự góp vốn phần lớn từ các
Việt Kiều và các nhà đầu tư ngoại. Hiện nay, một tầng
lớp trung lưu đã manh nha hình thành; nhưng những chánh sách ưu
tiên, dồn nguồn lực cho các doanh nghiệp nhà nước có thể
làm trì trệ thui chột sự tăng trưởng nhiều hứa hẹn này.
Giáo điều và chủ nghĩa thực ra là một thừa thãi trong việc
phát triển nền kinh tế vững mạnh. Đặng Tiểu Bình đã
hiểu được chân lý về "mèo trắng mẻo đen hay mèo đỏ"
sau 30 năm lỗi lầm của chánh phủ Trung Quốc. Tuy nhiên, dồn
chuột bắt được cho một nhóm lợi ích bằng ban phát quyền
lực và quyền lợi trong một cuộc cạnh tranh không chính thống
cũng sẽ tạo những bất ổn mà Tập Cận Bình đang phải đối
phó. Như Acemoglu đã nhận xét trong cuốn "Why nations fail?',
miếng bánh kinh tế phải được san đều ra cho số đông, qua
một sân chơi bằng phẳng với những trọng tài công minh.
Mọi can thiệp để lèo lái nền kinh tế theo chiều hướng tạo
lợi ích cho một thiểu số người, không sớm thì muộn sẽ
kết cuộc trong suy thoái và đổ vỡ cho đại đa số. Tầng
lớp trung lưu đủ thông minh để nhận ra sự khác biệt giữa
"bánh vẽ và thực tại" qua các hoạt dộng hàng ngày. Hãy
cho họ cơ hội để họ có động lực chính đáng trong việc
đóng góp vào sản lượng quốc gia.
Có phải Marx đã phán," chúng ta không có gì để mất, ngoài
những gông cùm…"?
Alan Phan
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130423/alan-phan-mot-tang-lop-trung-luu-cho-viet-nam),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét