là công ty của cổ đông, do cổ đông, vì cổ đông, khi bảo
vệ được yếu tố minh bạch trong quyền lực điều hành. Đây
cũng là quy luật tất yếu để chúng ta đánh giá liệu một
Nhà nước có thực sự là của dân, do dân, và vì dân.
<h2>Minh bạch trong thiết lập quyền lực nhà nước</h2>
Tính minh bạch thấp của quyền lực nhà nước bắt đầu từ
sự rối rắm trong cách giải thích về bản chất nhà nước,
nguồn gốc nhà nước. Trước khi quan điểm quan điểm „nhà
nước của dân, do dân, vì dân" được các quốc gia văn minh
chấp nhận rộng rãi từ thế kỷ 18, thì nguồn gốc nhà nước
là một vấn đề thần bí rối rắm. Các vị vua phong kiến đã
hậu thuẫn cho các học thuyết thần quyền về nguồn gốc nhà
nước để lý giải cho sự cai trị độc đoán của mình và
trạng thái vô quyền của nhân dân.
Các học thuyết này đều có điểm chung: nhà vua nhận quyền
lực từ một đấng siêu nhiên (là ngọc hoàng ở phương Đông,
là thượng đế ở phương tây) để thiết lập nên nhà nước
và thay mặt đấng siêu nhiên trị vị nhà nước đó; nếu nhân
dân chịu cảnh lầm than bởi bàn tay tàn bạo của một vị vua
nào đó, thì họ không nên lật đổ nhà vua, mà nên tự sám
hội, xem xét xem dân tộc đó đã phạm lỗi gì để thượng
đế nổi giận cử một ông vua như vậy xuống trần gian trừng
phạt dân tộc đó.
Vào cuối thế kỷ 17, với sự tiến bộ vượt bậc của khoa
học kỹ thuật thì các học thuyết thần quyền không còn chỗ
đứng, nhưng nhân loại lại phải tiếp tục đối mặt với hai
nhóm học thuyết mới: học thuyết bạo lực và học thuyết
ngụy dân chủ trước khi số đông nhân loại tiếp cận được
với học thuyết khế ước xã hội.
Các học thuyết bạo lực có điểm chung là quyền lực nhà
nước được thiết lập không phải trên sự đồng thuận của
xã hội mà là trên cơ sở sự áp dụng bạo lực của một
nhóm người này đối với một nhóm người khác. Theo quan
điểm này thì quyền lực nhà nước có điểm chung với quyền
lực của các tổ chức mafia: ai có sức mạnh người đó có
quyền lực, muốn giành quyền lực phải đổ máu, luật lệ
dùng để trừng trị chuyên chế kẻ đối lập nên luật lệ
không nhất thiết phải nhân văn dân chủ với kẻ đối lập.
Để thiết lập nên nhà nước thì có hai dạng bạo lực: bạo
lực ngoại sinh và bạo lực nội sinh. Nhà nước hình thành theo
con đường bạo lực ngoại sinh khi một nhóm ngoại tộc xâm
lược một bộ tộc khác và để cai quản trật tự xã hội;
tựa hồ như việc một băng từ thành phố cảng phía bắc mang
quân vào phía nam dùng bạo lực để bắt toàn giới mafia, cờ
bạc phải thần phục mình và tuân theo các luật lệ do mình
đặt ra.
Nhà nước hình thành theo con đường bạo lực nội sinh khi hai
nhóm lợi trong cùng một xã hội đấu tranh tìm cách áp dụng
chuyên chế lên nhóm kia, kết quả là nhóm chiến thắng sẽ
đứng ra thành lập ra nhà nước để quản lý trật tự xã
hội sau chiến thắng; tựa hồ như việc trong một thành phố,
không có sự thâm nhập của kẻ lạ, mà hai băng mafia có lợi
ích cơ bản đối kháng với nhau, sau đó một băng chiến
thắng, thâu giang hồ về một mối và đặt ra luật lệ cho
thế giới ngầm.
<center><img src="http://danluan.org/files/u1/sub02/quyenuc1_1317981584.jpg"
width="265" height="190" alt="quyenuc1_1317981584.jpg" /></center>
<center><em>Tha hóa quyền lực. Ảnh minh họa.</em></center>
Học thuyết bạo lực thường được những kẻ bất mãn với
chính phủ hiện hành sử dụng để kêu gọi mọi người đứng
lên dùng bạo lực lật đổ trật tự xã hội hiện hành. Nhưng
sau khi chiến thắng thì chính kẻ chiến thắng cũng không ưa
chuộng học thuyết này, vì nếu họ cổ vũ cho học thuyết này
chính là cổ vũ cho sự phản kháng bằng bạo lực của các
thế lực thù địch.
Chính vì lẽ trên, nên lực lượng chiến thắng sau khi chiến
thắng trong cuộc giành giật quyền lực bằng bạo lực thường
có khuynh hướng an ủi xã hội bằng các học thuyết ngụy dân
chủ, điển hình là học thuyết giám hộ. Học thuyết giám hộ
thừa nhận về nguyên tắc thì quyền lực nhà nước là thuộc
về toàn dân giống như học thuyết khế ước xã hội, nhưng
vì trình độ dân trí thấp, không đủ khả năng nắm bắt các
vấn đề phức tạp trọng đại của quốc gia, nên họ cần đi
theo sự dẫn dắt của tầng lớp ưu tú trung xã hội (elite),
giống như đứa trẻ vị thành niên cần phải có người giám
hộ trong các giao dịch dân sự có giá trị lớn vậy.
Học thuyết này có ưu điểm là vừa xoa dịu được sự phản
kháng của tầng lớp thiểu số, bởi họ thừa nhận nhà nước
là của toàn dân, vừa bảo đảm được đặc quyền chính trị
của kẻ chiến thắng bởi họ được ghi nhận là người giám
hộ. Thế nhưng, muốn duy trì lâu dài được sự tồn tại của
học thuyết này thì phải duy trì dân trí luôn ở mức thấp,
hay nói cách khác phải thực hiện chính sách ngu dân.
Không như học thuyết khế ước xã hội thừa nhận trọn vẹn
nhà nước của dân, do dân, vì dân, thì các học thuyết nêu
trên phủ một màn sương mù lên quyền lực nhà nước làm cho
quyền lực nhà nước như một con rồng thần bí, nhân dân chỉ
thấy cái đầu rồng, còn thân và đuôi của nó thì ẩn trong
mây. Các học thuyết này làm giảm tính minh bạch của quyền
lực nhà nước, tạo điều kiện hoặc hợp thức hóa cho sự
lạm quyền.
<h2>Minh bạch trong trao quyền: Lợi ích khi gửi gắm niềm tin cho
người đại diện</h2>
Sợi dây lợi ích giữa cổ đông và thành viên hội đồng
quản trị rất rõ ràng. Việc lựa chọn nhầm người cầm
quyền ở công ty ngay lập tức gây ra sự sụt giảm cổ tức
của cổ đông, và ngược lại những người cầm quyền này
sẽ nhanh chóng phải ra đi, không cứ họ phải có một vi phạm
nhỏ nào, mà chỉ đơn giản là khi không đáp ứng được lợi
ích kỳ vọng của các cổ đông. Hay nói cách khác sợi dây
lợi ích trong công ty là rất minh bạch cả hai chiều.
Ngược lại sợi dây lợi ích giữa cử tri và những người
cầm quyền trong nhà nước không phải lúc nào cũng rõ ràng,
đặc biệt là lợi ích tái cử của những người cầm quyền
trong một vài trường hợp khá độc lập với lợi ích của
cử tri. Điều này sẽ xảy ra khi quốc dân chưa đi bỏ phiếu,
nhưng những người bình dân trong thiên hạ đã thuộc tên
những vị chăn dân tương lai. Khi điều này xảy ra thì những
người cầm quyền sẽ ít quan tâm lợi ích của cử tri, vì
lợi ích của cử tri không đóng vai trò sống còn đối với
sự nghiệp chính trị của họ; thay vào đó họ sẽ quan tâm
đến các yếu tố tuy không minh bạch nhưng lại đóng vai trò
quyết định để làm sao chưa bầu cử thì thiên hạ sẽ tin
rằng họ sẽ trúng cử.
<h2>Minh bạch trong đánh giá hiệu quả hoạt động: Thị
trường chứng khoán</h2>
Đối với công ty cổ phần có một công cụ đánh giá vô cùng
nhanh nhạy đối với hiệu quả hoạt động của công ty đó là
thị trường chứng khoán. Chỉ cần một quyết định bổ
nhiệm CEO hay sự ra đi của một nhân sự cao cấp của công ty
có thể làm cho giá cổ phiếu của công ty thay đổi ngay tức
thì. Chiến lược kinh doanh, sản phẩm mới và kể cả những
vụ bê bối đều được phản ánh thông qua sự trồi sụt giá
cổ phiếu của công ty.
Đáng tiếc là đối với nhà nước không thể nào có một công
cụ như vậy. Các tổ chức như Standard & Poor, Moody có thể xếp
hạng tín dụng của các quốc gia; Humanright Watch có thể đưa ra
các chỉ số về quyền cơ bản của công dân... Nhưng không có
một chỉ số nào đánh giá một quốc gia toàn diện khách quan
nhanh nhạy như chỉ số chứng khoán đối với công ty. Vì
thiếu một công cụ đánh giá hiệu quả hoạt động kiểu như
thị trường chứng khoán, nên các chính trị gia dễ dàng huyễn
hoặc dân chúng về những thành công của mình, hoặc thoái thác
trách nhiệm để có thể tái cử một cách dễ dàng.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10196), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét