Tâm Don - Lương tri cựa quậy

Đối với tôi, nền báo chí Việt Nam là một nền báo chí
ngờ nghệch và hèn nhát. Hàng triệu người ở đất nước
này, hàng trăm triệu người trên trái đất này cảm nhận
được điều này, nhưng tôi là người trong cuộc, tôi cảm
nhận được điều này một cách rõ ràng hơn, cụ thể hơn
những người ngoài cuộc. Rất nhiều chuyện cụ thể cười ra
nước mắt chứng minh cho sự hèn nhát và ngờ nghệch. Quá
nhiều. Kể ra chỉ thêm xát muối vào lòng tự trọng, chỉ thêm
xót xa và cay đắng. Ngay bản thân đội ngũ những người làm
báo Việt Nam từ lâu cũng đã nhận thức được sự hèn nhát
của chính mình, sự áp đặt phi lý của nhà cầm quyền đối
với nền báo chí lệ thuộc vào ngân sách bao cấp và nhân sự
bao cấp. Nhiều tổng biên tập đã thú nhận với phóng viên:
"Chúng ta ăn cơm của họ [Đảng và Nhà nước], uống nước
của họ thì phải làm theo họ thôi. Đã làm người thì không
thể chặt đứt ngón tay đã giúp mình đưa bánh mì vào miệng,
hay nói theo ông cha mình, ăn cây nào phải rào cây ấy". Lời
tâm sự này đã nói lên tất cả đặc trưng của nền báo chí
Việt Nam: nô dịch, đớn hèn và đau khổ.

Nhiều nhà báo có lương tri đã nhận thức được điều này.
Thời nhạc sĩ Trần Hoàn đảm nhiệm chức Bộ trưởng Bộ Văn
hóa - Thông tin (một trong những chức năng của bộ này là
quản lý nền báo chí quốc doanh), báo chí bị o ép trăm bề.
Những người làm báo đã chế lời mới cho ca khúc <i>Lời
người ra đi</i> của chính Trần Hoàn để oán thán Trần Hoàn,
để ai điếu cho một nền báo chí: "<i>Nền báo chí còn Trần
Hoàn thì còn gian khổ em ơi! Bút còn đây, giấy còn đây, nghị
quyết này ta chép ra thôi</i>...". Than vãn chỉ để mà than
vãn, không có một nhà báo nào đủ dũng khí để hành động
phản kháng.

Không phản kháng không có nghĩa là không có nhà báo nào cựa
quậy. Có rất nhiều nhà báo đã cựa quậy. Từ năm 1967, một
số nhà báo ở Hà Nội đã cựa quậy, và, họ đã bị tù
đày, quản thúc. Năm 1990, nhà báo Bùi Tín đã cựa quậy, và,
sự đào thoát của ông đã cung cấp cho nhân loại những thông
tin cay đắng về một hành tinh cô đơn. Từ thập niên 90 của
thế kỷ 20, báo <i>Tuổi trẻ</i> đã cựa quậy, và hậu quả
là Tổng biên tập Kim Hạnh mất chức, nhiều phóng viên và
biên tập viên mất việc, nhiều phóng viên phải chịu cảnh tù
đày do những bản án mang tính dằn mặt và bỏ túi của nhà
cầm quyền. Nhà báo Huy Đức không chỉ cựa quậy với tác
phẩm <i>Bên thắng cuộc</i> vào năm 2012 mà trước đó đã cựa
quậy với <i>Bức tường Berlin</i> vào năm 2008. Nhà báo Trương
Duy Nhất cũng đã cựa quậy bằng cách bỏ việc trong một cơ
quan báo chí quốc doanh để tự do hơn, để có <i>Một góc nhìn
khác</i>, dù biết rằng sẽ đối diện với lao tù. Khi Internet
trở nên phổ biến ở Việt Nam, làng báo Việt Nam cựa quậy
và thức tỉnh nhiều hơn. Nhiều nhà báo đã viết nhiều bài
báo đúng nghĩa bằng chính danh hay ẩn danh. Trong thế giới
mạng ngày càng phát triển, họ đã góp phần làm nên những
trang web lừng danh như Basam, Bauxite Việt Nam mà theo đánh giá
của tôi là hiện tượng, là đột phá của cả một nền báo
chí trong buổi giao thời đầy dông bão.

Tôi chơi thân và kính trọng nhà báo lão thành Phan Duy Thảo.
Đối với tôi, ông là một người bạn, người anh và là một
người thầy. Ông thông minh, trung thực, tốt bụng và gàn dở
như chính các ông đồ xứ Nghệ quê ông. Có thể Phan Duy Thảo
không nhận thức được rằng, chủ nghĩa cộng sản là một
quái thai ghê tởm của nhân loại, nhưng Phan Duy Thảo nhận
thức được rằng, ông và gia đình ông cũng như hàng triệu
người khác trên đất nước này đang phải sống trong một xã
hội dối trá và bất an. Vào năm 1991, khi mọi người đang hồ
hởi với sự đổi mới, Phan Duy Thảo đã viết bài thơ
<i>Chuyện tếu đêm nay cãi chày với vợ</i> nhân dịp Ngày báo
chí cách mạng Việt Nam 21-6. Ông đã khổ sở nhiều với bài
thơ này. Chỉ thị miệng đã được ban ra: sẽ không cho in trên
báo, sẽ không cho đọc trong đêm thơ của các nhà báo nếu
không thay tựa của bài thơ và sửa bỏ một số câu trong bài.
Phan Duy Thảo đã phải ngậm ngùi gọt giũa đứa con tinh thần
của mình để được đọc trong đêm thơ, để bài thơ được
in ấn, nhưng với những kẻ tâm giao, ông vẫn đọc bản gốc.
Tôi mạn phép trích dẫn một phần bản gốc bài thơ của ông
mà tôi nhớ được.

<b><i>Chuyện tếu đêm nay cãi chày với vợ</i></b>

<i>Em bảo: Anh chuyên nghề làm báo</i>

<i>sao suốt ngày bài viết mãi chưa ra</i>

<i>ngồi vào bàn cau mày như sắp đẻ?</i>

<i>Dạ thưa em, anh đâu phải đàn bà.</i>

<i>Các em mang thai bao điều cực nhọc</i>

<i>Chín tháng mười ngày sinh những đứa con</i>

<i>Còn nghề anh cũng lắm phen thai nghén</i>

<i>Cũng đẻ cho đời những sản phẩm "đứa con"</i>

<i>Đứa con khôn biết dẫn dắt công việc</i>

<i>đứa con ngoan biết mở cửa quét nhà</i>

<i>cũng có đứa chỉ ngồi lê mách lẻo</i>

<i>và suốt ngày có đứa chỉ ba hoa</i>

<i>Em lại trách: Anh chỉ nghề viết lách!</i>

<i>- Thì em xem cũng chưa thật là nghề</i>

<i>Viết đã khó mà lách thì chưa nổi</i>

<i>Hứng lên rồi còn bia bọt cà phê</i>

<i>Nghề anh chọn nơi dòng đời xiết mạnh</i>

<i>Làm thân cò lặn lội với bờ sông.</i>

<i>Nói thật với em đời nay có nhiều loại báo</i>

<i>Báo cáo - báo tường - báo ân - báo oán</i>

<i>Riêng với em, anh nhận nghiệp báo cô.</i>

22 năm trước, Phan Duy Thảo đã thức tỉnh, đã cựa quậy khi
nhận thức được rằng "<i>đời nay có nhiều loại báo: báo
cáo - báo tường - báo ân - báo oán</i>". Thật đáng để
nghiêng mình thi lễ. Lão báo đại sư yêu mến ơi, hiện đang
có nhiều nhà báo trong một nền báo chí hèn nhát và ngờ
nghệch cựa quậy và dấn thân lắm đấy, họ cựa quậy và
dấn thân thầm lặng trong bối cảnh rất nhiều nhà báo đang
gào lên như lang sói khi phải sống quá lâu giữa bầy sói lang.

<b>T. D.</b>

Tác giả gửi trực tiếp cho <i>BVN</i>.


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130618/tam-don-luong-tri-cua-quay), một số
đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!