Trần Ngân - Tổng bí thư Trọng và cuộc Thập tự chinh vô vọng

Vài năm trở lại đây, tình hình tham nhũng, chạy chức, chạy
quyền ở Việt Nam ngày càng tăng, cộng với kinh tế suy thoái,
lạm phát tăng cao, thất nghiệp lan rộng đã đe dọa nghiêm
trọng tới niềm tin của người dân vào vai trò lãnh đạo của
Đảng cộng sản. Tình thế đó đã buộc ban lãnh đạo Đảng
phải tìm ra những giải pháp mới nhằm lấy lại niềm tin của
nhân dân. Từ khi lên nắm quyền sau Đại hội Đảng lần thứ
11, TBT Trọng và Ban chấp hành TW Đảng đã tiến hành một số
biện pháp như:

- Ra Nghị quyết Trung ương 4 về "Những vấn đề cấp bách
xây dựng Đảng hiện nay" và tổ chức rộng khắp phong trào
phê và tự phê theo tinh thần nghị quyết này

- Tái lập Ban Nội chính TW và Ban Kinh tế TW

Bài viết dưới đây sẽ phân tích ý nghĩa của việc tái
lập 2 ban này trong bối cảnh Việt Nam hiện nay.

<h2>1. Về Ban nội chính và cuộc chiến chống tham nhũng</h2>

<div class="boxright320"><img
src="http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/pm-ntdung-survive-political-storm-qc-10152012153337.html/000_Hkg5156689-305.jpg"
/></div>
Vào năm 2007, Ban Nội chính TW lúc đó đã được sáp nhập
vào Văn phòng TW Đảng. Sau khi được tái lập vào cuối năm
2012, chức năng, nhiệm vụ của Ban Nội chính TW hiện nay đã
thay đổi rất nhiều so với trước đó. Nếu như trước đây,
nhiệm vụ của Ban rất rộng, chẳng hạn:

- Giúp Bộ Chính trị, Ban Bí thư bảo đảm sự lãnh đạo
của Đảng trên lĩnh vực xây dựng pháp luật, tăng cường
pháp chế xã hội chủ nghĩa;

- Nghiên cứu đề xuất và theo dõi việc thể chế hoá
đường lối, quan điểm của Đảng thành pháp luật nhà nước;

- Theo dõi việc lập và thực hiện chương trình xây dựng
pháp luật của Nhà nước. <a
href="http://thuvienphapluat.vn/archive/Quyet-dinh-17-QD-TW-chuc-nang-nhiem-vu-to-chuc-Ban-Noi-chinh-Trung-uong-vb113003.aspx">
(thuvienphapluat.vn)</a>

thì trong 6 nhóm nhiệm vụ của Ban Nội chính TW hiện nay đều
có chữ "tham nhũng" (<a
href="http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/2013/01/sau-nhiem-vu-cua-ban-noi-chinh-trung-uong/">Vnexpress,
4/1/2013</a>). Điều này cho thấy Ban này được lập ra chủ yếu
để đối phó với tình trạng tham nhũng tràn lan hiện nay.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: liệu việc tái lập lại Ban
này có giúp được gì trong việc giảm bớt tình trạng tham
nhũng hiện nay hay không? Rất tiếc, câu trả lời của tác giả
cũng như nhiều người tỉnh táo khác là không, hoàn toàn không.

Kinh nghiệm chống tham nhũng trên thế giới đã rất nhiều và
những nguyên tắc chung được rút ra không gì ngoài những
nguyên tắc chính: (i) về mặt thể chế phải có tam quyền phân
lập, có sự phân chia và kiểm soát giữa các nhánh quyền lực;
(ii) công khai và minh bạch trong những lĩnh vực như: hoạch
định và thực thi chính sách, tài sản cán bộ công chức…;
(iii) một nền báo chí tự do để người dân có thể giám soát
các quan chức của mình… Có những điều kiện này chưa chắc
đã có kết quả tốt trong việc chống tham nhũng nhưng nếu
không có nó thì chắc chắn không thể chống tham nhũng. Việc
lập ra một cơ quan chống tham nhũng trong thời đại ngày nay mà
lại thiếu đi những điều kiện nền tảng ở trên mà trông
mong nó hoạt động có hiệu quả thì chỉ là sự ảo tưởng.

Về mặt cơ chế, việc lập ra Ban Nội chính TW như thế này
(với chân rết ở tất cả các tỉnh thành, khác với trước
kia là chỉ có một số địa phương có văn phòng của Ban) rõ
ràng có mục đích là "chống", tức là có vụ án tham nhũng
xảy ra rồi thì sẽ tham gia "xử lý". Tuy nhiên, cái gốc
của tham nhũng ở Việt Nam hiện nay đã ăn quá sâu vào hệ
thống, lan quá rộng ra mọi mặt của xã hội thì cách tốt
nhất phải là "phòng", tức là phải cải cách mạnh để
triệt tiêu những thể chế tạo ra điều kiện cho tham nhũng
như quyền lực, đất đai, đầu tư công, DNNN... Không giải
quyết được những vấn đề gốc rễ này mà lại đẻ ra một
tổ chức để chống thì không thể nào chống được vì có
bịt lỗ này chắc chắn sẽ lại có nhiều lỗ khác xì ra.

Về mặt hoạt động, cũng như Ủy ban kiểm tra TW của Đảng
hiện nay, nó không công khai, minh bạch cho công chúng cách thức
hoạt động mà chủ yếu là vận hành trong nội bộ, đa số có
mục đích dĩ hòa vi quí, thậm chí là "nhân văn" để duy
trì sự ổn định và đoàn kết của Đảng như lời dạy của
TBT Trọng<i>: "đấu tranh có lý có tình để tất cả cùng
tiến lên chứ không cốt kỷ luật nhiều thì mới tốt. Tính
nhân văn của NQ Trung ương 4 là thế",</i> <i>"quan trọng
nhất là bước đầu phải nhóm được cái lò lên, tạo thành
hơi ấm thì khi đó củi khô, củi tươi đưa vào cũng phải
cháy hết"; "Kỷ luật mà không tính kỹ, mai kia lại ân oán,
thù oán, đối phó thành phe phái, làm rối nội bộ, có nên
không" </i>(<a
href="http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/99344/tong-bi-thu--buoc-dau-phai-nhom-lo-len---.html">Vietnamnet,
3/12/2012</a>). Với cách chống tham nhũng mà lúc nào cũng sợ làm
hại tới "sinh mệnh chính trị" của các quan chức như thế
(còn mặc kệ sinh mệnh của dân) thì đừng mong nó có hiệu
quả.

Về mặt con người, có lẽ TBT Trọng và một số người
thực lòng muốn chống tham nhũng đã mơ ước tới vai trò của
các quan chức trong Ban Nội chính TW giống Bao Thanh Thiên, tuyệt
đối trong sạch, "thiết diện vô tư", hoàn toàn khách quan
nên đã "trang bị" cho Ban Nội chính TW một ông Trưởng ban
nổi đình nổi đám với những tuyên bố vang trời là Nguyễn
Bá Thanh và qui định là Trưởng ban sẽ là Ủy viên Bộ Chính
trị. Hai Phó ban là Ủy viên TW (trước đó không hề có). Nhưng
trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, với một hệ thống chính
trị có các quan hệ quyền lợi ràng buộc như mạng nhện thì
mơ ước trên đây chỉ là điều viển vông không tưởng. Bản
thân Nguyễn Bá Thanh được rất nhiều người kỳ vọng nhưng
trước khi ra Hà Nội đã kịp đưa con trai là Nguyễn Bá Cảnh
lên làm Bí thư Thành đoàn Đà Nẵng. Chưa kể, ông này khi còn
ở Đà Nẵng đã dính không ít tai tiếng về tham nhũng. Ông
Trưởng ban đã vậy thì lấy gì đảm bảo các ông phó hoặc
cấp dưới không dính vào tham nhũng hoặc các quan hệ lợi ích
nhằng nhịt. Với những cán bộ như vậy thì rõ ràng việc xử
lý các vụ án tham nhũng sẽ mang nhiều động cơ chính trị
với các sự thỏa hiệp và thương lượng để đảm bảo
quyền lợi và vị trí của mình, đặc biệt là ở cấp địa
phương.

Như vậy, có thể thấy trước rằng việc lập ra Ban Nội
chính TW và coi đó là biện pháp chủ yếu để chống tham nhũng
trong giai đoạn tới chắc chắn sẽ thất bại thảm hại vì nó
không được hỗ trợ bằng những cải cách thể chế cơ bản.
Cách thức hoạt động thì không công khai, minh bạch. Cán bộ
của nó, đặc biệt là cán bộ ở cấp địa phương cũng không
đáng tin vì có quá nhiều mối liên hệ chính trị rối rắm và
có chức vụ hành chính có thể thấp hơn nhiều so với cán bộ
chủ chốt ở đó [1]…

Việt Nam không dám học tập những kinh nghiệm tốt nhất
("best practice") về chống tham nhũng đã rất nhiều trên thế
giới, tức là phải tạo ra môi trường để con người không
thể (xử phạt nghiêm minh, không chạy án được), không dám
tham nhũng (công khai minh bạch tài sản của quan chức) mà Việt
Nam lại muốn tạo ra con người không muốn tham nhũng (Tất
nhiên các nước khác cũng giúp quan chức "không muốn" tham
nhũng bằng việc trả lương cao cho công chức nhưng với nguồn
lực có hạn thì Việt Nam không thể làm theo). Việt Nam tạo ra
sự "không muốn" tham nhũng chủ yếu bằng động cơ tinh
thần, đạo đức. Chẳng hạn, đòi hỏi cán bộ phải có cái
"tâm" trong khi chả ai định nghĩa được "cái tâm" là gì
(Nếu anh có "tâm", sao anh không tự nguyện công khai tài sản
cho dân biết đi, cây ngay không sợ chết đứng mà). Biện pháp
chống tham nhũng, tiêu cực chủ yếu hiện nay vẫn là phê và
tự phê, cho cán bộ học tập tư tưởng đạo đức HCM thì
đúng là quá ảo tưởng. Tác giả tin chắc rằng 100% người
dân Việt Nam chả ai tin rằng đi học tập tư tưởng đạo
đức HCM sẽ giúp cán bộ bớt tham nhũng cả. Vậy mà người ta
vẫn rầm rộ thực hiện những việc vô bổ này, vừa tốn
thời gian, tiền bạc, vừa làm lệch sự chú ý khỏi những
việc cần thiết đáng lẽ phải làm.

Khi kinh tế suy thoái, cái bánh lợi ích bé đi thì việc tranh
giành những phần bánh còn lại sẽ trở nên quyết liệt hơn.
Trong bối cảnh chính trị nhiều bè phái hiện nay, nhiều khả
năng là với cách thức tổ chức và hoạt động như thế này,
Ban Nội chính TW sẽ trở thành một công cụ để đấu đá
chính trị hơn là chống tham nhũng thực sự (Hãy nhớ ông
trưởng ban Nguyễn Bá Thanh đã hạ nhục ông cựu tướng cảnh
sát Nguyễn Văn Thanh tới mức dù đã nằm liệt trên giường
bệnh vẫn bị đẩy cả giường ra tòa vì ông này và những
người khác đã dám tố cáo Bá Thanh tham nhũng).

<h2>2. Về Ban Kinh tế TW và nền kinh tế hiện nay</h2>

Do thành tích điều hành kinh tế kém cỏi của chính phủ do
thủ tướng Dũng đứng đầu, Đảng đã quyết định tái lập
Ban Kinh tế TW để mong xoay chuyển nền kinh tế. Các nhiệm vụ
chính của Ban Kinh tế TW gồm có:

- Thứ nhất, chủ trì hoặc tham gia nghiên cứu, đề xuất
xây dựng đường lối, chủ trương, nghị quyết đại hội,
các nghị quyết, chỉ thị, quyết định về lĩnh vực kinh
tế-xã hội của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban
Bí thư; các cơ chế, chính sách lớn về kinh tế-xã hội, phát
triển lực lượng sản xuất và hoàn thiện quan hệ sản xuất,
về các vấn đề xã hội …

- Thứ hai, thẩm định các đề án về kinh tế - xã hội
trước khi trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư.

- Thứ ba, … Ban Kinh tế Trung ương sẽ giúp Bộ Chính trị,
Ban Bí thư nắm tình hình, kiểm tra, giám sát việc thực hiện
nghị quyết, chủ trương của Đảng về đổi mới mô hình
tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, sắp xếp, đổi mới,
tái cấu trúc các tập đoàn kinh tế và tổng công ty nhà
nước, hệ thống ngân hàng thương mại và các tổ chức tài
chính… (<a
href="http://thuvienphapluat.vn/archive/Quyet-dinh-161-QD-TW-nam-2012-chuc-nang-nhiem-vu-to-chuc-bo-may-Ban-Kinh-te-vb164109.aspx">Thuvienphapluat.vn</a>)

Như vậy, Ban Kinh tế TW có 2 nhóm nhiệm vụ chính là: (i)
Nghiên cứu, đề xuất các chính sách và (ii) Giúp Bộ Chính
trị và Ban Bí thư trong việc kiểm tra và giám sát.

Với nhóm nhiệm vụ thứ nhất, từ khi ông Vương Đình Huệ
lên làm Trưởng ban Kinh tế TW thì ông đã có nỗ lực tiếp
xúc với một loạt các trường đại học ở Việt Nam như
Đại học Thái Nguyên, Đại học Quốc gia Hà nội… (<a
href="http://www.tapchitaichinh.vn/Hoat-dong-nganh-Tai-chinh/Truong-Ban-Kinh-te-Trung-uong-Vuong-Dinh-Hue-lam-viec-voi-Dai-hoc-Quoc-gia-Ha-Noi/24041.tctc">Tạp
chí Tài chính, 29/3/2013</a>) hay Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam (<a
href="http://infonet.vn/Thoi-su/Su-kien/Ky-thoa-thuan-hop-tac-Ban-Kinh-te-TW-va-Vien-Han-lam-KHXH/83624.info">Infonet,
17/5/2013</a>) để ký kết các thỏa thuận hợp tác nghiên cứu.

Vấn đề đặt ra ở đây là nếu nhiệm vụ chủ yếu chỉ
là nghiên cứu, đề xuất chính sách thì có cần tái lập một
ban đã bị giải thể và trưởng ban lại phải là Ủy viên Bộ
Chính trị hay không? Rõ ràng là không.

Việc tư vấn chính sách thì bản thân các trường đại học
hay viện nghiên cứu có thể làm tốt thông qua cơ chế đặt
hàng từ các cơ quan cần nó mà không cần thêm một đầu mối
là Ban Kinh tế TW. Nếu đồng ý rằng con đường đi lên của
Việt Nam phải là nền kinh tế thị trường có mô hình tương
tự với các nước phát triển thì có thể thấy Ban này rất
khó có thể có những đóng góp gì đáng chú ý về mặt học
thuật hay những chính sách mang tính đột phá để hiện đại
hóa đất nước vì nó là một tổ chức của Đảng nên sẽ
bị những rào cản lớn về mặt tư tưởng không thể vượt
qua. Ai đã từng có dịp gặp các cán bộ của Ban Kinh tế TW
trước đây thì đều biết năng lực của họ nói chung hạn
chế, chủ yếu là cán bộ lý luận, nặng tính hành chính. Các
cán bộ mới năng lực cũng khó có thể khá hơn vì đa số
đều được đào tạo trong hệ thống các trường của Đảng
mà bản thân các trường này cũng có tư duy tụt hậu so với
thế giới hàng trăm năm nên cũng không thể đòi hỏi gì nhiều
từ các sản phẩm do họ tạo ra. Cho dù có tuyển người thực
sự giỏi, tốt nghiệp ở các nước phát triển về (theo qui
định, Ban Kinh tế TW có thể mời các chuyên gia về kiêm nhiệm
vị trí Phó ban (<a
href="http://phapluattp.vn/2013010512591385p0c1013/ban-kinh-te-trung-uong-gop-suc-tham-dinh-cac-chinh-sach-kinh-te.htm">Pháp
luật TP.HCM, 5/1/2013</a>) thì họ cũng khó có thể phát huy khả
năng trong một môi trường tù túng và bị kìm hãm về mặt tư
tưởng và trí tuệ như vậy. Có lẽ không phải ngẫu nhiên mà
ông Huệ, TS kinh tế tốt nghiệp ở Slovakia, từng là một
giảng viên đại học lâu năm, nguyên hiệu phó Đại học Tài
chính Kế toán lại ký kết nhiều thỏa thuận với các đại
học và viện nghiên cứu vì chính ông có lẽ cũng hiểu khả
năng tư duy và tầm mức trí tuệ của các cán bộ dưới quyền
thế nào.

Nên lưu ý là nhiều nhà khoa học thực sự có tài trong hệ
thống các viện nghiên cứu nhà nước ("think tank" quốc doanh)
trong lĩnh vực khoa học xã hội cũng vì những ràng buộc về
mặt tư tưởng, vì sợ bị chụp mũ là phản động, lệch
lạc, suy thoái mà nhiều khi không thể nói thật những điều
họ suy nghĩ. Như vậy, thử hỏi một ban của Đảng, phải báo
cáo cho Bộ Chính trị và Ban Bí thư là nơi có những người tư
duy thuộc dạng thủ cựu nhất Việt Nam hiện nay thì làm sao
họ dám nói đúng sự thật, đó là nói nếu họ đủ khả năng
để nhận ra đâu là sự thật. Trí thức phải có môi trường
nghiên cứu chuyên nghiệp, tự do học thuật để tranh luận
thẳng thắn, các ý tưởng có thể cọ sát với nhau thì mới
có thể tới gần chân lý chứ việc mời một vài chuyên gia,
dù giỏi để làm việc theo kiểu "hiến kế" cho các nhà
lãnh đạo bảo thủ như mô hình thế này rõ ràng không hiệu
quả vì có nghe hay không phụ thuộc rất lớn vào ý muốn chủ
quan của một vài lãnh đạo và liệu ý kiến tư vấn đó có
tốt hay không cũng khó đánh giá vì chả mấy ai biết được do
không được công khai tranh luận. Việc nên làm đầu tiên để
có một hệ thống think tank tốt là cần bỏ ngay Điều 2 trong
Quyết định 97/2009/QĐ-TTg do thủ tướng Dũng ký trong đó quy
định khi phản biện thì "không được công bố công khai với
danh nghĩa hoặc gắn với danh nghĩa của tổ chức khoa học công
nghệ". Chính điều khoản có thể nói là ngu dốt này do một
người thường tự hào là ngày nào cũng làm việc với các
"trí thức", người ngay khi mới lên nhậm chức đã ký
quyết định giải thể Ban Nghiên cứu của thủ tướng, ban
hành đã làm IDS, "think tank" tư nhân duy nhất của Việt Nam
phải tự giải thể và cũng bịt hết đường ra đời cũng như
góp ý của các "think tank" tư nhân khác.

Như vậy, có lẽ ý định chính của những người muốn tái
lập Ban Kinh tế TW là thông qua nó, dùng quyền lực của Đảng
để can thiệp vào quá trình hoạch định chính sách và giám
sát các tập đoàn là các bầu sữa của chính phủ do thủ
tướng Dũng đứng đầu.

Năng lực điều hành yếu kém của chính phủ hiện nay là
điều không thể phủ nhận nhưng việc quay lại thời kỳ sử
dụng quyền lực của Đảng để can thiệp vào các công việc
thuộc chức năng của chính phủ, đặc biệt trong lĩnh vực kinh
tế chỉ tổ làm mọi việc tệ hơn mà thôi. Chưa nói tới sự
chồng chéo về mặt thể chế, lý do cơ bản nhất là tư duy
của các lãnh đạo Đảng thường là bảo thủ, tụt hậu rất
xa so với mặt bằng chung các lãnh đạo trên thế giới (chỉ
nói ở ASEAN thôi đã thua lắm rồi) nên rất không thích hợp
cho một quốc gia đang có nhu cầu cấp thiết phải hiện đại
hóa và hội nhập nhanh hơn vào nền kinh tế toàn cầu. Hai cái
sai cộng lại không thể thành một cái đúng được, đặc
biệt là trong trường hợp này. Nếu điều này xảy ra, nó có
nguy cơ càng làm đất nước tụt hậu xa hơn nữa.

Tóm lại, với việc tái lập hai ban này cũng như một số
biện pháp khác đã được tiến hành, TBT Trọng và những
người cùng suy nghĩ với ông cũng có thể có mong muốn thật
lòng là muốn giảm bớt trình trạng tham nhũng đã quá nghiêm
trọng và cải thiện được tình hình kinh tế bi đát hiện nay.
Tuy nhiên, rõ ràng cuộc Thập tự chinh được TBT Trọng khởi
xướng để chống lại tham nhũng và suy thoái kinh tế chắc
chắn sẽ thất bại vì nó được dựa trên một nền tảng tư
duy hết sức thủ cựu, đầy ảo tưởng, mang nặng niềm tin
tôn giáo hơn là thực tiễn, chủ yếu để đánh lừa dư luận
và tự đánh lừa chính mình. Dùng sự sai lầm về thể chế
để đối phó với sự sai lầm của <i>một</i> người (thủ
tướng Dũng) thì chỉ càng làm tình hình xấu thêm vì con
người sai còn có thể thay nhanh chứ thể chế sai khi đã
được thiết lập sẽ mang tính bền vững khó thay đổi hơn
nhiều.

<b> 3. Con đường gập ghềnh sắp tới của Việt Nam </b>

Như trong một bài viết của tác giả vào tháng 11/2012 về kinh
tế Việt Nam (<a
href="http://www.viet-studies.info/kinhte/TrienVongTrungHanKinhTeVN.htm">Viet-studies</a>,
20/11/2012), tác giả có nhận định rằng triển vọng trung hạn
của nền kinh tế Việt Nam là rất kém vì những lý do chính
sau:

- Hầu hết các cải cách quan trọng cần thiết để giải
phóng các nguồn lực tăng trưởng trong trung và dài hạn liên
tục bị trì hoãn mà không được thực thi. Nhưng bản thân
nhiều cải cách này cũng sai ngay từ định hướng nên kết
quả rất khó thành công hay nói đúng hơn là chắc chắn cũng
sẽ thất bại.

- Thể chế chính trị hay nói cụ thể hơn là bộ máy lãnh
đạo cấp cao ở Việt Nam hiện nay đã mất khả năng "tự
sửa sai" và lợi ích của số đông cán bộ lãnh đạo không
còn gắn với với lợi ích của đại đa số nhân dân và đất
nước nữa.

- Nhiều chính sách kinh tế trong thời gian kể từ khi thủ
tướng Dũng lên nắm quyền và đặc biệt trong giai đoạn từ
năm 2008 trở lại đây có chất lượng rất kém (ví dụ điển
hình gần đây là chính sách quản lý vàng của NHNN).

Đến nay, sau 6 tháng, quan điểm của tác giả vẫn không hề
thay đổi mà còn được khẳng định thêm bằng những sự
kiện gần đây.

Các chuyên gia đều thấy các bước cải cách cơ cấu quá
chậm hay nói đúng hơn là không tiến được gì, chỉ thấy
nói, nói và nói. Trong kỳ họp Quốc hội đang diễn ra, ông
Đỗ Văn Đương, ĐBQH phải thốt lên: <i>"Tôi thấy báo cáo
của Chính phủ rất sơ sài, không phân tích được nguyên nhân,
cũng không thấy rõ ràng giải pháp. Trong một trang mà tôi đếm
có tới 23 lần các từ "đẩy mạnh, tăng cường, tích
cực". Ta hô hào rất nhiều mà giải pháp cụ thể không
được bao nhiêu".</i> (<a
href="http://tuoitre.vn/Kinh-te/549802/kinh-te-kho-khan-dai-bieu-quoc-hoi-rung-rung-nuoc-mat.html?page=2">Tuổi
trẻ, 23/5/2013</a>)

Tại sao các cải cách cấu trúc rất cần thiết cho tương lai
dài hạn của nền kinh tế mãi bị trì hoãn? Rất nhiều người
đã chỉ ra nguồn gốc của nó là do các nhóm lợi ích muốn duy
trì hiện trạng (status quo), chống lại sự thay đổi và tầng
lớp lãnh đạo thiếu đi quyết tâm chính trị để cải cách
hoặc còn tệ hơn là chính họ cũng nằm trong các nhóm lợi ích
chống lại sự thay đổi.

Bộ máy lãnh đạo chóp bu của đất nước (Ban chấp hành TW
Đảng) hiện nay đã cho thấy họ không thực lòng, không đủ
tầm trí tuệ và cũng không có khả năng thực hiện những cải
cách mạnh mẽ và cần thiết để đưa đất nước trở lại
đường ray tăng trưởng nhanh và bền vững. Đa số họ hiện
nay toan tính về quyền lợi cá nhân và phe nhóm nhiều hơn là
các vấn đề cấp bách và sát sườn của đất nước. Các
cuộc hội nghị của Ban chấp hành TW gần đây diễn ra trong
tình hình đất nước suy thoái trầm trọng cả về kinh tế,
văn hóa, xã hội nhưng lại không tập trung vào việc tìm ra
giải pháp cho những vấn đề đó mà lại chỉ tập trung nhiều
nhất vào vấn đề bầu bán nhân sự, mà nằm đằng sau đó là
đấu đá vì lợi ích phe nhóm. Không có chính sách đột phá
nào được đưa ra. Sửa đổi Hiến pháp (phải được Ban chấp
hành TW thông qua trước) được quảng cáo rầm rộ, tốn kém,
nhưng cuối cùng chủ yếu chỉ là sửa câu chữ, nhiều vấn
đề còn đi thụt lùi về mặt tư duy (như điều 70 trong Dự
thảo Hiến pháp sửa đổi bắt quân đội phải thề trung thành
với Đảng). Những người có trách nhiệm chính trong việc gây
ra tình trạng suy thoái nặng nề hiện nay, cụ thể là thủ
tướng Dũng, không hề bị trừng phạt mà lại càng được
củng cố vị thế chính trị sau Hội nghị TW 7… Những biện
pháp được đưa ra để đối phó với tham nhũng và suy thoái
kinh tế lại mang tính bảo thủ, đi ngược với thời đại và
cầm chắc là thất bại.

Chỉ cần nhìn người đứng đầu, ông TBT Trọng, là cũng có
thể đánh giá được phần nào về chất lượng trí tuệ và
bản lĩnh của Ban chấp hành TW hiện nay. Ông cũng bức xúc về
tình hình đất nước nhưng những biện pháp ông đưa ra chủ
yếu là những công cụ của quá khứ dựa chủ yếu vào niềm
tin giống tín ngưỡng tôn giáo với mục đích: <i>"có tình
đoàn kết, thương yêu đồng chí; vừa có lý, có tình, …theo
phương châm "trị bệnh cứu người", giúp nhau cùng tiến
bộ"</i> (<a
href="http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/61/43/10/50/50/211184/Default.aspx">QĐND,
15/10/2012</a>)<a href="http://(QĐND,%2015/10/2012)%2520"> </a>thì làm sao
có thể đối đầu được với những "bầy sâu" tham nhũng
đầy mưu mô nham hiểm (theo lời của ông chủ tịch nước)
đang nhung nhúc trên khắp đất nước này?

Về việc sửa đổi Hiến pháp, TBT Trọng nói: <i> "Lần này
chỉ sửa đổi, bổ sung những vấn đề thực sự cần thiết,
đã rõ, được thực tiễn kiểm nghiệm và có sự thống nhất
cao</i>". (<a
href="http://phapluattp.vn/20130502113456831p0c1013/hien-phap-chi-sua-nhung-van-de-thong-nhat-cao.htm">Pháp
luật Tp.HCM, 3/5/2013</a>). Theo cách tư duy này thì đừng mong
đất nước có được một Hiến pháp hiện đại, dân chủ,
phù hợp với thời đại. Đã gọi là chính trị mà cái gì
cũng mong có sự "thống nhất cao" thì chỉ là ảo tưởng,
đi ngược lại bản chất con người là luôn đa dạng trong ý
kiến và sẽ không bao giờ dám quyết đoán đưa những giải
pháp đột phá cho đất nước được. Rõ ràng TBT Trọng và các
đồng sự trong Ban Chấp hành TW sẵn sàng hi sinh tương lai của
đất nước để giữ được sự thống nhất, đồng thuận
trong nội bộ đảng của mình.

Tóm lại, như đã nói ở bài trước, tác giả cho rằng
ngược với câu khẩu hiệu nổi tiếng của TBT Trường
Chinh:<b><i> "Đổi mới hay là chết"</i></b> thì câu khẩu
hiệu của TBT Trọng và TW hiện nay là: <b><i>"Thà chết (dân)
chứ (nhất định) không đổi mới</i></b>", <b><i>"Thà mất
nước chứ không đánh mất chế độ"</i></b>.

Sau khi đã mất niềm tin ở Ban chấp hành TW thì một số
người kỳ vọng nhiều vào kỳ họp Quốc hội lần này với
việc lần đầu tiên có việc bỏ phiếu tín nhiệm cho 49
người được Quốc hội bầu. Bản thân có đại biểu Quốc
hội cho rằng việc chạy phiếu rất khó vì có 500 đại biểu
từ nhiều vùng khác nhau [2]. Tuy nhiên, vấn đề là ở chỗ có
500 đại biểu nhưng đại đa số đều có chung<b>
</b><i>một</i><b> </b>nguồn gốc: Đảng Cộng sản (hơn 91%)! [3].
Ở đây, tác giả chỉ xét riêng về trường hợp liệu Quốc
hội có bỏ phiếu tín nhiệm ở mức thấp cho thủ tướng Dũng
hay không?

Tác giả có khảo sát thử danh sách đại biểu Quốc hội
của 15 tỉnh và 2 thành phố Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh thì
thấy số đại biểu giữ các chức vụ trung, cao cấp trong
Đảng như: phó bí thư tỉnh ủy, thường vụ tỉnh ủy, tỉnh
ủy viên, ủy viên TW, ủy viên BCT, phó bí thư đảng ủy
khối… hoặc tệ nhất thì cũng nằm trong huyện ủy… thường
rất cao, địa phương nào cũng phải ở mức 2/3 trở lên. Cụ
thể, trong 111 ĐBQH của 15 tỉnh thì số này chiếm khoảng 71
người, trong đó có 18 ủy viên TW, 4 ủy viên Bộ Chính trị.
Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh mỗi địa phương có 30 ĐBQH, tổng
cộng là 60 người thì trong đó số đại biểu là đảng viên
cỡ trung, cao cấp trở lên là 40, trong đó có 3 ủy viên TW, 3
ủy viên Bộ Chính trị. Như vậy, tỷ lệ đảng viên trung, cao
cấp trong Quốc hội chiếm khoảng 65% trở lên.

Chắc chắn, suy nghĩ và cách tư duy của số đảng viên trung,
cao cấp này không khác nhiều với Ban chấp hành TW và họ cũng
sẽ bị ảnh hưởng nhiều bởi quyết định Ban chấp hành TW
thông qua các cuộc họp Đảng, các cuộc phổ biến nghị
quyết, các mối quan hệ cá nhân, các cuộc vận động hành
lang… Trong lịch sử Quốc hội những năm gần đây cũng chưa
thấy bao giờ Quốc hội bỏ phiếu trái ý với quyết định
từ Ban chấp hành TW cả dù trước đó có thể thảo luận rất
sôi nổi với nhiều ý kiến trái chiều. Cứ nhìn ví dụ rõ
ràng về dự án bauxite là thấy. (Trường hợp duy nhất mà
Quốc hội có vẻ có ý kiến độc lập và bỏ phiếu khác với
dự kiến là việc không thông qua dự án xây dựng Đường sắt
cao tốc nhưng nên nhớ là TW Đảng chưa cho ý kiến về dự án
này).

Như vậy, khi Hội nghị TW6 và 7 đã không thể kỷ luật
được thủ tướng Dũng và phe nhóm, thậm chí vị thế của
ông này hiện nay còn được nâng cao hơn [4] thì chắc chắn
không thể mong các đại biểu Quốc hội lại bỏ phiếu chống
thủ tướng được. Chưa tính tới các cuộc vận động hành
lang cộng với tâm lý cả nể, xuê xoa, đại khái của người
Việt Nam, tác giả tin rằng, tỷ lệ tín nhiệm của thủ
tướng sẽ phải từ 70-80% trở lên.

Nếu có thành viên chính phủ nào bị bỏ phiếu tín nhiệm ở
mức thấp thì có lẽ sẽ là thống đốc Ngân hàng nhà nước
Nguyễn Văn Bình. Như trong một <a
href="http://viet-studies.info/kinhte/TranNgan_ThongDocHoangTuong.htm">bài
trước của tác giả về thống đốc Bình</a> (Viet-studies,
23/2/2013), tác giả cho rằng việc thống đốc Bình đưa NHNN vào
cuộc chiến với vàng như hiện nay là một toan tính sai lầm,
thiếu suy nghĩ chín chắn, mang lại rất nhiều tác hại cho
người dân, cho nền kinh tế và có thể làm tiêu tan sự nghiệp
chính trị của thống đốc Bình. NHNN đã đưa ra nhiều lập
luận và dẫn chứng để chứng tỏ cách điều hành thị
trường vàng hiện nay là hợp lý (<a
href="http://vneconomy.vn/20130508063438843P0C6/ngan-hang-nha-nuoc-can-thiep-thi-truong-vang-la-dung-luat.htm">Vneconomy,
8/5/2013</a>). Tuy nhiên, chỉ xin nói thêm là bất cứ chính sách
vĩ mô nào cũng phải có sự đánh đổi và tất nhiên chính
sách về vàng hiện nay của NHNN cũng sẽ phải có một số kết
quả nào đó, vấn đề là liệu cái giá phải trả cho các
"kết quả" đó có quá lớn hay không. Xin nhắc lại là bản
thân các lập luận của Marx và những người theo ông về ưu
thế của nền kinh tế kế hoạch tập trung so với kinh tế thị
trường như: không sử dụng lãng phí các nguồn lực vì không
tạo ra sản phẩm thừa, hướng nguồn lực khan hiếm vào những
ngành sản xuất có ích cho quá trình phát triển, triệt tiêu
sự bất công vì thặng dư của quá trình sản xuất sẽ được
đưa vào ngân sách rồi tái phân phối cho người lao động
(giống lập luận của NHNN về việc nguồn thu từ giá vàng cao
sẽ được đưa vào ngân sách rồi được đầu tư trở lại
cho người dân)… đều hết sức hấp dẫn, xác đáng và khó
bị bác bỏ về mặt lập luận. Tuy nhiên, cuối cùng rồi thì
mô hình đó cũng thất bại vì nó dựa trên quá nhiều giả
định không tưởng về bản chất con người và đi ngược lại
các qui luật cơ bản của kinh tế thị trường. Tác giả tin
chắc chính sách quản lý vàng của NHNN hiện nay cũng sẽ không
đi ra ngoài sự thất bại này vì nó dựa trên các công cụ
hành chính đi ngược hoàn toàn với thị trường, với kinh
nghiệm của các nước khác trên thế giới… Các quốc gia khác
cũng đạt được những "kết quả" mà NHNN khoe, thậm chí
còn tốt hơn nhiều nhưng họ không bắt người dân và nền kinh
tế phải trả một cái giá quá cao như NHNN đang làm ở Việt
Nam.

Chưa kể, chính sách quản lý vàng hiện nay đã đưa NHNN vào
cuộc tranh cãi bất tận với đa số các chuyên gia phản đối
chính sách này. Người dân cũng bất bình vì khoảng cách giữa
giá vàng trong nước và giá vàng quốc tế. Dù thống đốc Bình
và NHNN có biện minh thế nào đi chăng nữa về các chỉ số vĩ
mô thì logic của người dân rất đơn giản: không ai muốn mua
hàng giá đắt cả. Nếu giá vàng trong nước cao hơn một cách
quá phi lý với giá vàng thế giới thì họ đều nghĩ họ đang
bị bóc lột bởi những chính sách của NHNN. Họ sẽ không còn
tin những gì mà NHNN hứa hẹn vì chính trước đó thống đốc
Bình đã nói giá vàng trong nước cao hơn thế giới 400.000
đồng/lượng là đã có đầu cơ nhưng hiện nay có lúc giá
chênh lệch tới gần 7 triệu đồng/lượng! Tất cả những ai
có hiểu biết về hoạt động của một ngân hàng trung ương
đều biết rằng một trong những yếu tố then chốt làm nên
sự hoạt động thành công của nó phải là sự khả tín hay
nói cách khác là mức độ tin cậy của người dân vào NHTW.
Những tranh cãi qua lại liên miên với các chuyên gia và sự
bất bình của người dân đã làm xói mòn nghiêm trọng uy tín
của NHNN và triệt tiêu niềm tin của người dân với tổ chức
này. Chính vì thế tác giả hoàn toàn đồng ý với TS Phạm Chí
Dũng rằng thống đốc Bình phải ra đi (<a
href="http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/2013/05/130513_nguyenvanbinh_part2.shtml">BBC,
14/5/2013</a>) thì NHNN Việt Nam mới phần nào có thể lấy lại
niềm tin của người dân.

Tóm lại, dù các đại biểu Quốc hội hiện nay trong thảo
luận có nhiều phát biểu rất hăng hái và bức xúc về hiện
tình của nền kinh tế đến đâu nhưng với chất lượng thể
chế, chất lượng chính sách, chất lượng quan chức như hiện
nay thì tác giả vẫn chưa thấy đâu là lối thoát của nền
kinh tế và tương lai của đất nước còn rất mờ mịt.

______________________

[1] Về nhân sự lãnh đạo, Ban Bí thư yêu cầu bố trí cán bộ
cỡ ủy viên thường vụ tỉnh/thành ủy làm trưởng ban nội
chính. Nơi chưa có điều kiện thì giao vị trí quan trọng này
cho cấp ủy viên thuộc diện được quy hoạch vào thường vụ
tỉnh/thành ủy khóa tới. (<a
href="http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/119797/lap-ban-noi-chinh-o-tat-ca-tinh--thanh.html">Vietnamnet,
5/5/2013</a>).

[2] Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa - Giáo dục và Thanh
thiếu niên nhi đồng của Quốc hội, Nguyễn Thanh Hải nhận
định: "Việc cùng lúc tiến hành lấy phiếu đánh giá tín
nhiệm với 49 chức danh quan trọng nhất quả thật sẽ ít
nhiều gây áp lực đối với các đại biểu Quốc hội". Tuy
nhiên, bà Hải tin rằng Quốc hội sẽ thực hiện công việc
này một cách thực chất vì "với một tập thể gần 500
người, đại diện cho mọi vùng miền, mọi thành phần cử tri
trong xã hội thì việc "chạy phiếu" là rất khó. (<a
href="http://kienthuc.net.vn/doc-30s/201305/Neu-tat-ca-deu-duoc-phieu-tin-nhiem-cao-thi-907982/">Kienthuc.net.vn,
21/5/2013) </a>



[3] Quốc hội khóa 13 có 42 người ngoài Đảng trúng cử, chiếm
tỷ lệ 8,40% (<a
href="http://dantri.com.vn/su-kien/15-ung-vien-tu-truot-dai-bieu-qh-khoa-xiii-486732.htm">Dân
trí, 3/6/2011</a>)


[4] Thủ tướng Dũng là một nhà chính trị cực kỳ khôn ngoan
và lão luyện, khác hẳn sự gà mờ và non nớt của TBT Trọng.
Hãy nhớ cách thủ tướng xây dựng phe cánh bằng cách thâu tóm
quyền lực kinh tế bằng việc giành quyền bổ nhiệm ban lãnh
đạo các tập đoàn kinh tế, bổ nhiệm cho hàng trăm tướng
công an… Thủ tướng Dũng cũng rất giỏi trong việc xây dựng
hình ảnh trước công chúng và lấy lòng giới lãnh đạo quân
đội khi thời gian gần đây liên tục đi thăm các quân chủng
phòng không, không quân hay sang tận Nga để thị sát các tàu
ngầm mà Việt Nam sắp mua. Hiện nay nhiều người có nói rằng
nếu có thay thủ tướng Dũng cũng chả có ai xứng đáng để
đưa lên. Theo tác giả đây cũng chính là cách để thủ tướng
Dũng duy trì quyền lực của mình. Tức là khác với những
người tiền nhiệm như ông Võ Văn Kiệt và Phan Văn Khải đã
có ý thức bồi dưỡng cho những cán bộ kế cận thay thế
mình thì thủ tướng Dũng đã cố tình sử dụng những người
có năng lực kém, hay phát ngôn những câu trời ơi làm người
dân thất vọng (như PTT Nhân hay bộ trưởng Thăng là ví dụ
điển hình) để càng làm nổi bật mình và không tạo ra đối
thủ chính trị trong tương lai.

Tác giả gửi cho <i>viet-studies</i> ngày 25-5-13


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130526/tran-ngan-tong-bi-thu-trong-va-cuoc-thap-tu-chinh-vo-vong),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!