Phạm Thị Hoài - Hồ Chí Minh: Tôi hạ lệnh cho nhân dân

<div class="rightalign"><em>Tháng 5 20, 2013</em></div>

Trong tập 4, bộ <em>Hồ Chí Minh Toàn tập</em>, có một văn bản
ngắn như sau&nbsp;:

<blockquote><em><strong>Lời kêu gọi đồng bào Bắc
Bộ</strong></em>

<em>Hỡi đồng bào Bắc Bộ!</em>

<em>Việc bất hợp tác sáng hôm qua chẳng những không do mệnh
lệnh Chính phủ mà trái với chính sách Chính phủ. Việc đó
tỏ rằng một số quốc dân chưa hiểu kỷ luật. Biết theo
những mệnh lệnh Chính phủ, làm cho thế giới thấy rằng dân
tộc ta xứng đáng độc lập, Chính phủ ta có đủ oai quyền.
Vậy tôi, Hồ Chí Minh, Chủ tịch Chính phủ Lâm thời, hạ
lệnh cho nhân dân Bắc Bộ lập tức đình chỉ việc bất hợp
tác, giữ thái độ bình tĩnh giúp Chính phủ giữ gìn trật
tự.</em>

<em>Đồng bào yêu mến tôi, nghe lời tôi.</em></blockquote>

Người đọc không được biết gì về bối cảnh của lời kêu
gọi đó, ngoài xuất xứ rằng nó được in trong cuốn <em>Lời
Hồ Chủ tịch</em> của Nxb Tiến Hóa, Hà Nội, năm 1946, trang 45.
Nhân dân Bắc Bộ đã biểu thị sự bất hợp tác với ai và
như thế nào [1]? "Sáng hôm qua" là sáng ngày nào trong những
ngày đầy ắp sự kiện phức tạp của hai năm 1945-1946 [2]? Hi
vọng sẽ có nhà nghiên cứu lấp được lỗ hổng thông tin
đó. Phần mình, tôi chú ý đến văn bản lạ này vì chỉ qua
vài dòng, chân dung ông Hồ được bổ sung thêm một số nét,
khiến việc đọc phía sau mặt chữ trở nên thú vị. Phía sau
mặt chữ, chứ không phải giữa hai hàng chữ. Thông điệp ở
đây là rõ ràng, không có gì hàm hồ, bóng gió.

Một người như thế nào thì có thể cho phép mình phát ngôn:
"Tôi hạ lệnh cho nhân dân"? Trong mọi ngôn ngữ, câu này
đều tất yếu gây ra ấn tượng về một nhà độc tài. Các
nhà lãnh đạo quốc gia ở những thể chế phi độc tài không
buột miệng ra một câu như vậy ngay cả khi ngủ mơ, ngay cả
trong những khoảnh khắc họ không muốn gì hơn là được làm
chính xác như thế. Nhưng ngay cả một Putin, một Lý Quang Diệu,
một Hugo Chávez cũng không phát ngôn như vậy. Còn Hồ Chí Minh?

Cho đến trước đó chỉ có kinh nghiệm hoạt động cách mạng
và tham gia lãnh đạo một số phong trào, tổ chức, đảng phái
bí mật, ông Hồ dường như xa lạ với tất cả những gì làm
nên một chính khách chuyên nghiệp. Ông cũng không chuẩn bị cho
mình và các đồng chí của ông một cơ sở lí luận và tư
tưởng cho việc cầm quyền trong một nhà nước hoàn toàn mới,
sinh ra từ việc chôn vùi nhà nước cũ [3]. Những năm tháng
đầu tiên đứng đầu một nước Việt Nam mới, tác phong và
ngôn ngữ của ông là của một bậc cha chú cai quản gia đình
hay của một giáo chủ, một trưởng thượng, hơn là của một
nguyên thủ quốc gia. Tuyệt đối tin vào uy tín của mình với
quốc dân, toàn bộ uy lực khi <strong><em>hạ lệnh cho nhân
dân</em></strong> của ông xuất phát từ lập luận:
<strong><em>đồng bào yêu mến tôi</em></strong> thì <strong><em>nghe
lời tôi</em></strong>. Các học trò của ông sau này, không
người nào có thể tự tin vào uy tín của mình để hồn nhiên
buông ra một lời như vậy. Tất nhiên vâng lời lãnh tụ theo
tiếng gọi của tình cảm là một trong những cách cai trị ưa
thích của các nhà độc tài và không hiếm khi kĩ năng mị dân
của họ thăng hoa thành nghệ thuật tự lừa mị [4]. Nhân dân
Bắc Triều Tiên chắc chắn cũng được giáo dục để có tình
yêu trói buộc như thế với ba đời lãnh tụ họ Kim, và nhân
dân Cuba với hai đời lãnh tụ họ Castro. Song ở trường hợp
đang đề cập, tôi không khỏi có cảm giác rằng phát ngôn
của ông Hồ, với tất cả tính gia trưởng của nó, có một
sự ngây thơ và chân thành phù hợp với giai đoạn mà cuộc
cách mạng của những người cộng sản Việt Nam còn ấu trĩ,
ít nhiều trong trắng, chưa quay ra ăn thịt những đứa con của
mình và nhe nanh vuốt với mọi đảng phái chính trị khác từng
một thời đồng hành. Nhiều lần tôi đã cảm động khi đọc
một số bức thư, lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch ở giai
đoạn này và trong vài năm đầu của cuộc kháng chiến chống
Pháp. Ở đó tôi thấy một chính khách bất đắc dĩ, tầm vóc
tư tưởng không có gì kiệt xuất, nhận thức về thế giới
tương đối sơ sài, kinh nghiệm điều hành quốc gia ít ỏi,
nhưng đầy lãng mạn và còn đậm tính cách riêng tư.

Với thời gian, những nét riêng tư ít nhiều chân thực của
Hồ Chí Minh dần nhường chỗ cho một hình ảnh nhân tạo ngày
càng hoàn hảo. Sự hấp dẫn của cá nhân con người Hồ Chí
Minh dần nhường chỗ cho sự sùng bái biểu tượng Hồ Chí
Minh. Ông không còn <em>hạ lệnh cho nhân dân</em> nữa, dù <em><a
href="http://www.procontra.asia/?p=2319">đồng bào không thôi yêu mến
ông</a></em> và vẫn sẵn sàng <em>nghe lời</em> ông. Song nhà
nước mà ông liên tục đứng đầu gần một phần tư thế kỉ
cho đến khi qua đời đã trở thành một chính thể độc tài
hoàn thiện. Ngôn ngữ cá nhân ít nhiều xác thực của lời kêu
gọi nêu trên, bất chấp nội dung của nó, sẽ dần nhường
chỗ cho một ngôn ngữ tuyên truyền công cộng thô thiển và
giáo điều, cơ sở của toàn bộ ngôn ngữ tuyên giáo kinh hoàng
mà hiện nay chúng ta còn phải chịu đựng. Càng đọc Hồ Chí
Minh sau này, tôi càng thấy là các nhà tuyên giáo của Đảng
Cộng sản Việt Nam cho đến giờ phút này không làm một việc
gì khác ngoài lặp lại chính xác không những cái gọi là "tư
tưởng Hồ Chí Minh", mà còn áp dụng trung thành cả những
cách diễn đạt, những lập luận và những thuật ngữ chính
trị mà ông là cha đẻ.

Hồ Chí Minh là một nhân vật lắp ghép từ rất nhiều mảnh to
nhỏ, lỗ đen và khoảng trống. Trong bức tranh chiết trung lạ
lùng này, mảng mầu của hai năm 1945-1946 có lẽ là tươi thắm
hơn cả.

© 2013 pro&amp;contra

________________________

[1] Trong bản đăng lúc đầu, ở đoạn này tôi viết: "Nhân
dân Bắc Bộ đã biểu thị sự bất hợp tác với chính quyền
mới như thế nào? Vì lí do gì?". Có ý kiến độc giả lưu ý
rằng trong bối cảnh lịch sử khi đó, ông Hồ muốn nói đến
sự bất hợp tác với Pháp. Tôi ghi nhận góp ý xác đáng đó,
và xin phép sửa lại thành: "Nhân dân Bắc Bộ đã biểu thị
sự bất hợp tác với ai và như thế nào?". Xin cảm ơn độc
giả.

[2] Chính phủ Lâm thời chỉ tồn tại đến hết năm 1945 và
từ ngày 01-01-1946 được thay thế bằng Chính phủ Liên hiệp
Lâm thời. Như vậy, có thể lời kêu gọi này liên quan đến
một sự kiện diễn ra ngay trong năm 1945 nhưng năm 1946 mới
được đưa vào sách.


[3] Trước Cách mạng tháng Mười, khi lưu vong và sống trong
một túp lều ở Phần Lan, Lenin đã viết tác phẩm kinh điển
về nhà nước chuyên chính vô sản <em>Nhà nước và cách
mạng</em>. Không ai yêu cầu ở Hồ Chí Minh một tầm vóc tương
tự, nhưng trước tác chính luận chủ đạo của ông, nếu ông
cũng chính là Nguyễn Ái Quốc, trước tháng Tám 1945, gồm:
<em>Bản án chế độ thực dân Pháp</em> (1925), <em>Đường cách
mệnh</em> (1925-1927) tập hợp bài giảng về kiến thức chính
trị phổ thông ở các lớp huấn luyện chính trị Quảng Châu
và <em>Chiến thuật du kích</em> (1942-1944), cho thấy một sự
nghèo nàn đáng chú ý ở một nhà cách mạng có ảnh hưởng
quyết định đến số phận của một dân tộc cho đến tận
bây giờ.

[4] Trong <a
href="http://www.bstu.bund.de/DE/Wissen/DDRGeschichte/Revolutionskalender/November-1989/Dokumentenseiten/13-November_b/13_nov_b_text.html?nn=1930806&amp;gtp=1939088_list%253D2">phiên
họp ngày 13-11-1989</a> của Quốc hội Cộng hòa Dân chủ Đức,
phiên họp đầu tiên sau khi Bức tường Berlin sụp đổ, khi bị
chất vấn trách nhiệm, ông Erich Mielke, Bộ trưởng An ninh Quốc
gia (Stasi) Đông Đức đã thốt lên: "Tôi yêu mến tất cả
mọi người cơ mà… Tôi phấn đấu cho tình yêu đó cơ mà."
(Ich liebe doch alle Menschen. Ich setze mich doch dafür ein.)

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130520/pham-thi-hoai-ho-chi-minh-toi-ha-lenh-cho-nhan-dan),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!