Đoan Trang - "Nói với mình và các bạn": Mặt trái của biểu tình

<blockquote>Dưới đây là bài viết thứ 9 trong loạt bài "Nói
với mình và các bạn: Vẻ đẹp của chính trị". Mục đích
mà loạt bài hướng tới là góp phần giúp độc giả, nhất là
các bạn trẻ, hiểu hơn về chính trị, về sự tham gia, về
tự do ngôn luận và sự phân biệt giữa tự do ngôn luận với
xúc phạm người khác, về hiến pháp, quyền lập hiến và
quyền tẩy chay hiến pháp, bất tuân dân sự, về kỹ thuật
bầu cử và làm thế nào để có bầu cử tự do, công bằng.

Ở bài trước, chúng ta đã nói rằng văn hoá chính trị là cái
quyết định một xã hội nhìn chung sẽ có thái độ như thế
nào trước các hoạt động chính trị như biểu tình, đình
công, kiện tụng… Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng biểu
tình có những mặt trái của nó. Làm thế nào để giảm thiểu
tác hại tiêu cực của biểu tình đây?

Phạm Đoan Trang
</blockquote>

<center>* * *</center>

<h2>Kỳ 9
MẶT TRÁI CỦA BIỂU TÌNH</h2>

Một trong những mặt trái của biểu tình – và nó càng trở
nên nghiêm trọng trong văn hoá chính trị "phản biểu tình"
của Việt Nam – là sự cản trở tự do đi lại. Vì "phố
phường chật chội, người đông đúc", biểu tình có nguy cơ
gây ảnh hưởng đến giao thông, mà đấy là người biểu tình
ở nước ta còn chưa sử dụng biện pháp phong toả đường đi
lối lại, cắm trại, dựng rào v.v. đấy nhé.

Ở một quốc gia dân chủ, với văn hoá chính trị thừa nhận
và ủng hộ biểu tình, thì để vừa đảm bảo quyền tự do
biểu đạt của nhóm người biểu tình, vừa đảm bảo quyền
tự do đi lại của những người khác, chính quyền sẽ phải
có các biện pháp như bố trí lực lượng hỗ trợ người
biểu tình (dẹp đường, hướng dẫn giao thông...), đảm bảo
những không gian công cộng thích hợp cho việc biểu tình. Ở
Việt Nam thì khác: Chính quyền gộp tất cả những người đi
biểu tình vào một rọ, gồm các "đối tượng" hoặc là
phản động nhân danh yêu nước, hoặc là bị bọn phản động
lợi dụng, lôi kéo. Từ quan niệm đó đến hành động cụ
thể như thế nào thì chúng ta đều đã biết, nên người viết
sẽ không "kể lể" thêm, mà sẽ bàn về các trường hợp
có mâu thuẫn, xung đột thật sự liên quan đến biểu tình, ở
phần tiếp sau.

"Ông Nguyễn Sinh Hùng và thế lưỡng nan"

Biểu tình hoàn toàn có thể cản trở nghiêm trọng quyền tự
do đi lại của một cá nhân cụ thể. Ví dụ, đó là khi những
người biểu tình chặn cổng Văn phòng Quốc hội, không cho ông
Nguyễn Sinh Hùng ra đường khi đã hết giờ làm. (Xin các bạn
lưu ý, đây chỉ là một ví dụ giả tưởng, trên thực tế
bản thân người viết cũng không biết chính xác ông Nguyễn
Sinh Hùng làm việc ở đâu). Trong trường hợp này, chúng ta
đối diện với một thứ mà các nhà khoa học ưa gọi là
"thế lưỡng nan":

<ul><li> Vì ông Nguyễn Sinh Hùng là Chủ tịch Quốc hội, là quan
chức, cho nên ông có nghĩa vụ phải lắng nghe ý kiến của
người dân, tôn trọng quyền tự do biểu đạt và biểu tình
của công dân;</li>
<li> Vì ông Nguyễn Sinh Hùng là một công dân Việt Nam, nên
ông có quyền riêng tư, quyền tự do đi lại, tự do về thân
thể, và ông phải được đi đâu tuỳ ý sau khi đã hết giờ
làm việc. Do đó, khi bị cản trở tự do đi lại, ông có
quyền khởi kiện. </li></ul>

Trên giác độ luật pháp thuần tuý, công dân Nguyễn Sinh Hùng
quả thật có thể kiện những kẻ đã xâm phạm quyền của
ông. Tuy nhiên, trong văn hoá chính trị ở nhiều nước, người
ta thường quan niệm lãnh đạo, quan chức là luôn phải ở một
thế chịu thiệt thòi trước công luận hơn người dân, và sẽ
rất nực cười nếu lãnh đạo, quan chức muốn "ăn thua
đủ" với dân – cái này trong tiếng Việt gọi là "tiểu
nhân". Đương nhiên là ông Hùng có quyền kiện và có thể
kiện, nhưng nếu ông làm thế thì sẽ rất buồn cười trong
mắt các chính trị gia đồng nhiệm, đồng nghiệp của ông ở
nước ngoài.

Tương tự, chúng ta sẽ không thể thấy Tổng thống Clinton hay
đảng Dân chủ tìm cách can thiệp, đóng cửa tờ báo nào dám
bôi nhọ ông và chuyện tình ái, bồ bịch của ông. Tổng
thống Bush cũng không thể truy tìm và khởi kiện kẻ nào dám
vẽ bẩn vào ảnh ông rồi vác đi biểu tình, rồi đốt… Bởi
vì văn hoá chính trị của người Mỹ, về căn bản, ủng hộ
quyền tự do biểu đạt, ngôn luận của công dân và buộc lãnh
đạo phải chấp nhận "chịu thiệt", "tỏ ra quân tử"
trong mắt dư luận.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng đừng quên rằng, trong các chế
độ dân chủ, ghế của quan chức phụ thuộc vào lá phiếu
của người dân, nên quan chức có xu hướng nhượng bộ trước
những phản ứng của người dân và tìm cách thuyết phục họ,
chứ không dám đối đầu.

<h2>Nếu chúng tôi thích "biểu tình chống biểu tình", thì
sao?</h2>

Trường hợp nói trên là khi biểu tình cản trở quyền tự do
đi lại của một cá nhân cụ thể - một quan chức. Còn
trường hợp sau đây hơi khác.

Giả sử sau khi Trung Quốc ra lệnh cấm đánh bắt cá trên vùng
biển Hoàng Sa và Trường Sa, người phát ngôn của Bộ Ngoại
giao Việt Nam chỉ nói vài câu phản đối như thường lệ. Giả
sử khoảng 300 người ở quận Nhất, TP.HCM nổi giận – trong
đó một nửa phẫn nộ với Trung Quốc, một nửa bất mãn về
chính sách ngoại giao của Chính phủ Việt Nam – và họ xuống
đường biểu tình. Giả sử cùng lúc, có khoảng 300 người dân
ở quận Hai, TP.HCM lại suy nghĩ ngược lại hoàn toàn – một
nửa trong số họ cho rằng Trung Quốc cấm đánh bắt cá là
đúng (cần phải bảo vệ và khai thác tiết kiệm tài nguyên
thuỷ hải sản chứ, bất luận tài nguyên ấy của quốc gia
nào), một nửa ủng hộ chính sách ngoại giao của Việt Nam
(phản ứng ở mức độ như người phát ngôn đã phản ứng
thôi chứ còn làm gì hơn được nữa).

Câu hỏi đặt ra là: 300 người ở quận Hai có thể đi biểu
tình phản đối 300 người ở quận Nhất không?

Câu trả lời: Có, nếu như đúng là tất cả công dân Việt Nam
đều được hưởng quyền tự do ngôn luận và tự do tụ tập.

Vậy sẽ ra sao nếu trên đường phố, các nhóm cư dân bất
đồng quan điểm cứ biểu tình qua lại như thế?

Chẳng sao cả, chuyện đó là… bình thường trong một xã hội
dân chủ, có nền văn hoá chính trị thiên về các giá trị dân
chủ, tự do, nhân quyền. Có điều, trong mọi trường hợp,
bạo lực phải bị lên án và loại bỏ; xúc phạm danh dự,
nhân phẩm người khác là một tội có thể bị kiện và bị
xử lý theo pháp luật. Khi ấy, vai trò của luật pháp và của
Nhà nước càng trở nên quan trọng hơn trong việc bảo vệ
quyền tự do ngôn luận và tụ tập của các bên, quyền tự do
đi lại của những người khác, giữ gìn trật tự trị an và
điều hoà các lợi ích mâu thuẫn. Việc này, tất nhiên, chưa
bao giờ dễ dàng.

<center><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEii_c-x59bsDkY9Q6NviOXpPeVc2xXMqYukuhnYIV5yv5Ijs_gdgyIuVQOpihHtglVVWDkYXzkDoGVKQiJtW9QF24Rjasqe-jwXpjF0_SEiGkXu6hPQK-C50kvhXaeBcj63h2RVB1So1iw/s320/ANHBT.jpg"
/></center>
<center><em>Vai trò của lực lượng công an là bảo vệ người
biểu tình chứ không phải là vật người biểu tình như thế
này. Ảnh: Một dân phòng (hoặc công an mặc thường phục)
đánh biểu tình viên Phan Nguyên, ngày 12/6/2011.</em></center>

Tuy nhiên, bạn cần lưu ý một điểm quan trọng: Sẽ là một
nhà nước lưu manh, phản động, nếu chính nhà nước bí mật
tổ chức cho một nhóm trong xã hội chuyên đi "biểu tình
chống biểu tình". Nói cách khác, nếu chính quyền dùng tiền
ngân sách, dùng quyền lực của lãnh đạo, để huy động lực
lượng "phản biểu tình", "đấu tranh với các luận điểm
sai trái, thù địch" của một số công dân, mà thực chất là
tấn công vào quyền tự do ngôn luận của những công dân ấy,
thì đó là biểu hiện của một nhà nước độc tài đáng ghê
tởm.

<h2>Khi văn hoá chính trị khó chấp nhận biểu tình</h2>

Ở đâu cũng vậy, biểu tình có những hành động đặc thù
như gây tiếng ồn, phong toả đường đi lối lại, thậm chí
có khi còn kéo theo bạo lực – giữa công an, cảnh sát với
những người tuần hành, hoặc giữa chính những người dân
với nhau, nhóm phản đối gây lộn với nhóm ủng hộ như trong
ví dụ giả tưởng nêu trên. Đó chính là các mặt trái của
biểu tình, và trong văn hoá chính trị của Việt Nam thì những
hạn chế đó càng bị khuếch đại: Bạn hãy hình dung một nơi
đường phố chật hẹp, bụi bặm, vỉa hè là không gian kinh
doanh (mà đoàn người đi biểu tình có thể gây ảnh hưởng
đến việc kinh doanh đó), và đa số dân chúng thì tới gần 70
năm nay không có ý niệm nào về việc "tự nhiên ra ngoài
đường hò hét".

Liệu văn hoá chính trị như thế có tạo ra một môi trường
tâm lý-xã hội ủng hộ biểu tình và các hoạt động chính
trị khác không? Chúng ta thấy ngay là không.

Vậy khi văn hoá chính trị về cơ bản là chống lại việc
biểu tình, thì một số ít người muốn thể hiện chính kiến
thông qua hành động biểu tình có thể và nên làm gì? Có nên
hò hét, chửi bới kể tội "phe kia", đốt cờ/ảnh, phong
toả đường xá v.v.? Chúng ta sẽ tiếp tục vấn đề gây tranh
cãi này ở kỳ sau, với câu chuyện về một hình thức hoạt
động chính trị khác, xuất phát từ một phương pháp đấu
tranh của vị anh hùng dân tộc Ấn Độ Mahatma Gandhi: bất tuân
dân sự.

<strong>Kỳ sau:</strong> Bất tuân dân sự hay phản động?

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130521/doan-trang-noi-voi-minh-va-cac-ban-mat-trai-cua-bieu-tinh),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!