<blockquote><strong>Chú thích của dịch giả:</strong> Đây là một
bài báo khá cũ, nhưng do tính thời sự của nó, chúng tôi xin
được giới thiệu ở đây.</blockquote>
Tại sao chính sách đối ngoại của Trung Quốc lại trở nên
hung hăng hơn trong những năm gần đây? Tại sao người Trung
Quốc lại làm dang dở một thập kỷ đáng có quan hệ ngoại
giao tốt đẹp với các nước láng giềng châu Á? Các thực tế
trên trong trường hợp Trung Quốc đã là rõ ràng. Ở Đông Nam
Á, Trung Quốc tuyên bố biển Hoa nam (biển Đông) là "quan tâm
cốt lõi" (một khái niệm đã được dành cho Đài Loan và Tây
Tạng), về bản chất là coi vùng biển này là thuộc lãnh thổ
của Trung Quốc. Để nhấn mạnh cho tuyên bố này, Trung Quốc
quấy phá thuyền bè của dân đánh cá Việt Nam ở vùng biển
lân cận các đảo đang tranh chấp.
Ở Bắc Á, Trung Quốc không hề lên tiếng chỉ trích đồng minh
Triều Tiên khi Bình Nhưỡng vô cớ làm thiệt mạng quân lính
và thường dân Hàn Quốc trong hai vụ việc xảy ra trong năm
2010. Trung Quốc cũng kiếm cớ gây sự với Nhật Bản. Sau khi
Tokyo chiều theo đòi hỏi của Trung Quốc trao trả thuyền
trưởng tàu đánh cá đã bị phía Nhật Bản bắt giữ trước
đó vì đã đâm thủng thuyền Nhật Bản trong vùng biển tranh
chấp, Trung Quốc tạm cắt quan hệ ngoại giao, đòi phía Nhật
phải xin lỗi, tạm ngừng bán đất hiếm cho Tokyo. Và sau cùng,
Trung Quốc đã có dành cho tổng thống Obama một sự đón tiếp
tồi tệ khi ông này đến thăm Trung Quốc trong tháng 11 năm
2009. Nếu có một vị tổng thống nào bắt đầu nhiệm kỳ
của mình mà lại ngửa tay trước Trung Quốc thì đó chính là
ông Obama. Bộ trưởng bộ ngoại giao trong chính phủ của ông ta
chọn cách nói nhẹ giọng về tình trạng vi phạm quyền con
người ở Trung Quốc. Ông Obama cắt bỏ cả cuộc gặp gỡ với
Đà Lai Lạt Ma – một hoạt động thường loại trong ngoại
giao của Mỹ – và việc bán nốt nửa còn lại trong gói vũ
khí Đài Loan đang cần gấp mà tổng thống Bush đã hứa bán cho
nước này trước đó. Trong chuyến đi thăm Trung Quốc, Bắc Kinh
đã bội ước không cho phát các bài nói chuyện của ông Obama
trên truyền hình không qua kiểm duyệt, để cho ông tổng thống
quay về Washington tay không, không đạt được mục tiêu nào
trong chương trình thăm hỏi của mình, từ thảo luận về thay
đổi khí hậu toàn cầu tới việc Bắc Kinh điều chỉnh giá
trị đồng nhân dân tệ.
Lời giải thích cho sự hỗn xược quốc tế của Trung Quốc
nằm trong công thức ba biến số: sức mạnh quân sự tăng
mạnh đi cùng với lãnh đạo yếu kém và chủ nghĩa dân tộc
bài ngoại mà giới lãnh đạo Trung Quốc đã tạo dựng nên.
(Tôi bỏ qua quan điểm của một số người Trung Quốc cho rằng
nước Mỹ đang trên đà đi xuống bởi vì quan điểm này chắc
là chỉ có tính nhất thời).
<h2>Quân đội lớn mạnh</h2>
Ngày nay, Trung Quốc sở hữu một quân đội rất có năng lực,
với quân đội này Trung Quốc có thể ép đẩy các nước láng
giềng. Những đợt phô trương lực lượng hải quân ở biển
Hoa Nam (Biển Đông) là nhằm dọa nạt các nước yếu. Quả
thực, khi phát hiện thấy phía Việt Nam có phản ứng chống
lại đòi hỏi của Trung Quốc, báo chí chính thức của Trung
Quốc đã cảnh báo các nước ở Đông Nam Á không nên thân
cận quá với Mỹ. Nhắc lại bài vở trong chiến lược thị oai
với Đài Loan, Quân đội Giải phóng Nhân Dân Trung Quốc PLA đã
điều một trong số các lữ đoàn trong lực lượng tên lửa
đạn đạo tầm ngắn vào vị trí buộc Việt Nam phải rụt
vòi. Nhớ rằng Trung Quốc đã tấn công Việt Nam vào năm 1979
vì tức giận trước sự can trường của Hà Nội, nên một khi
Trung Quốc vung tay về phía Hà Nội, tất cả các bên liên quan
đều tăng cường cẩn trọng.
Chính sách mới của Trung Quốc trong việc phô trương nhiều hơn
thay cho che dấu sức mạnh quân sự mới thấy của quốc gia này
đang được sử dụng trong thời kỳ ông bộ trưởng Bộ quốc
phòng Gates đi thăm Trung Quốc đầu năm 2011. Để chuẩn bị cho
cuộc viếng thăm của ông Gates, PLA đã cho trưng bày lực
lượng tên lửa đạn đạo chống hạm của mình, dẫn đến
khẳng định của Đô đốc Tư lệnh Thái Bình Dương (PACOM)
rằng tên lửa đạn đạo này của Trung Quốc đã đạt được
"năng lực triển khai tối thiểu". Các nhà lãnh đạo Trung
Quốc coi cuộc viếng thăm của ông Gates như một cơ hội để
trưng trình máy tiêm kích J-20 mới, một loại máy bay chiến
đấu được xem là có khả năng tàng hình. Nói tóm lại, Trung
Quốc có sức mạnh lớn hơn và đang theo đuổi các mối quan
tâm quốc gia của nước này.
<h2>Lớp lãnh đạo yếu kém</h2>
Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo cho thấy là những nhà lãnh đạo
yếu kém, không có khả năng đưa ra các quyết định cứng rắn
trong cải cách kinh tế, cũng như không có năng lực lãnh đạo
bộ chính trị đi đúng theo đường lối Đặng Tiểu Bình
"câu thời gian và giấu năng lực" (tức là để Trung Quốc
lớn mạnh lên mà không gây kích động để tránh một liên minh
đối đầu hình thành từ sự lo ngại trước sức mạnh của
Trung Quốc). Nhưng đây không chỉ là vấn đề lớp lãnh đạo
hiện thời yếu kém, mà thực chất là hệ thống lãnh đạo là
yếu kém. Ở Trung Quốc, hiện không còn có cá nhân nào có
quyền lực cách mạng hợp pháp mà Đặng Tiểu Bình có được
trước đây hay được Đặng Tiểu Bình chuyển giao lại (như
Đặng đã trao cho Giang Trạch Dân), vì thế chính quyền nhà
nước độc đảng hiện nay hoạt động theo đồng thuận, thỏa
hiệp – không cá nhân nào trong bộ chính trị xem ra có được
sức mạnh hay vị trí quyền lực hợp pháp hơn trội. Các
quyết định đưa ra có thường có vẻ không nhất quán, có
những quyết định xuất phát từ thái độ tránh né tối đa
các mối nguy hiểm (thí dụ như vấn đề Triều Tiên hay cải
tổ kinh tế), có những quyết định lại xuất phát từ các
cảm nhận dân tộc chủ nghĩa được giới tranh luận trên
mạng internet và các nhà trí thức hàng đầu đưa ra (thí dụ
như vấn đề biển Đông và xung đột với Nhật Bản như đã
nói tới ở trên). Vì hệ thống lãnh đạo yếu kém, PLA, vốn
có xu hướng ủng hộ chính sách ngoại giao hiếu chiến, có
được tiếng nói mạnh mẽ trong quá trình ra quyết định trong
lúc các thành viên khác trong đảng chủ yếu quan tâm đến cải
cách kinh tế.
<h2>Chủ nghĩa dân tộc bài ngoại</h2>
Rất nhiều nhà quan sát Trung Quốc nhận thấy chủ nghĩa dân
tộc thường được tuyên truyền bởi giới tranh luận trên
mạng internet cùng với giới trí thức Trung Quốc là lực
lượng dẫn lái chủ yếu cho chính sách đối ngoại của nước
này. Nhưng điều thường hay bị bỏ qua là thực trạng Trung
Quốc đang ngồi trên lưng con hổ mà tự nước này đã sinh ra.
Kể từ thảm sát Thiên An Môn năm 1989, Đảng CS Trung Quốc đã
phát động một phong trào rầm rộ trong "giáo dục yêu
nước" nhấn mạnh tính siêu đẳng của nền văn hóa Trung
Quốc cũng như nỗi sỉ nhục mà dân tộc này phải hứng chịu
trong quá khứ từ phía các cường quốc nước ngoài như Nhật
Bản và Mỹ. Cứ thử nói chuyện với người dân Trung Quốc
trong độ tuổi hai mươi, ba mươi, người ta chắc sẽ được
nghe họ nói về các kế hoạch Mỹ-Nhật làm xuy yếu Trung Quốc
và chia cắt Đài Loan, Tây Tạng, Tân Cương khỏi Trung Quốc,
cũng như về địa vị tất nhiên của Trung ở vị chí đầu
bảng trong phân cấp châu Á. Những công dân này là những
người có học, được coi là đã Tây hóa, đối tượng mà
nước Mỹ đã từng muốn dựa vào để biến Cộng hòa Nhân
dân Trung Hoa thành một nước tự do. Nhiều thanh niên Trung Quốc
còn hoàn toàn không biết tới thảm sát Thiên An Môn, họ nhìn
nhận mọi chính sách của Mỹ như những nỗ lực kiềm chế
Trung Quốc (kể cả cuộc chiến ở Áp-ga-nix-tan), họ tin chắc
rằng nền dân chủ ở Đài Loan là một bằng chứng về lộn
xộn chính trị, họ cũng nổi giận khi thấy người dân Tây
Tạng (nơi nhiều người dân bị giết hay tống giam trong một
đợt đàn áp kéo dài ba năm chỉ được nói tới thoáng qua)
không đánh giá cao nỗ lực của Bắc Kinh đẩy nhanh phát triển
kinh tế ở vùng này.
Nếu nhiều người dân thuộc tầng lớp ưu tú của Trung Quốc
có các quan điểm nhận định về thế giới như trên, người
ta khó có thể biết được thành phần dân chúng "hạng
thấp" ở Trung Quốc có suy nghĩ, tin tưởng thế nào trong
thời kỳ vặn mình phát triển kinh tế. Còn lực lượng đàn
ông dư thừa hàng trục triệu người Trung Quốc đã tạo ra qua
chính sách một con và sự ưu tiên của dân chúng cho con trai thì
sao? Đó là những cá nhân nằm ở cuối bảng phân loại xã
hội-kinh tế, không lấy được vợ, thừa dư sức lực sẵn
sàng gây ra bạo lực và lộn xộn các kiểu. Thực sự là Trung
Quốc đang phải tranh cãi mới công luận hơn so với các thời
trước – nhưng chính nhà nước này đã tự tạo ra một chủ
nghĩa dân tộc bị thương tổn để ngày nay nó định hướng,
thậm chí dẫn lái chính sách ngoại giao của quốc gia. Tất
nhiên ở đây không có ý muốn nói Trung Quốc hoàn toàn không
có những người có khả năng tự do suy nghĩ, muốn cải cách
kinh tế hoặc muốn Trung Quốc hoàn toàn tôn trọng tự do trong
nước cũng như trật tự, bình ổn trên thế giới. Tất nhiên
là có những người Trung Quốc như thế, nhưng những người
theo đuổi cải cách kinh tế thì lại đang cắm đầu vào làm
tiền, những người ủng hộ tự do và bình ổn trên thế giới
thì chẳng làm được gì nhiều trong các nhà tù nơi họ đang
bị giam cầm.
Một quân đội mạnh hơn đi cùng với lớp lãnh đạo yếu kém
và chủ nghĩa dân tộc bị thương tổn là các vấn đề có
tính hệ thống. Các yếu tố trên rất có thể sẽ góp phần
định hình chính sách đối ngoại của Trung Quốc trong một
khoảng thời gian nhất định. Trung Quốc đã gieo hạt trong các
thập kỷ trước – qua đầu tư tiền của vào xây dựng các
lực lượng quân đội cưỡng chế, trì hoãn cải cách chính
trị, "giáo dục" người dân bằng tuyên truyền dân tộc
chủ nghĩa hoài cổ. Ngày nay, thế giới đang gặt những gì ông
Đặng Tiểu Bình đã gieo thời trước.
<em><strong>Ông Daniel Blumenthal là giám đốc bộ phận Nghiên cứu
Á châu thuộc American Enterprise Institute, chuyên viên nghiên cứu
các vấn đề an ninh Đông Á và quan hệ Mỹ-Trung.</strong></em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130518/ngoi-tren-lung-ho-chinh-sach-doi-ngoai-gay-han-cua-trung-quoc-lai-tai-xuat),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét