Tháng 8-2001, tôi ghé thăm một phóng viên báo Tuổi Trẻ đang
học báo chí ở đại học Fullerton, California. Cô khoe, nhóm sinh
viên đến từ Việt Nam vừa đấu tranh thành công để cờ đỏ
sao vàng được treo ở trại hè do trường tổ chức.
Cuộc tranh giành màu cờ tại Fullerton trở nên kịch tính trong
năm 2004 khi nhóm sinh viên gốc Việt tuyên bố không tham dự lễ
ra trường nếu cờ đỏ sao vàng được sử dụng theo yêu cầu
của các sinh viên đến từ Việt Nam. Trường Fullerton phải
chọn giải pháp không treo cờ của nước nào trong lễ tốt
nghiệp.
Phần lớn người Việt đến Mỹ phải lao động, học tập
để vươn lên, họ không có nhiều thời gian để "care" (quan
tâm) đến chính trị Việt Nam. Tháng 7-1995, khi Hà Nội và
Washington thiết lập bang giao, cờ đỏ sao vàng chính thức
được kéo lên trên đất Mỹ. Thật dễ hiểu khi những người
Việt vượt biển trên những chiếc thuyền con, những người
Việt đã nằm 15 năm, 17 năm trong các trại cải tạo, từ chối
đứng dưới cờ đỏ sao vàng.
Nhưng phản ứng chỉ bắt đầu quyết liệt vào năm năm 1999,
khi một người đàn ông sống tại Little Sai Gon, tên là Trần
Văn Trường, cho treo trước cửa tiệm ảnh Hồ Chí Minh cùng
cờ đỏ sao vàng. Cộng đồng người Việt đã biểu tình liên
tục trong suốt 53 ngày để phản đối. Từ California,"chiến
dịch Cờ Vàng" bắt đầu, dẫn đến việc 14 tiểu bang, gần
100 thành phố công nhận cờ vàng ba sọc đỏ như một biểu
tượng của cộng đồng gốc Việt.
Cờ vàng không chỉ xuất hiện ở Mỹ.
Từ giữa thập niên 1990, nhiều nhà lãnh đạo của Hà Nội
phản ứng gay gắt khi trong các chuyến công du thấy "quần chúng
đón rước" không dùng cờ đỏ sao vàng mà chỉ dùng cờ vàng
ba sọc đỏ. Không phải quan chức Việt Nam nào cũng hiểu chính
quyền sở tại không (dại gì) đứng sau những nhóm quần chúng
tự phát đó. Cho tới năm 2004, các nhà ngoại giao Việt Nam ở
Mỹ vẫn mất rất nhiều công sức để ngăn chặn chính quyền
các tiểu bang công nhận cờ vàng.
Việc chính quyền tiểu bang công nhận cờ vàng chỉ là một
động thái đối nội. Nhà nước Việt Nam Cộng hòa rõ ràng
không còn tồn tại, chính quyền Mỹ bang giao với nhà nước
CHXHCN Việt Nam và công nhận cờ đỏ sao vàng. Nhưng, chính
quyền Mỹ không thể ngăn cản cộng đồng người Mỹ gốc
Việt chọn cho mình biểu tượng.
Một quan chức Việt Nam và thậm chí một thường dân đang cầm
hộ chiếu nước CHXHCN Việt Nam, trong một nghi lễ chính thức,
có quyền chỉ đứng dưới cờ đỏ sao vàng. Nhưng, một quan
chức đi làm "kiều vận" mà không dám bước vào một ngôi nhà
có treo cờ vàng thì sẽ không thể nào bước vào cộng đồng
người Việt. Tất nhiên, bất cứ thành công nào cũng cần nỗ
lực từ nhiều phía.
Năm 2006, tôi gặp lại cô bạn phóng viên Tuổi Trẻ từng học
ở Fullerton. Nhà cô vào giờ đó thay vì treo cờ đỏ sao vàng,
góc nào cũng tràn ngập cờ vàng ba sọc đỏ. Tôi chưa kịp tìm
hiểu đó là sự lựa chọn mới của cô hay đó là cách để
có thể hòa nhập vào "cộng đồng".
Năm 2008, "cộng đồng người Việt Cali" đã biểu tình kéo dài
khi người phụ trách tòa soạn tờ Người Việt, Vũ Quý Hạo
Nhiên, cho in tấm hình chụp một cái bồn ngâm chân có in biểu
tượng cờ vàng. Hạo Nhiên, thêm sự cố 2012, đã phải ra đi
và biết chắc khó lòng quay trở lại. Biểu tình năm 1999, cho
dù là "ôn hòa", cũng đã khiến cho Trần Văn Trường phải
chạy về Việt Nam.
Cờ đỏ sao vàng khó có thể xuất hiện ở Californiacho dù ở
đó có xuất hiện một cộng đồng người Việt đến từ
miền Bắc.
Nếu như nhiều người dân miền Nam trước đây tin cờ vàng ba
sọc đỏ là biểu tượng của tự do thì đối với phần lớn
người dân miền Bắc và thế hệ trẻ hiện nay ở miền Nam,
cờ đỏ sao vàng không hẳn là biểu tượng của chế độ mà
là biểu tượng quốc gia. Nhiều người đã đứng dưới lá
cờ ấy để đấu tranh cho điều mà họ tin là độc lập, tự
do; nhiều người đã theo lá cờ ấy mà không phải là cộng
sản.
Nhiều người dân trong nước vẫn dùng cờ đỏ khi bày tỏ
lòng yêu nước.
Tất nhiên cũng cần phân biệt hành động của một số kẻ
cực đoan (chống lại cờ đỏ sao vàng) với hành vi của những
quan chức chính quyền. Ngăn cản những du học sinh đến từ
Việt Nam sử dụng cờ đỏ sao vàng cũng là một việc làm phi
dân chủ. Những người hiểu được các giá trị của tự do
không thể ngăn cản người khác đứng dưới một lá cờ mà
mình không thích.
Nhiều người Mỹ vẫn treo cờ miền Nam cho tới ngày nay cho dù
nội chiến Bắc - Nam đã kết thúc từ năm 1865. Thật khó để
nghĩ tới tình huống người dân miền Nam Việt Nam được phép
treo cờ vàng sau ngày 30-4-1975. Cuộc chiến tranh kéo dài 20 năm
không chỉ thống nhất non sông mà còn để áp đặt ý thức
hệ cộng sản lên người dân Việt. Một thời, phải "yêu
chủnghĩa xã hội" mới được Đảng công nhận là yêu nước.
Ngay lá cờ nửa đỏ nửa xanh của "mặt trận dân tộc giải
phóng miền Nam" một tổ chức do Đảng cộng sản lập ra cũng
đã biến mất chỉ sau mấy tháng.
Nhiều người Việt Nam nghĩ, làm biến mất lá cờ vàng ba sọc
đỏ là khôn ngoan. Nhiều người cho rằng lá cờ đó thuộc về
một chính thể không còn tồn tại và là biểu tượng của
một sự thất bại. Nhiều người được dạy, lá cờ đó gắn
liền với những xấu xa như là "Việt gian, bán nước".
Cuối năm 2012, sinh viên Phương Uyên và Nguyên Kha bị bắt khi
rải truyền đơn ở Long An có kèm theo biểu tượng cờ vàng.
Chúng ta không có đủ thông tin để khẳng định Phương Uyên
và Nguyên Kha chủ động chọn lá cờ này hay được hướng
dẫn "bởi các thế lực bên ngoài". Cho dù lá cờ ấy đến từ
bên nào cũng cho thấy cờ vàng đã không biến mất như nhiều
người mong muốn. Cho dù không ai biết được lá cờ nào sẽ
được chọn trong tương lai, sự trở lại của cờ vàng buộc
chúng ta phải thừa nhận, trong nội bộ người Việt với nhau
còn bao gồm cả người Việt Nam quốc gia và người Việt Nam
cộng sản.
Và, trong không gian nước Việt cũng không chỉ có người Việt.
Chín mươi triệu người dân Việt Nam rõ ràng không phải là
"con một cha, nhà một nóc". Khi "mở cõi" xuống phía Nam, các
bậc tiền bối đã từng mang cuốc nhưng cũng đã từng mang
gươm.
Người dân thuộc các dân tộc Tây Nguyên và những bộ tộc
Chăm chưa hẳn không còn nghĩ tới đế chế Champa. Những chính
khách đối lập ở Campuchia vẫn thường khai thác chủ nghĩa
dân tộc cực đoan khi nhắc Sài Gòn và một số tỉnh miền Tây
một thời là đất đai của họ...
Sự khác biệt đó trong cộng đồng Việt Nam có thể là những
mối đe dọa, đồng thời, cũng là nền móng để xây xựng
một Việt Nam thống nhất mà đa dạng. Một quốc gia sẽ trở
nên vững mạnh khi sự đa dạng được thừa nhận. Một quốc
gia cũng có thể rơi vào sự hỗn loạn hoặc không thể phát
triển nếu sự thống nhất bị phá vỡ.
Nhưng, thống nhất quốc gia mà không dựa trên nền tảng hòa
giải quốc gia thì sự thống nhất đó chỉ là tạm thời.
Thống nhất quốc gia mà bằng cách ém nhẹm lịch sử và dùng
vũ lực để dập tắt sự trỗi dậy của những sự khác biệt
thì chẳng khác nào gài vào thế hệ tương lai một trái bom.
Nam Tư thời Tito được coi là thịnh trị, các cuộc nổi dậy
đều bị dập tắt. Nhưng, ngay những ngày đầu thời hậu Tito,
nước Nam Tư bắt đầu rơi vào một thập niên xung đột. Các
sắc tộc chém giết lẫn nhau, cơ cấu liên bang sụp đổ. Không
chỉ có Nam Tư, Indonesia hồi thập niên 1990 và Myanmar hiện nay
cũng đang diễn ra những điều tương tự.
Đừng sợ những người Khmer ở miền Tây sẽ đòi mang đất
về Campuchia trừ khi về phát triển và tự do, dân chủ, Việt
Nam kém quá nhiều so với Campuchia. Không có người dân Arizona
nào không biết đất ấy từng thuộc về Mexico nhưng không ai
đòi đưa Arizona trả về cho "đất mẹ". Ranh giới quốc gia
càng ngày càng trở nên mong manh. Ở đâu có cơm no áo ấm hơn,
ở đâu có tự do hơn, thì người dân sẽ chọn.
Sự khác biệt và đa dạng lúc nào cũng có thể bị kích động
bởi các thế lực cực đoan. Không phải độc tài, toàn trị
mà theo kinh nghiệm của những quốc gia thành công, càng nhiều
tự do thì càng tránh cho sự khác biệt đó trở thành xung
đột.
Tiến trình tự do cũng phải mất thời gian để thuyết phục
không chỉ với những người đang cầm quyền mà cả những
người dân bình thường và những thành viên trên facebook này.
Trong ngày 30-4, có thể nhiều người không muốn treo cờ đỏ
sao vàng (khi bị tổ dân phố yêu cầu) nhưng chính họ, chưa
chắc đã hài lòng khi nhà hàng xóm treo cờ vàng ba sọc đỏ.
Vấn đề là chính quyền phải làm sao để mọi phản ứng
đều phải ở dưới hình thức ôn hòa.
Câu chuyện đốt cờ Mỹ sau đây có thể giúp ta có thêm thời
gian suy nghĩ.
Nhiều thập niên sau nội chiến (1861-1865) nhiềungười Mỹ lo
ngại giá trị quốc kỳ bị giảm khi nó được các thương gia
dùng để vẽ logo và đặc biệt khi nhiều người da trắng ở
miền Nam thích treo cờ miền Nam (Confederate flag) hơn. Để phản
ứng lại điều này, 48 tiểu bang của Hoa Kỳ đã thông qua
luật cấm mạo phạm quốc kỳ, các hành động như xé, đốt,
dùng cờ để quảng cáo... đều bị cấm.
Năm 1905, Halter đã bị tòa tiểu bang buộc tội "khi kỳ" khi bán
những chai bia có in cờ Mỹ. Năm 1907, Halter tiếp tục thua kiện
ở Tối cao pháp viện.
Cho tới năm 1968, Quốc hội Mỹ vẫn thông qua luật cấm "đụng
chạm" tới quốc kỳ sau khi một nhóm người Mỹ chống chiến
tranh Việt Nam đốt cờ ở Central Park. Nhưng một năm sau đó,
khi nghe tin cảnh sát bắn James Meredith, một nhà hoạt động dân
quyền, Sydney Street đã đốt một lá cờ Mỹ ở một ngã tư
của New York. Ông bị bắt và bị buộc tội "khi kỳ".
Sydney Street kháng án vì cho rằng: "Nếu cảnh sát làm điều đó
với Maredith chúng ta không cần lá cờ Mỹ". Tối cao pháp viện
đã bác án của tòa New York vì, Hiến pháp bảo vệ quyền bày
tỏ chính kiến khác nhau, bao gồm cả quyền thách thức hay khinh
thường quốc kỳ.
Cuộc đấu tranh đã không dừng lại.
Năm 1972, một học sinh ở Massachusetts, Goquen, bị bắt, bị xử
6 tháng tù khi may một cờ Mỹ ở đít quần. Nội vụ được
chuyển lên Tối cao pháp viện. Tối cao pháp viện tuyên bố
luật tiểu bang (dùng để xử Goquen) là vi hiến. Các vị thẩm
phán Tối cao cho rằng, trong một quốc gia đa văn hóa, có những
hành động mà người này cho là "khinh " thì người kia lại cho
là trân trọng, cho nên, chính phủ không có quyền bảo người
dân phải bày tỏ thái độ, ý kiến theo cách nào.
Năm 1984, để phản đối các chính sách của Tổng thống Reagan,
Lee Johnson đã nhúng dầu và đốt một lá cờ trước cửa cung
đại hội của đảng Cộng hòa. Ông bị bắt, bị xử tù 1 năm
và phải nộp phạt 2000 dollars. Tòa tối cao tiểu bang Texas bảo
vệ Johnson và cho rằng tòa án cấp dưới sai khi coi hành vi "gây
xáo trộn xã hội" của Johnson là "tội". Theo Tòa tối cao Texas:
Tạo ra sự bất ổn, tạo ra sự xáo trộn, thậm chí tạo ra
sự giận dữ của người dân là cần thiết, vì chỉ khi đó
chính phủ mới biết rõ nhất chính kiến người dân.
Vụ việc dẫn tới, năm1989, Tối cao pháp viện Mỹ quyết
định bãi bỏ các luật cấm đốt cờ ở 48 tiểu bang. Các quan
tòa đưa ra phán quyết này giải thích rằng, nếu tự do bày
tỏ chính kiến là có thật nó phải bao gồm cả tự do bày tỏ
những ý kiến mà người khác không đồng ý, hoặc làm người
khác khó chịu. Ngay cả thái độ với quốc kỳ, chính phủ
cũng không có quyền bắt người dân chỉ được gửi đi những
thông điệp ôn hòa và không làm cho ai khó chịu. Cuộc tranh cãi
kéo dài tới nhiều năm sau, Quốc hội Mỹ có thêm 7 lần dự
thảo tu chính án để chống lại phán quyết này nhưng đều
thất bại.
Việc để cho người dân treo lá cờ cũ của phe bại trận
miền Nam, việc để cho người dân quyền được bày tỏ thái
độ, kể cả bằng cách đốt cờ, đã không làm cho giá trị
quốc kỳ của Hoa Kỳ giảm xuống.
Những điều trên đây rõ ràng chưa thể xảy ra ở Việt Nam.
Nhưng chúng ta cũng không nên coi đấy là độc quyền của Mỹ.
Người dân Việt Nam cũng xứng đáng được hưởng hạnh phúc.
Người dân Việt Nam, dù là Việt hay H'mong, dù là Khmer hay
Chăm... cũng xứng đáng được gìn giữ và phát triển sự khác
biệt của mình. Người Việt Nam, dù là cộng sản hay quốc gia,
cũng xứng đáng có quyền bày tỏ những gì mà mình tin tưởng.
Không thể có tự do trong một chế độc tài toàn trị. Nhưng,
tự do cũng không thể có nếu như mỗi người dân không tự
nhận ra đó là quyền của mình. Bạn không thể hành động như
một người tự do nếu không bắt đầu bằng tự do trong chính
tư duy của bạn.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130525/huy-duc-co-do-co-vang-va-hoa-giai),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét