Trí thức không thể quẩn quanh trong tháp ngà khoa học

<div class="boxright300"><img
src="http://daotuanddk.files.wordpress.com/2013/02/pxnguyen-05.jpg?w=300&h=200"
/><div class="textholder">Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên</div></div>
<em><strong>Đáng buồn "trí thức trùm chăn" có vẻ nhiều
lên, hoặc không thì cũng là "số đông im lặng", thụ
động. Nguyên nhân có cả ở tư cách "kẻ sĩ" của trí
thức ngày nay yếu ớt và cả ở một xã hội dễ trùm chăn ru
ngủ trí thức</strong></em>

Tạo Hóa cho con người ta không ai giống ai, khác nhau cả về
hình dáng, tâm tính, suy nghĩ. Do vậy, trước mỗi sự kiện,
hiện tượng, vấn đề có những cách nhìn nhận khác nhau, có
những ý kiến khác nhau là chuyện thường, có thể nói đó là
một bản tính tự nhiên. Tự nhiên mà giống nhau cả thì còn
gì là tự nhiên. Và khi con người hợp thành xã hội thì lại
lẽ tự nhiên là không có một vấn đề xã hội nào được
đồng thuận tuyệt đối, được đồng thuận ngay từ đầu,
mà luôn phải chịu sự tranh luận, xem xét, xoay ngang đảo
ngược, tóm lại là phải chịu sự "phản biện" của mọi
thành phần xã hội. Trí thức là thành phần xã hội có tri
thức và hiểu biết, có năng lực nhận thức và xét đoán khoa
học, có tính cách độc lập và tư cách phát ngôn. Hai chữ
"phản biện" dùng cho trí thức là đúng lắm. Phản biện
đây là theo tinh thần hoài nghi khoa học trước mọi vấn đề,
là chỉ tin khi đã được thuyết phục bằng lý tính, là tranh
luận bàn bạc trong không khí tự do dân chủ thực sự để
cùng nhau tìm ra sự thật và chân lý. Phản biện là bác bỏ
để chấp nhận, không phải là "nói ngược" cho sướng
miệng, cho hả tức giận, càng không phải là để tạo cớ
nổi tiếng. Phản biện đúng là một vai trò quan trọng, không
thể thiếu của trí thức, cả trong lĩnh vực chuyên môn và cả
trong các vấn đề xã hội.

Tên gọi "trí thức trùm chăn" không phải bây giờ
mới có. Nó là để chỉ một bộ phận trí thức quay lưng lại
thực tại xã hội, nhắm mắt bịt tai trước những vấn đề
bức xúc, cấp thiết của nhân quần, chỉ quẩn quanh trong tháp
ngà khoa học, cho rằng mình chỉ cần làm tốt công việc chuyên
môn là đủ, không cần dính dáng gì đến chính trị, thời
sự. Loại trí thức này thường bộc lộ vào những thời
điểm lịch sử có nhiều biến động lớn, trong các phong trào
cách mạng xã hội sôi động, khi cần tiếng nói và hành động
của tầng lớp trí thức như những phần tử tinh hoa của xã
hội thúc đẩy sự vận động của đời sống theo hướng tích
cực. Nhưng ngay cả vào những thời điểm quyết liệt, khủng
hoảng nhất, bộ phận "trí thức trùm chăn" vẫn không phải
là tiêu biểu, vẫn có nhiều trí thức dám dấn thân và xả
thân cho đất nước. Thành công của cách mạng và kháng chiến
ở nước ta hơn nửa thế kỷ qua là có phần đóng góp quan
trọng của các trí thức dấn thân đó. Đáng buồn hiện nay
"trí thức trùm chăn" như có vẻ nhiều lên, hoặc không thì
cũng là "số đông im lặng", thụ động. Nguyên nhân có cả
ở tư cách "kẻ sĩ" của trí thức ngày nay yếu ớt và cả
ở một xã hội dễ trùm chăn ru ngủ trí thức.

Sự xuất hiện của hai từ "phản biện" không chỉ trong
lời lẽ thông thường mà cả trong các văn kiện chính trị cho
thấy giới trí thức, ở những đại diện dũng cảm của mình,
đã không cam chịu đánh mất vai trò như đã nói trên của
mình. Họ lên tiếng tại nhiều diễn đàn công khai và chính
thức, họ viết các kiến nghị, các tâm thư, các yêu cầu gửi
các cấp chính quyền, họ viết báo viết mạng bày tỏ ý kiến
chính kiến của mình, tất cả đều căn cứ vào một điều
hiến định là "tự do tư tưởng, tự do ngôn luận". Xã
hội đã quen dần và chính quyền đã chịu dần sự phản biện
của trí thức. Tuy nhiên, để nói tới một phong trào phản
biện sôi nổi, nghiêm túc, có người nói và người nghe, có
phản và có biện, nói thẳng và nói thật, tiếp thu và trao
đổi, bình đẳng và khách quan, thì quả thực những người
trí thức dũng cảm vẫn đang là đơn độc. Trí thức thụ vốn
tự bản chất không hèn, nhưng có một cái sợ khiến họ phải
hèn, hoặc tự làm hèn. Kể ra trí thức bị hèn vì sợ thì
không còn là trí thức đúng nghĩa nữa. Nhưng vậy thì đội
ngũ trí thức bao năm qua xây dựng mà không đúng nghĩa là trí
thức thì lỗi do đâu? Câu hỏi này tôi nghĩ cần phải được
phản biện mạnh mẽ. Dịp này cả nước đang thảo luận góp
ý dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992, một điều tôi muốn
đề xuất là: những gì đã được hiến định (như quyền
biểu tình, quyền lập hội, quyền tự do tư tưởng, ngôn
luận) thì phải nhanh chóng cụ thể hóa thành luật để nhà
nước và nhân dân thi hành, và không ai được có quyền vi
hiến. Khi đó tôi tin phản biện xã hội của mọi tầng lớp
nhân dân, nhất là của giới trí thức, sẽ là một công cụ
đắc lực phát triển xã hội.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130213/tri-thuc-khong-the-quan-quanh-trong-thap-nga-khoa-hoc),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!