Cuốn sách <em>Bên Thắng Cuộc</em> của tác giả Huy Đức vừa
mới ra đời đã tạo thành một hiện tượng, nhiều người
tìm đọc, giới thiệu cho nhau, ngợi ca và phê phán. Một cơn
sốt trong dư luận như thế này là điều hiếm có từ một
cuốn sách khá khô khan.
<h2>Về bản thân cuốn sách Bên thắng cuộc</h2>
Nội dung của Bên thắng cuộc không phải là vấn đề mới.
Lịch sử Việt Nam sau 1975, ai đã từng trưởng thành trong giai
đoạn này mà không sống trải, chiêm nghiệm hay nghe, biết ít
nhiều về những gì đang trào sôi trên đất nước và ảnh
hưởng đến từng số phận con người. Cái mới ở chỗ tác
giả đã tập trung vào một số chủ đề nổi cộm với cách
trình bày sáng sủa, đầy ắp tư liệu để cung cấp cho người
đọc một cái nhìn tổng thể, sinh động và liên tục.
Có người nói cuốn sách không trình bày được toàn bộ sự
thật về giai đoạn lịch sử này. Điều ấy tất nhiên và
đòi hỏi đó là một yêu cầu vô lý. Ai, cuốn sách nào có
thể trình bày được như thế? Không ai cả, nếu không phải
là hàng trăm cuốn sách và một độ lùi lịch sử vài ba chục
năm nếu tình hình thuận lợi, không còn độc đảng toàn trị,
độc quyền viết lịch sử.
Có người ở ngành lịch sử trong nước than: ước gì chúng
tôi có thể có tư liệu và tự do để viết như Huy Đức, một
người làm báo. Người viết sử chính thức trong hệ thống
chỉ được phép sử dụng tư liệu chính thống và viết theo
quan điểm chính thống. Làm sao có sự thật lịch sử.
Có người còn nói về thể loại, cho rằng Bên thắng cuộc
không phải là sách lịch sử, không có giá trị. Sao lại phải
gọt chân cho vừa giày? Thiếu gì sách lịch sử "đúng
kiểu" mà lại chẳng có bao nhiêu lịch sử trong đó. Tác
phẩm làm ra các thể loại chứ không phải thể loại làm ra
tác phẩm. Điều này đúng không phải chỉ cho lịch sử mà còn
trong văn học nghệ thuật. Thí dụ có nên tranh cãi tiểu
thuyết và truyện ngắn cần phải có cốt truyện hay không.
Đơn giản là cuốn Bên thắng cuộc viết về đất nước thời
kỳ sau 1975 và giá trị của nó ở chỗ mang lại điều gì có
ích cho người đọc.
Bên thắng cuộc có nhiều điều mới và không mới, đúng và
không đúng, đối với người này người khác. Chuyện "tuẫn
tiết", tù cải tạo, vượt biên, không thể nào Huy Đức
biết được nhiều, đầy đủ và thấm thía bằng những
người trong cuộc, nhất là khi nhiều người trong số họ sau
khi ra nước ngoài đã viết bút ký, hồi ký về chuyện của
mình và những người đồng cảnh. Cũng những chuyện đó và
nhiều chuyện khác, thế mạnh của Huy Đức là người có hiểu
biết, có tư liệu đặc biệt của bên thắng cuộc mà nhiều
vấn đề đến nay vẫn chưa được phổ biến công khai. Những
cuộc phỏng vấn, chuyện trò cá nhân, các hoàn cảnh và tâm
tình riêng tư của giới lãnh đạo được đưa vào không phải
là những "chuyện vặt vãnh" mà chính là giúp soi rọi thêm
tình hình, vì lịch sử không chỉ là những sự kiện khô khan,
những con số, ngày tháng, chủ trương chính sách mà do con
người cụ thể tác động, nhất là những người nắm quyền
lực.
Có những vấn đề tuy đã chú ý tập trung nhưng Huy Đức cũng
không thể nào giới thiệu đầy đủ như chuyện "cởi" và
trói" thời Nguyễn Văn Linh, chỉ riêng trong lĩnh vực văn học
nghệ thuật và báo chí. Tác giả đã không đề cập cơn sóng
phản kháng đòi tự do dân chủ cuồn cuộn trong giới văn nghệ
và báo chí ở nhiều tỉnh Miền Trung, Tây Nguyên, Miền Nam, kể
cả trong một số báo Đảng và những hệ lụy sau đó. Đây
chỉ là một nhận xét, dĩ nhiên không thể đòi hỏi quá nhiều
ở tác giả trong một cuốn sách viết toàn diện về một thời
kỳ dài phức tạp như thế.
Giá trị nội dung của bản thân Bên thắng cuộc, chính là
lịch sử, hay hoàn cảnh đất nước từ sau 1975, được tái
hiện một cách công phu, tập trung, với tư liệu phong phú, có
thể tin cậy, một cách tương đối khách quan, bằng bút pháp
trong sáng của một nhà báo có tâm, có nghề, được chuẩn bị
một cách có ý thức và khoa học qua nhiều năm tháng, với ý
chí và ý định rõ rệt muốn mang lại sự thực cho một giai
đoạn lịch sử hiện tại, đáng lý rõ rệt thì lại quá mù
mờ.
Các nguồn tư liệu riêng và chung phong phú, với hàng nghìn chú
thích nghiêm túc (cuốn I có 608 chú thích, cuốn II có 654 chú
thích), không chỉ về những vấn đề sau 1975 mà còn ngược
về quá khứ nhiều năm trong những sự kiện liên quan, cho thấy
sự làm việc cẩn trọng, cần mẫn của tác giả. Có thể đã
có những sai sót đây đó nhưng có lẽ do vô tình chứ không
phải cố ý của tác giả.
Vì mục đích nói về bên thắng cuộc nên những tư liệu đưa
ra cũng chủ yếu của bên này. Có những tư liệu chứng tỏ
sự dối trá rõ rệt và đó là dối trá của nhà cầm quyền
chứ không phải là dối trá của người trích dẫn, như ta có
thể thấy khi tác giả đưa ra những tư liệu trái ngược chung
quanh chuyện cải tạo. Thí dụ một trích dẫn trên báo Tin Sáng
mô tả "không khí trong các trại cải tạo từa tựa như một
trại hè" trước khi giới thiệu một lá thư của người
chồng là sĩ quan đang cải tạo gởi cho vợ. Người đọc có
thể thấy dụng ý mỉa mai của tác giả chứ không phải đồng
tình khi cố ý đưa ra trích dẫn đó một cách khách quan và
đặt trong bối cảnh bi đát của toàn bộ chuyện cải tạo.
<h2>Những cách đọc Bên thắng cuộc</h2>
Bên thắng cuộc chắc chắn là một cuốn sách đáng để đọc,
nội dung của nó không tranh luận, tranh cãi với ai nhưng vừa
mới ra mắt đã tạo nên nhiều dư luận ngược chiều, tranh
luận, tranh cãi đến mức cực đoan và chắc chắn chuyện này
còn tiếp diễn. Đây là hiệu ứng thành công và đáng mừng
của một tác phẩm.
Trừ một số bài viết dù ở bên này hay bên kia, có nhận
định một cách khách quan, phần lớn các bài viết chống cuốn
sách ở cả hai phía thắng và thua cuộc (kể cả việc biểu
tình chống dù chưa đọc sách), đều chứng tỏ "hội chứng
chính nghĩa" của cuộc chiến trước đây đến nay vẫn chưa
chấm dứt mà còn tiếp diễn một cách gay gắt khi sự ra đời
của cuốn sách kích động lên.
Dĩ nhiên có một số sự kiện lịch sử trước và sau 1975 vẫn
chưa được soi sáng đầy đủ và chưa có nhận định thống
nhất từ nhiều phía do tính chất mù mờ phức tạp của lịch
sử và quan điểm, chính kiến của người trong cuộc. Tuy nhiên
tâm trạng rõ rệt của những người chống cuốn sách vẫn là
phe ta, đường lối chính sách của phe ta có chính nghĩa, ai nói
khác đi đều là thứ phản bội, tội đồ của dân tộc. Chính
điều này đã góp phần làm lịch sử "giẫm chân tại chỗ"
khi đáng lý phải vùng vẫy thoát ra khỏi vũng bùn của máu và
nước mắt.
Về tựa đề Bên thắng cuộc và tên hai phần của cuốn sách
(Giải phóng và Quyền bính), có lẽ tác giả Huy Đức đã
nghiền ngẫm sâu xa và sự lựa chọn có sức gợi nhiều ý
nghĩa.
<em><strong>Bên thắng cuộc</strong></em> vì sau 1975 đất nước
thuộc về bên thắng cuộc, bên phải chịu tránh nhiệm trước
dân tộc và lịch sử, hiện tại và mai sau. Tác giả là
người đã trưởng thành, làm việc và chiêm nghiệm trong bộ
máy cai trị, có cái nhìn cận cảnh từ bên trong, hi vọng có
thể đưa ra một tiếng nói về sự thật, khác với tiếng loa
đồng ca một chiều đinh tai nhức óc như hình chụp dùng làm
bìa cho tác phẩm.
<em><strong>Giải phóng</strong></em> nhưng những điều diễn ra sau
đó với cải tạo, vượt biên, đánh tư sản, ngăn sông cấm
chợ… lại không hề mang ý nghĩa giải phóng. Ngược lại
thực tế đã chứng minh nhân dân Miền Nam và cả nước lại
đi vào vòng trói buộc, vào cảnh trì trệ thay vì cất cánh như
đáng ra phải có sau khi đã "thống nhất đất nước, quy giang
sơn về một mối". Chưa kể đến gợi ý trong lời mở đầu
của tác giả, đây là Miền Bắc giải phóng Miền Nam hay
ngược lại.
<em><strong>Quyền bính</strong></em> bộc lộ bản chất của một
tập đoàn khi đã nắm được quyền lực cai trị. Trình độ
kém cỏi trong xây dựng đất nước thời bình, bệnh giáo
điều, chủ quan duy ý chí và kiêu ngạo cộng sản; sự quyết
đoán của những cá nhân lãnh đạo không đủ tầm và tâm; các
cuộc đấu đá nội bộ để tranh giành quyền lực; "lỗi hệ
thống" mang tính bao trùm mà những cá nhân dù có thiện chí
và ý chí cũng không sao xoay chuyển…
Trong Quyền bính không phải không có những điều tích cực nói
về những người lãnh đạo và những người cộng sản. Sinh ra
và trưởng thành trong nô lệ và chiến tranh, nhiều người
không được học hành. Họ thường xuất thân là nông dân
nghèo, làm thuê, ở đợ rồi "tham gia cách mạng". Không
được học hành không phải lỗi ở họ. Tuy nhiên sau đó họ
đã học trong trường đời và đấu tranh cách mạng, với ý
chí kiên cường, chịu đựng gian khổ và chấp nhận hi sinh
lớn lao. Khi ở vai trò lãnh đạo, nhiều người cũng đã hết
sức ưu tư về tình hình đất nước, khiêm tốn học hỏi,
lắng nghe các trí thức chuyên gia để tìm ra những quyết sách
đúng. Tác giả cũng đã không giấu thiện cảm đối với một
số người, đặc biệt đối với cố Thủ tướng Võ Văn
Kiệt.
Đội ngũ các chuyên gia và các trí thức tham mưu cũng đã ra
sức tìm tòi cái mới của thời đại, học hỏi các nước
láng giềng và phương Tây, tham mưu cho lãnh đạo thoát khỏi
bế tắc. Nổi bật là vấn đề kinh tế thị trường, cho dù
vẫn còn "cái đuôi định hướng xã hội chủ nghĩa", sử
dụng công nghệ thông tin tiên tiến, đa phương hóa, từng
bước đi vào hội nhập toàn cầu. Kết quả dù quá chậm nhưng
đất nước đã không rơi vào vực thẳm.
Tuy nhiên mọi cố gắng đó đều chỉ đạt thành tựu rất
thấp, không tương xứng với năng lực của một dân tộc không
kém cần cù và thông minh so với bất cứ dân tộc nào khác, sau
khi đất nước đã thống nhất. Nguyên nhân chính là "lỗi
hệ thống", bắt nguồn từ sự độc tài đảng trị, bám
chặt giáo điều cổ hủ vì sợ "chệch hướng xã hội chủ
nghĩa" và sự vận hành của guồng máy đã đè bẹp mọi cá
nhân có ý muốn cưỡng lại, cho dù họ ở cấp cao nhất như
Võ Văn Kiệt, Trần Xuân Bách, Trần Độ…
Bên cạnh đó, vì liên minh ý thức hệ và muốn có chỗ dựa
để giữ vững độc quyền lãnh đạo, những người cộng sản
cầm quyền đã lọt vào gọng kềm của Trung Quốc, trở thành
một mối họa lớn cho dân tộc. Đảng Cộng sản rơi vào tình
trạng tiến thoái lưỡng nan, loay hoay giữa hai nguy cơ "mất
nước hay mất Đảng".
Tác giả Bên thắng cuộc không minh nhiên nói ra những điều
trên nhưng qua những gì được trình bày một cách khách quan,
chi tiết, cả chiều rộng và chiều sâu, người đọc có thể
cảm nhận rất rõ thông điệp nào đã được gởi đi từ
cuốn sách.
Cho dù những điều trên là đúng như thế, tác giả có phải
là một kẻ nói xấu Đảng, phản bội đất nước như một
số báo chí trong nước quy chụp, hay là một tên cộng sản tay
sai tuyên truyền cho Nghị quyết 36 như một số người ở hải
ngoại quy kết? Thật nực cười khi có hai kết luận trái
ngược nhau như thế về cùng một cuốn sách và một tác giả.
Lịch sử đã qua và đang đi qua từng ngày. Phải nhận rõ quá
khứ nhưng càng phải thấy rõ hơn bước đi cho hiện tại và
tương lai. Hận thù hay kiêu căng về quá khứ để tranh phần
chính nghĩa không ích lợi gì cho số phận và tương lai dân
tộc. Thực tế lịch sử, những người cộng sản đã là bên
thắng cuộc và cũng thực tế họ đang đưa đất nước vào
nguy cơ. Vấn đề là phải làm gì có hiệu quả để giải
quyết nguy cơ trước mắt và kiến tạo tương lai chứ không
phải nguyền rủa nhau. Đọc Bên thắng cuộc chính là cơ hội
để mọi người nhìn lại toàn bộ tình hình một cách tỉnh
táo.
Trong những ngày tháng gần đây không ít người thuộc nhiều
thành phần, trước hết là trí thức và đảng viên có lương
tri thực sự lo cho dân tộc đã đặt ra những vấn đề cấp
thiết, đặc biệt mới nhất trong <a
href="http://www.boxitvn.net/bai/44694">Lời kêu gọi thực thi quyền
con người</a> và <a href="http://www.boxitvn.net/bai/44588">Kiến nghị
về sửa đổi Hiến pháp 1992</a>: Dân chủ hóa đất nước,
chống độc tài đảng trị, giải quyết nguyên nhân của mọi
nguyên nhân đưa đến tham nhũng, kinh tế suy thoái, văn hóa,
đạo đức xã hội trên đà băng hoại, trước mắt cấp bách
là chống Trung Quốc xâm lược.
Đây là nhiệm vụ của toàn dân tộc không trừ bất kỳ ai,
kể cả Đảng Cộng sản cầm quyền nếu Đảng muốn còn tồn
tại dù có cầm quyền hay không. Ai phá hoại nhiệm vụ này
mới là kẻ phản bội tổ quốc.
Đà Lạt 31/1/2013
© 2013 Tiêu Dao Bảo Cự & pro&contra
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130201/tieu-dao-bao-cu-doc-ben-thang-cuoc-de-tim-su-dong-thuan-cho-hien-tai-va-tuong-lai),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét