Từ khi tôi trở thành công dân Đức, Hiến pháp Đức đã có 10
bổ sung, sửa đổi mà tôi không hề được hỏi ý kiến. Nhưng
không chỉ riêng tôi. Hàng xóm, bạn bè, người quen, đồng
nghiệp, tất cả đều như vậy. Nhân dân CHLB Đức chưa bao
giờ được trưng cầu ý kiến về văn bản tối thượng mang
tên <em>Grundgesetz</em> (Luật Cơ bản) của mình.
Nó được soạn thảo bởi 65 vị trong <em>Parlamentarischer Rat</em>
(Hội đồng Nghị viện), dưới sự ủy nhiệm và kèm cặp của
chính quyền quân quản Anh, Pháp và Mỹ sau Thế chiến II. Sau khi
được thông qua với 53 phiếu thuận và 12 phiếu chống trong
Hội đồng Nghị viện, nó được trình cho ba chính quyền
Đồng minh nêu trên xét duyệt. Sau khi được các Thống đốc
Quân sự Anh, Pháp, Mỹ chấp nhận, nó được gửi đến các
nghị viện tiểu bang để phê chuẩn. Sau khi được phê chuẩn,
ngày 23-5-1949 nó được Hội đồng Nghị viện chính thức tuyên
bố là văn bản lập quốc. Nước Cộng hòa Liên bang Đức (Tây
Đức cũ) ra đời với bản Hiến pháp ấy. Người dân – bốn
năm trước còn sống trong Đế chế Quốc xã với Quốc trưởng
Hitler – không trực tiếp, nếu không muốn nói là không tham
dự vào quy trình lập hiến đó. Bản hiến pháp được coi là
hoàn hảo nhất trong lịch sử nước Đức ấy không do ý
nguyện dân chủ từ dưới lên sinh ra, mà do ý chí chính trị
từ trên xuống, thậm chí với áp đặt từ các thế lực
ngoại bang.
Năm 1990, trong quy trình thống nhất nước Đức, nghị viện
của các tiểu bang thuộc Đông Đức cũ cũng phê chuẩn và gia
nhập Hiến pháp này mà nhân dân Đức ở cả bên Đông lẫn
bên Tây đều không được trực tiếp biểu quyết. Trong 64 năm
từ khi ra đời, Hiến pháp Đức có 59 bổ sung, sửa đổi, lần
cuối cùng vào giữa năm ngoái. Không một lần nào có trưng
cầu ý dân [1]. Song điều đó không cản trở nước Đức,
không lâu sau sự ngự trị của cả hai chế độ toàn trị kinh
hoàng của thế kỉ 20 là chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa
cộng sản trên lãnh thổ của mình, thành một trong những nền
dân chủ trưởng thành và ổn định nhất trên thế giới.
Hiển nhiên mỗi quốc gia có con đường lập hiến của riêng
mình. Trong cuộc thảo luận về Dự thảo Hiến pháp sửa đổi
đang diễn ra ở Việt Nam, một trong những tiêu chí được
nhấn mạnh <a
href="http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/97283/dan-phai-duoc-quyen-phuc-quyet-hien-phap.html">không
chỉ ở giới cấp tiến</a> là quyền lập hiến của người
dân. Báo chí Việt Nam, cả chính mạch lẫn ngoài luồng, tràn
ngập những lời đòi hỏi, xác nhận và xiển dương nguyên
tắc mọi quyền lực nhà nước xuất phát từ nhân dân và
thuộc về nhân dân. Trên mặt chữ, chưa bao giờ nhân dân
được kính trọng, được gửi gắm nhiều tin cậy, được phó
thác nhiều quyền lực như thế. Nhiều đến mức không thể
không nghi vấn. Trong thực tế, những khái niệm trừu tượng
này được thực hiện qua những hình thức và cấp độ khác
nhau của trưng cầu ý dân (<em>referendum</em>).
Song trong những điều kiện hiện có, tôi rất hoài nghi giá
trị của một cuộc trưng cầu như thế tại Việt Nam. Thậm
chí tôi còn cho rằng thay vì thực hiện chức năng thúc đẩy
tiến trình dân chủ hóa xã hội lên phía trước, nó có nhiều
nguy cơ kéo giật lùi tiến trình ấy về phía sau. Một phát
đạn ngược nòng. Điều này không liên quan gì đến lập luận
nhảm nhí rằng dân trí chưa cao thì chưa thể thi hành dân chủ,
bởi lẽ một cuộc trưng cầu ý dân tại Việt Nam, đặc biệt
ở hình thức cao nhất là toàn dân phúc quyết hiến pháp, có
thể là tất cả mọi thứ, chỉ trừ là một hành động thực
thi dân chủ.
Ai nắm trong tay mọi phương tiện có thể khuynh loát vô giới
hạn tất cả các khâu trọng yếu của một cuộc trưng cầu ý
dân trong thời điểm hiện tại, từ chuẩn bị nội dung cần
đưa ra trưng cầu, tổ chức thông tin và quảng bá, tổ chức
và giám sát bỏ phiếu, tổ chức và giám sát kiểm phiếu,
đến đánh giá, công bố và thực thi kết quả? Ai có thể
điều khiển, nhồi sọ và lừa mị dư luận bằng bộ máy
tuyên truyền khổng lồ của mình? Ai có thể đe dọa cử tri
bằng guồng máy đàn áp khét tiếng của mình? Ai có thể mua
những lá phiếu bằng đủ thứ hứa hẹn ban phát ưu đãi và
thậm chí bằng đất tươi và tiền mặt? Ai có thể tùy tiện
chế biến, diễn giải và sử dụng kết quả bỏ phiếu theo ý
mình? Những người đưa ra <a
href="http://www.boxitvn.net/bai/44588">kiến nghị trưng cầu ý
dân</a> đã không quên đòi hỏi đi kèm, rằng nó phải được
"<em>tổ chức thật sự minh bạch và dân chủ với sự giám
sát của người dân và báo giới</em>". Nhưng chỉ cần đặt
tiếp một số câu hỏi đơn giản hơn – Báo giới nào? Người
dân nào được chọn trên cơ sở tiêu chuẩn nào vào vai giám
sát? Minh bạch theo đánh giá của ai?… – là có thể thấy
rằng hiện tại, một cuộc trưng cầu đáp ứng được những
đòi hỏi ấy là hoàn toàn bất khả thi.
Thêm vào đó, đa số dân chúng Việt Nam là những người đã
có hơn một nửa thế kỉ để rèn luyện tinh thần cầu an và
thụ động như những kĩ năng sống căn bản. Hai chục năm gần
đây họ còn tích lũy thêm một kĩ năng đầy tinh thần thời
đại khác: bàng quan với mọi vấn đề không trực tiếp đụng
chạm đến quyền lợi của mình và gia đình. Họ cũng dễ bị
tha hóa và đã bị tha hóa sâu sắc như chính những người cai
trị họ. Tôi không có những con số cụ thể – tất nhiên,
không ai có cả – nhưng theo cảm nhận riêng thì ước chừng
20% cử tri Việt Nam là những người từ trung thành đến trung
thành tuyệt đối với chế độ hiện tại; 30% là những
người có thể không ưa mặt này hay mặt khác của chế độ
đó, ít hay nhiều có những bất mãn hoặc bất bình cục bộ,
song hợp tác và gắn bó với chế độ về nhiều phương diện
– kể cả phương diện sổ hưu. Vâng, vì sao không? – và
không có nhu cầu thay thế nó bằng một chế độ nào khác mà
họ chưa từng biết hay chỉ nghe nói loáng thoáng; 40% là những
người không biết và không cần biết mình đang sống trong một
thể chế nào, miễn sao cuộc sống thường nhật của mình
được bảo đảm; 8% là những người mong muốn thay đổi thể
chế chính trị bằng phép mầu từ lột xác của Đảng Cộng
sản và liều thuốc thần tự cải cách của chế độ. Những
người chủ trương thay thế toàn bộ hệ thống Đảng trị và
công an trị hiện tại bằng mô hình dân chủ tự do phương Tây
chiếm vỏn vẹn 2% còn lại – tức trên dưới 1 triệu người,
tính một cách hào phóng, con số trong thực tế có thể khiêm
tốn hơn rất nhiều.
Từ những hoàn cảnh ấy, không cần phải là một nhà tiên tri
cũng có thể biết trước kết quả của một cuộc trưng cầu
ý dân tại Việt Nam. Không có gì dễ dàng và khôn ngoan hơn cho
chính quyền Hà Nội, nếu nó cho diễn ngay lập tức một màn
kịch như thế. Trong khói lửa của cuộc nội chiến, đầu năm
ngoái Tổng thống Syria Assad đã thành công rực rỡ với nước
cờ toàn dân phúc quyết hiến pháp, trong khi phe đối lập nỗ
lực ngăn cản sự kiện này. Gần 90% cử tri tán thành bản
hiến pháp mới, trong đó thậm chí nguyên tắc đa đảng được
xác nhận. Nhà độc tài lại hoàn toàn chính danh. Trước đó,
chính quyền không thể gọi là dân chủ ở Maroc cũng nhanh chân
thoát khỏi áp lực của Mùa Xuân Ảrập bằng cách mở vài cái
van phụ trong hiến pháp sửa đổi và có thể hài lòng với 98 %
số phiếu thuận. Trưng cầu ý dân ở Ai Cập thì đem lại cho
đất nước này một hiến pháp thần quyền, với nền tảng là
Luật Hồi giáo Sharia, bất chấp sự cự tuyệt của chính các
thẩm phán và các nhóm đối lập. Xa hơn một chút trong lịch
sử, cuộc trưng cầu ý dân duy nhất trên lãnh thổ Việt Nam
năm 1955 phế truất Quốc trưởng Bảo Đại, đưa Ngô Đình
Diệm lên làm Tổng thống đã không tặng cho người dân miền
Nam một thể chế dân chủ đáng mơ ước. Xa hơn chút nữa,
cuộc biểu quyết của toàn dân (<em>Volksabstimmung</em>) năm 1934
tại Đức với gần 90% số phiếu thuận đã đặt một nhân
vật lên bệ phóng, để đẩy cả lịch sử đất nước này
lẫn lịch sử thế giới vào một chương cực kì đen tối:
Adolf Hitler.
Bao nhiêu ý dân thì đủ đảm bảo một hiến pháp tốt đẹp?
Tôi không ủng hộ đề nghị tổ chức toàn dân phúc quyết
hiến pháp tại Việt Nam trong hoàn cảnh hiện nay.
© 2013 pro&contra
_____________
[1] Thậm chí đa số dân chúng Đức còn không biết rõ hay
không quan tâm điều gì được bổ sung, điều gì được sửa
đổi. Thái độ đó có những cơ sở mà tôi sẽ đề cập trong
một dịp khác.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130222/pham-thi-hoai-bao-nhieu-y-dan-thi-du),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét