Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực

<em><strong>"Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực, cả
quyền lực chính trị và quyền lực kinh tế. Không một ông
vua, không một chính phủ nào có thể tồn tại nếu không có
dân"- GS.TS Lê Hồng Hạnh, Viện trưởng Viện Khoa học Pháp
lý trao đổi nhân việc lấy ý kiến nhân dân về dự thảo
sửa đổi Hiến pháp.</strong></em>

GS.TS Lê Hồng Hạnh nói: Ý nghĩa nổi bật nhất của việc lấy
ý kiến của nhân dân về Dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992
chính là sự thừa nhận ý chí, quyền lực của nhân dân, vị
trí tối thượng của nhân dân đối với nội dung bản tuyên
ngôn chính trị pháp lý quan trọng bậc nhất của nước Việt
Nam.

Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực, cả quyền lực
chính trị và quyền lực kinh tế. Không một ông vua, không một
chính phủ nào có thể tồn tại nếu không có dân.

"Chở thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân"- triết
lý này Nguyễn Trãi nói cách đây hơn 5 thế kỷ rồi. Việc
lấy ý kiến về Hiến pháp làm tăng giá trị nhân dân, giá
trị dân chủ và tính khả thi của Hiến pháp sau khi được ban
hành.

<h2>Dân phúc quyết Hiến pháp</h2>

<div class="boxright320"><img
src="http://www.tienphong.vn/ImageHandler.ashx?ThumbnailID=279362&Width=400"
/><div class="textholder">"Tha hóa quyền lực, lạm dụng quyền
lực là điều khó tránh nếu quyền lực không được kiểm
soát?". GS.TS Lê Hồng Hạnh.</div></div>

<em>Trong thảo luận tại Quốc hội, một số đại biểu đề
xuất bổ sung quy định về việc dân phúc quyết Hiến pháp.
Phúc quyết, trưng cầu ý dân là quyền rất quan trọng nhưng
chưa được quy định rõ ràng là quyền hiển nhiên của người
dân cần được hiến định. Lần sửa đổi này theo ông nên
được quy định ra sao?</em>

Tôi ủng hộ những ý kiến đó vì những người đưa ra đề
xuất như vậy thực sự muốn bản Hiến pháp có nền tảng dân
chủ, nền tảng xã hội lớn hơn. Hiến pháp là tuyên bố của
nhân dân trao quyền cho các thiết chế chính trị thay mặt nhân
dân thực hiện quyền lực được giao phó.

Không phải Quốc hội, không phải Chủ tịch nước, Chính phủ
hay Tòa án cho dân quyền này, quyền kia. Chính nhân dân trao cho
các cơ quan này quyền lực và họ có trách nhiệm thực thi nó
phù hợp với ý chí của nhân dân được thể hiện trong Hiến
pháp.

Không ít người, kể cả đại biểu Quốc hội, nhiều chính
khách cho rằng Quốc hội có quyền lựa chọn và quyết định
hiến định những vấn đề quan trọng của đất nước, ví
dụ chọn mô hình nhà nước, chọn chế độ chính trị, vấn
đề sở hữu vv...

Tôi cho rằng hiểu như vậy chứng tỏ chưa hiểu bản chất
của Hiến pháp. Chỉ có nhân dân mới có quyền lựa chọn và
quyết định những điều đó. Chính vì thế, phúc quyết của
nhân dân đối với bản Hiến pháp mới hay Hiến pháp sửa
đổi phải được coi là quyền đương nhiên của nhân dân.

Dù có đưa vào Hiến pháp quyền phúc quyết hay không, các cơ
quan quyền lực nhà nước cũng phải có trách nhiệm đảm bảo
để nhân dân thực hiện nó. Đương nhiên chính là ở chỗ
đó.

Đảng với tư cách là lực lượng chính trị lãnh đạo xã
hội cũng phải đảm bảo để quyền phúc quyết của nhân dân
được thực hiện. Giữa phúc quyết và lấy ý kiến nhân dân
có sự khác nhau rất lớn về mức độ đảm bảo dân chủ,
sự thượng tôn vai trò của nhân dân.

Tôi không thấy có lý do nào để không qui định quyền phúc
quyết của nhân dân trong Hiến pháp sửa đổi lần này. Ngay khi
đất nước mới giành được độc lập, thù trong giặc ngoài
bao vây, chống phá, đa số người dân còn mù chữ, song Đảng
và Bác Hồ vẫn chủ trương để nhân dân phúc quyết bản
Hiến pháp đầu tiên của đất nước.

<em>Trở lại lịch sử, Hiến pháp năm 1946 đã khẳng định
nguyên lý mọi quyền bính đều thuộc về dân. Nhân dân là
gốc của mọi quyền lực, trong đó có quyền lực nhà nước.
Do đó nhân dân phải được quyền quyết định mọi vấn đề
quan trọng nhất của đất nước, thưa ông?</em>

Tôi cho rằng quyền lực của nhân dân trong dự thảo sửa đổi
Hiến pháp 1992 cần thể hiện theo tinh thần và lời văn của
Hiến pháp 1946. Có người cho rằng quay trở lại Hiến pháp 1946
là không đúng, không phù hợp, thậm chí chệch hướng do bối
cảnh ngày nay khác với thời điểm năm 1946.

Nếu thực sự hiểu đúng dân chủ, hiểu đúng vai trò của
nhân dân thì không có sự đoạn tuyệt như vậy được.

Dù ở trong bối cảnh hiện nay, bối cảnh của 100 năm trước
hay của 100 năm sau nếu chúng ta thực sự hiểu đúng bản chất
của dân chủ và quyền lực nhân dân thì tuyên ngôn của Hiến
pháp 1946 "Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể
nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu
nghèo, giai cấp, tôn giáo" vẫn hoàn toàn mang tính thời đại.

Một tuyên ngôn thượng tôn nhân dân trong trong thực thi quyền
lực nhà nước in đậm dấu ấn tư tưởng của Bác Hồ mãi
mãi là một thiên cổ hùng văn thể hiện khát vọng dân chủ
của Nhân dân và của Đảng ta.

Giá trị của tuyên bố trên trong Hiến pháp 1946 thiêng liêng
chẳng khác gì tuyên bố về chủ quyền lãnh thổ "Nam quốc
sơn hà Nam đế cư" mà Lý Thường Kiệt đọc trên sông Như
Nguyệt.

<h2>Quyền lực phải được kiểm soát</h2>

<em>Theo Hiến pháp, quyền lực cao nhất thuộc về nhân dân,
quyền lực của Nhà nước là quyền phái sinh, từ nhân dân mà
ra, do nhân dân trao cho. Theo ông sửa Hiến pháp lần này cơ chế
kiểm soát quyền lực cần được quy định ra sao và cần nhấn
mạnh những yếu tố nào?</em>

Tha hóa quyền lực, lạm dụng quyền lực là điều khó tránh
nếu quyền lực không được kiểm soát, cân bằng bởi cơ chế
thích hợp. Nguy cơ này trở nên đáng sợ hơn ở những quốc
gia đang phát triển, chậm phát triển. Ở Việt Nam cũng vậy,
nếu chúng ta đi sâu vào thực tiễn kinh tế, xã hội của đất
nước.

Thú thực, đôi khi tôi thấy kỳ lạ là ngay nhiều người làm
bảo vệ cũng tìm cách thực thi quyền "cho qua cổng" theo
hướng tối đa hóa sức nặng của nó, chưa nói đến cảnh sát
giao thông, nhân viên thuế vụ và trên nữa là nhiều quan chức
cao cấp.

Với xu thế thích làm quan, thích thể hiện quyền lực như vậy
thì lạm dụng, tha hóa quyền lực là đại vấn đề của bộ
máy nhà nước và xã hội ta hiện nay.

Quyền lực muốn được kiểm soát trước hết phải được
phân định rõ ràng, cơ quan nào thực hiện quyền gì và phạm
vi đến đâu, trách nhiệm của các cơ quan quyền lực như thế
nào khi có những vi phạm hay có sự trì trệ, tắc trách. Theo
tôi, Hiến pháp khó có thể qui định đầy đủ và chi tiết
song những điểm sau đây nhất thiết cần phải được hiến
định:

Thứ nhất, phải xác định rõ ràng quyền hạn, trách nhiệm
của các cơ quan hành pháp, lập pháp và tư pháp và tạo ra
được những cơ chế kiểm soát lẫn nhau có hiệu quả giữa
các cơ quan này.

Đây là điều kiện tiên quyết cho việc hạn chế tình trạng
lạm dụng quyền lực. Khi không được phân công rõ, không
phải chịu trách nhiệm thì các cơ quan thực thi quyền lực nhà
nước dễ lạm dụng để rồi "khiên và áo giáp" bảo vệ
các cơ quan này khỏi trách nhiệm pháp lý sẽ là "lỗi hệ
thống", "ý kiến của tập thể".

Có mấy ai phải chịu trách nhiệm về những yếu kém, sai lầm
trong thực thi quyền lực nhà nước nếu như những việc đó
chưa đẩy đến mức trách nhiệm hình sự.

Thứ hai, cần tăng cường sự giám sát thực chất của nhân
dân. Sự giám sát của nhân dân, không chỉ là sự thể hiện
quyền lực tối thượng của nhân dân mà còn là sự đảm bảo
cho quyền lực nhà nước không bị tha hóa.

Hiện tại, việc giám sát của nhân dân được thực hiện qua
các tổ chức chính trị và chính trị xã hội là chủ yếu và
các tổ chức này thì khó có được ý kiến độc lập thực
sự.

Cơ chế giám sát hiện hành còn hình thức và ngay cả việc
nhân dân lựa ai thay mặt mình thực hiện quyền lực nhà nước
cũng như vậy.

Cần có sự giám sát của nhân dân thông qua các tổ chức phi
chính phủ, các tổ chức xã hội với những ý kiến độc
lập, mang tính chất phản biện thực sự. Với việc sửa đổi
Hiến pháp lần này, hãy để cho nhân dân chọn phương thức
giám sát phù hợp với nguyện vọng của mình.

Thứ ba, cần lựa chọn kỹ các thiết chế kiểm soát và cân
bằng quyền lực có khả năng phát huy tốt trong điều kiện
chính trị xã hội của đất nước. Theo tôi Kiểm toán nhà
nước, Ủy ban bầu cử độc lập là những lựa chọn có thể
phù hợp. Dĩ nhiên, những thiết chế khác cũng hoàn toàn có
thể hiến định nếu phần lớn nhân dân yêu cầu phải có
những thiết chế đó.

<em>Cám ơn ông.</em>

<em><strong>Hà Nhân thực hiện</strong></em>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130211/nhan-dan-la-chu-the-toi-cao-cua-quyen-luc),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!