Gọi Phan An là nhà văn cũng được, vì các cuốn sách <em>Quẩn
quanh trong tổ</em> (Thái Hà books & NXB Thời đại, 2011),
<em>Trời hôm ấy không có gì đặc biệt</em> (Sài Gòn Media Book
và NXB Hội Nhà văn, 2013) và các bài viết đây đó có thể minh
chứng cho điều này. Gọi Phan An là người phản biện báo chí
lá cải cũng không sai, vì mấy năm qua, trang lacai.org đã trở
thành địa chỉ thu hút vài chục ngàn người xem mỗi ngày vì
tinh thần "chiến đấu" không mệt mỏi của nó với cách
làm báo thất trách, rẻ tiền. Vào trang phanan.net thì có thể
gọi Phan An là "tay tổng hợp", vì ngoài các trang mạng xã
hội, còn có 5 website liên quan, trong đó có cả thica.net, cũng
rất đông người xem vì cách chọn thơ sâu sắc và gần gũi.
Viết về mình, Phan An chỉ ghi ngắn gọn: "<em>Sinh năm 1984;
tên khác: Cầm Bùi; nghề nghiệp: làm mướn ở Sài Gòn</em>".
Rất ngại nói về mình, nên trong vô số bài viết và phỏng
vấn, thông tin về Phan An cũng chẳng khá hơn. Cuộc trò chuyện
này sẽ xoáy chủ yếu vào lý do vì sao một cá nhân đã tiên
phong trong việc "chống báo lá cải" tại Việt Nam, điều mà
cuộc họp giao ban nào phía quản lý nhà nước cũng thường
đề cập, nhưng chưa thể làm được.
<h2>Lá cải "nuôi" báo chí?</h2>
<em>* Sau mấy năm làm Lacai.org, bạn thấy tình trạng lá cải
này đang suy giảm hay tăng lên trên báo nói chung? Tại sao?</em>
- Tình trạng lá cải của ta, như Nguyễn Trãi từng nói, "tuy
mạnh yếu từng lúc khác nhau, nhưng hào kiệt đời nào cũng
có". Ví dụ ban đầu làm Lacai.org thì về báo tôi chú ý đến
Phụ Nữ Net, Kênh 14, Megafun, 2Sao, về người thì tôi thấy có
mỗi Sầm Hoa của Vietnamnet. Sau đó vài tháng thì Phụ Nữ Today
xuất hiện, như tiếng sét giữa trời quang, phá vỡ mọi chuẩn
mực về sự bỉ ổi, đê tiện và vô giáo dục. Rồi lần
lượt các "tuấn kiệt" xuất hiện: Dân Việt thì có Hàn
Giang, VTC có Đỗ Hường v.v... Tưởng rằng đã yên, nào ngờ
gần đây lại có thêm anh Giáo Dục NCL với đội ngũ chuyên gia
đi rình nhà nghỉ, công viên, mạng xã hội, tổ chức chụp
ảnh gái đẹp, đăng Đôrêmon chế... Chân trời cũng đang ló
dạng một anh là Soha, nhưng tôi chưa có thời gian để ngâm
cứu kĩ càng về anh này.
Có hai đợt báo lá cải chính thức bị ồ ạt tấn công bởi
các báo "chính thống," lần đầu là vào khoảng giữa năm
ngoái, và lần thứ hai là giữa năm nay. Nhưng ở cả hai lần
đó, các báo lá cải đều chỉ tạm lắng đi một thời gian
rất ngắn rồi lại "rũ bùn đứng dậy sáng lòa". Lí do theo
tôi là vì ngay cả cái định nghĩa thế nào là lá cải ta cũng
không có, thành ra muốn phạt cũng không được. Lí do thứ hai,
và là lí do chính, là vì cả xã hội ta đang "lá cải" trên
nhiều phương diện: thể thao, âm nhạc, giáo dục, kinh tế...
nên chẳng có lí nào truyền thông nói chung và báo chí nói
riêng lại phải và có thể giữ mình thanh cao, tao nhã.
<em>* Bạn nói mình lấy cảm hứng từ một người khác khi làm
trang web này, nhưng chẳng liên quan, thế thực tế thì Lacai.org
đến từ những điều gì? Động cơ của nó?</em>
- Lacai.org đến từ những lần phát sặc tiết vì muốn đọc
tin chính thống lại chỉ toàn thấy chuyện hở quần lót, hoặc
lùng sục tư liệu về trực thăng để viết bài về chiến
tranh mà lại tìm ra rặt là: "Trải lòng của máy bay bà già
luôn thèm sex", rồi thì: "Vật vã vì bị máy bay bà già bỏ
rơi...".
Nói Lacai.org chuyên đả phá báo lá cải thì cũng không sai,
nhưng đó là một công việc tuyệt vọng, như Don Quixote uýnh
cối xay gió, hay như châu chấu đòi đá xe hút hầm cầu vậy.
Như có nhắc qua ở trên, tình trạng lá cải là lỗi mang tính
hệ thống, không thể giải quyết từ ngọn được. Nên nói
một cách chính xác hơn thì Lacai.org chỉ đang cố gắng gây
ảnh hưởng nhận thức của người đọc theo chiều hướng
tốt hơn, đại để như đi ngang qua xe hút hầm cầu thì ít
nhất cũng phải thấy hôi mà bịt mũi né cho xa xa. Tất nhiên
đây chỉ là một ví dụ, chúng ta đều biết hút hầm cầu là
một dịch vụ rất có ích và đáng trân trọng gấp triệu lần
báo lá cải.
<em>* Phải chăng lá cải đã thành một thuộc tính hay bản
sắc của nhiều trang báo Việt Nam hiện nay? </em>
- Nói "bản sắc" thì tội cho cái từ ấy quá. Theo chỗ tôi
được biết thì người ta chỉ dùng "bản sắc" cho những
thứ tốt đẹp thôi. Nói là "thuộc tính" thì có lẽ đúng
hơn. Tôi chưa thấy một tờ báo hoặc trang tin nào là không
thuần lá cải hoặc thỉnh thoảng lại len lén chêm vào mấy
bài lá cải, theo kiểu "thêm view nào nhờ view nấy." Tuổi
Trẻ chẳng hạn, tuy vẫn là một trong một số ít tờ báo
đáng đọc hiếm hoi còn sót lại, tháng trước cũng đánh một
quả khá to với bài báo ngắn tủn tiêu đề: "Bị người yêu
cắt đứt dương vật," tháng này thì: "Giải cứu cụ ba ba
hoang dã tại quán nhậu...".
<em>* Bạn cắt nghĩa thế nào về điều này, phải chăng báo
chí đang mất trục chính để quan tâm nên không cướp giết
hiếp thì hở lộ khoe? </em>
- Theo Luật Báo chí Việt Nam, báo chí có nhiệm vụ thông tin
trung thực về mọi mặt của tình hình đất nước và thế
giới. Ở nước ngoài, báo chí còn giữ nhiệm vụ theo dõi và
bảo đảm rằng chính quyền đang hoạt động đúng hướng.
Không cần phải bàn nhiều, ở ta điều số 2 khó có thể thực
hiện được. Điều thứ nhất thì thực hiện được một
nửa, tức là thông tin nào nên thông tin thì thông tin, còn không
nên thông tin thì không thông tin. Thế là báo chí chỉ còn phải
làm một phần rất nhỏ nhiệm vụ của mình thôi. Những phần
còn lại phải xử trí ra sao? Thôi thì cướp giết hiếp hở
lộ khoe để bù vào, như mọi công dân mẫn cán khác. (Đây là
cắt nghĩa của tôi, không thật sự đúng đây. Lí do đúng đã
nói lúc nãy.)
<em>* Không có lá cải, báo mạng có sống nổi và sôi động
như hiện nay không? Xin diễn giải?</em>
- Thật ra thì một bộ phận dân chúng vẫn muốn biết hôm nay
ca sĩ A mặc xịp màu gì, diễn viên B không mặc xịp màu gì,
nên báo lá cải sẽ còn tồn tại một khi nhu cầu ấy còn tồn
tại. Nhưng theo tôi được biết, ở nước ngoài người ta chia
hẳn ra: tôi là lá cải, anh là chính thống, anh với tôi nước
sông không phạm nước giếng. Chỉ có ở ta thì sông giếng
mới hòa nhập hòa tan vào với nhau, chẳng những thế lại còn
tự cho mình mênh mông như biển cả. Thế cho nên mới có
chuyện ông chính khách giới thiệu tàu sân bay bên cạnh chàng
người mẫu giải phẫu thẩm mĩ giống Lý Hùng cho đẹp lòng
bác người yêu tuổi sáu mươi.
Theo lí thuyết mà nói, nếu tách lá cải ra khỏi báo mạng thì
cũng như tách sông ra khỏi giếng, sông không chết, giếng cũng
không chết. Nhưng đó là lí thuyết. Thực tế ở ta khác. Tôi
có nghe một số người bạn làm trong nghề báo kể, có những
ông chủ báo đã cầm cố cả nhà cửa để làm báo. Đối với
họ, báo là nguồn sống theo đúng nghĩa đen. Báo kiếm ra tiền
thì họ chuộc lại được nhà, không kiếm ra tiền thì họ
chết đói, vợ con họ cũng chết đói. Thành ra họ phải bất
chấp luân lí, bất chấp sĩ diện, tung hết những ngón đòn
giật tít, bịa đặt bẩn thỉu nhất có thể nhằm tăng thêm
từng view, kiếm thêm từng cắc tiền quảng cáo.
Nên tôi nghĩ không có lá cải thì báo mạng ta coi như là chết
sạch. Chữ "sạch" này thật ra không hợp, thôi sửa lại là
"chết cả nút."
<h2>Khan hiếm sự phản biện</h2>
<em>* Theo bạn, giữa có và không có Lacai.org, bạn thích tình
trạng nào hơn? </em>
- Không có thì tốt hơn. Về những mặt cao cả quảng đại
như xã hội và quần chúng và dân trí, không cần phải bàn.
Về mặt cá nhân, tôi cũng sẽ không phải cắm đầu vào đọc
những thứ bẩn thỉu hằng ngày nữa. Việc ấy rất chán nản
và tởm lợm, nói thật là vậy. Không vui sướng gì cả.
<em>* Vậy thì từ ngày làm Lacai.org, thái độ và cách đọc
báo của bạn có khác trước không? </em>
- Khác chứ. Trước đây khi chưa làm Lacai.org, tôi chỉ việc
chọn những bài đáng đọc để đọc. Ai cạp đất tôi không
quan tâm, con mụ răng hô nào tuyển chồng tiến sĩ ở bên Tàu
không phải việc của tôi. Từ lúc làm Lacai.org, như vừa nói
ở trên, chẳng những tôi phải đọc kì hết những thứ ấy
mà lại còn phải căng não nghĩ cho ra một câu bình luận khả
dĩ, kẻo không thì độc giả người ta chê, người ta bảo:
"Ôi sao không vui gì cả? Thật đáng thất vọng! Xuống phong
độ rồi! Về quê chăn bò đi!"
<em>* Bạn nghĩ sao khi có ý kiến cho rằng Lacai.org hình thành
từ sự bực mình và sự giễu nhại của một độc giả thích
đọc báo và có trách nhiệm với cộng đồng đọc?</em>
- Tôi không nghĩ gì cả. Ý kiến thì nhiều, ai cũng có ý
kiến, cứ nghĩ về ý kiến của mọi người thì lấy đâu ra
thời gian cho ý kiến của mình. Có người còn ý kiến thế
này: Ê mày rảnh quá hả suốt ngày đi bới móc người khác
mày thì giỏi hơn ai xã hội có những đứa như mày nên mới
bẩn thỉu như thế này đây con chó! Tôi chỉ lịch sự hỏi
lại rằng tại sao kí tên mà lại không xuống dòng, thế thôi.
<em>* Tinh thần phản biện và đả kích, theo bạn, có đang khan
hiếm trên báo hiện nay không? Tại sao?</em>
- Khan hiếm. Rất khan hiếm. Ít ra là so với thời của Phan
Khôi, Ngô Tất Tố... Tôi sinh sau đẻ muộn, không biết thời
ấy thực dân kìm kẹp báo chí thế nào, nhưng qua những tư
liệu để lại thì rõ ràng các cụ nhà ta mạnh mồm mạnh
miệng hơn thời nay nhiều. Đó biết đâu là một điều đáng
mừng chăng? Vì nó chứng tỏ xã hội ta ưu việt hơn thời Pháp
thuộc, và con người chúng ta yêu thương nhau hơn chẳng hạn?
<em>* Theo bạn có mấy loại giựt tít bài làm người đọc té
giếng? </em>
- Ồ vô thiên lủng. Về mặt này thì các nhà báo lá cải của
chúng ta sáng tạo lắm. Ví dụ phỏng vấn một bài dài ngoẵng
về kinh tế và chính trị, xong trích một câu người ta nói vu
vơ để làm tít (Tiến sĩ Alan Phan tự tin mình đẹp trai hơn
Cường đô-la). Hoặc bài nói chuyện phim mà tít lại tỉnh bơ
như chuyện thiệt (Mẫu 14 tuổi Bảo Trân hôn "trai lạ"
thắm thiết). Hoặc giật tít như một câu trong tiểu thuyết
của nhóm Tự Lực Văn Đoàn mặc dù văn chương thì dốt không
biết bao nhiêu mà kể (Nữ cảnh sát xinh đẹp trong nắng mùa
thu). Hoặc chuyện bên Tàu mà lại nói trống không như chuyện
bên ta, ai muốn hiểu thế nào thì hiểu (Bé gái trần truồng
quỳ gối ăn xin giữa phố). Ngoài ra còn bao nhiêu là tít mà
độ ngu xuẩn không cách nào cân đo đong đếm được (Ái
Phương bay bổng trong váy hoa của Vũ Thu Phương; Minh Hằng đã
trao cho bạn nhảy Tây tất cả; Dương Thùy Linh "hẹn hò"
cùng con trai; Nam nữ sinh Malaysia gây chấn động Singapore vì
chụp ảnh khỏa thân...).
<em>* Có những tít bài rất là "vô luân" (ví dụ: "Con gái
Trương Ngọc Ánh lộ quần chíp", dù bé mới gần 4 tuổi
thôi) mà các báo vẫn cứ giựt? Điều này theo bạn có nghĩa
gì?</em>
- Có nghĩa là cái nền báo chí nước ta nó đã băng hoại tới
mức độ không thể cứu vãn nổi, và nhiều kẻ điều hành nó
cũng như những kẻ tham gia đóng góp cho nó đa phần là một lũ
vừa ngu dốt vừa vô liêm sỉ đến cùng cực, trong khi những
người có chút lương tri còn lại thì nhắm mắt ngậm tăm, coi
như không liên quan đến mình. Cũng phải, con họ có lòi xì
đâu, mà cho dù lòi xì thì cũng đâu có lên báo đâu.
<h2>Phan An chẳng là ai cả</h2>
<em>* Vô phanan.net thấy bạn liên quan đến 4-5 trang web và blog
liên quan, thời giờ hàng ngày bạn chia cho mấy cái này thế
nào? </em>
- Không phải trang nào cũng được cập nhật hằng ngày, cho
nên tôi không phải chia thời khóa biểu theo ngày. Ví dụ
Lacai.org và Ngaymoi.in thì hằng ngày, nhưng Thica.net và các trang
cá nhân thì không.
<em>* Cái nào là chính cái nào là phụ? Cái nào làm cho thiên
hạ, cái nào làm cho mình?</em>
- Chính phụ cũng tùy thời điểm, nói như các bác nhà ta là
phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Hiện nay trong các trang này thì
Lacai.org vẫn đang lấy của tôi nhiều thời gian nhất. Lacai.org,
Thica.net và Ngaymoi.in có thể tạm gọi là làm cho thiên hạ,
mặc dù nói cho đến cùng thì vẫn là làm cho mình trước tiên.
<em>* Chia thời giờ cho công việc thật khoa học là điều vốn
khó khăn với nhiều người, bạn có cố gắng để làm được
không? </em>
- Không, tôi không cố gắng lắm, nên cũng chưa bao giờ thành
một người quản lí thời gian xuất chúng.
<em>* Tại sao bạn chọn làm người bận rộn?</em>
- Tôi đâu có bận lắm đâu. Vẫn còn khối thời gian để
ngày ngày uống cà phê. Uống xong thì vẫn còn khối thời gian
để thỉnh thoảng viết một cái gì đó.
<em>* Có phải sự hòa trộn và xé lẻ thời gian như vậy mà
"Quẩn quanh trong tổ" của bạn mới kết hợp nhiều giọng
văn, nhiều bút pháp, chất liệu? Hay do bạn cứ viết bừa mà
không ý thức hay đặt định cụ thể về bút pháp?</em>
- Nhiều giọng văn, nhiều bút pháp à? Tôi không để ý.
<em>* Nếu nhìn vào công việc mà bạn phải trả qua hàng ngày,
bạn chẳng khác gì con chim dồng dộc suốt ngày phải đan cái
tổ xinh xắn của mình. Phải chăng cái tổ cũng là một ẩn
dụ và là cách để bạn mô tả chính mình?</em>
- Đâu có ẩn dụ gì đâu. Quẩn quanh trong tổ viết về chính
tôi mà. 90, nếu không phải 99% cuốn sách là về cuộc sống
của tôi. Nhưng cái tổ của tôi nó không có xinh xắn gì hết.
Chắc là anh lộn tổ rồi.
<em>* Vì sao bạn luôn chọn sự hài hước, châm biếm để làm
mạch chính cho các viết lách của mình?</em>
- Tôi đâu có chọn. Tự nhiên nó thế, từ nhỏ đã vậy. Ai
lại chọn viết lách bao giờ.
<em>* Phan An có cô đơn?</em>
- Thỉnh thoảng cũng có.
<em>* Bắt buộc viết 100 chữ về Phan An là ai? </em>
- Bắt buộc à? Có thật là bắt buộc không? Cái này khó cho
tôi quá, vì tôi không có thói quen mô tả bản thân mình, mà
cũng không đủ can đảm để làm điều đó. Ngày xưa đi học
tiếng Anh, mỗi lần vào lớp mới, giáo viên bảo tự giới
thiệu những thứ như bạn tên gì, bạn bao tuổi, nhà bạn ở
đâu, gia cảnh khốn khó thế nào... thì tôi chỉ biết nói
"Hê-lô, gút gút." Nhưng để tôi cố lần này xem sao. Ờ mà
thôi, đủ 100 chữ rồi, lần sau vậy nhé.
<strong>Lý Đợi (thực hiện)</strong>
<center><img alt=""
src="http://vanchuongviet.org/data/images/201302/hinhanh/02163514_phan an
Lydoi 1.jpg" ></center>
<center>- Phan An</center>
<center><img alt=""
src="http://vanchuongviet.org/data/images/201302/hinhanh/02163527_la cai
lydoi 2.jpg" ></center>
<center>- (La Cai) Giao diện trang web phản biện
lacai.org</center>
<center><img alt=""
src="http://vanchuongviet.org/data/images/201302/hinhanh/02163537_phan an
net.lydoi 3.jpg" ></center>
<center>- (Phan An Net) Giao diện trang web đa diện
phanan.net</center>
<center><img alt=""
src="http://vanchuongviet.org/data/images/201302/hinhanh/02163557_quan quanh
trong to.lydoi 5.jpg" ></center>
<center>- (Quan quanh trong to) Tác phẩm Quẩn quanh trong tổ
</center>
<center><img alt=""
src="http://vanchuongviet.org/data/images/201302/hinhanh/02163545_bautroi
lydoi4.jpg" ></center>
<center>- (Bau troi…) Tác phẩm Trời hôm ấy không có gì
đặc biệt</center>
<center>* * *</center>
<blockquote><strong>TS Nguyễn Thị Hậu (Viện phó, Viện Nghiên
cứu phát triển TP.HCM): </strong>
<center><img alt=""
src="http://vanchuongviet.org/data/images/201302/hinhanh/02163633_Nguyen Thi
Hau (1).jpg" width="300"></center>
"Tôi thích vào trang lacai.org của bạn Phan An vì hầu hết
những gì Phan An "bình" đều làm tôi bật cười thoải
mái… điều mà khó có được trong vòng quay của công việc và
những mối quan hệ xã hội nặng nhọc như hiện nay. Có thể
nói khả năng ngôn ngữ của Phan An vô cùng phong phú và linh
hoạt, thứ ngôn ngữ chính xác lại được đặt trong sự liên
tưởng, liên hệ, quy chiếu… thể hiện sự phê phán của Phan
An đối với tựa đề, nội dung những bài báo in, báo mạng
đầy rẫy những câu từ tối nghĩa, sai chính tả, phô bày,
phóng đại những điều ác, điều xấu đáng ra không nên,
không được phép tràn đầy trên mặt báo, cả trên những tờ
báo có"tôn chỉ" rất tốt đẹp. Những tựa đề, nội dung
như vậy vẽ nên một xã hội toàn những con người có bề
ngoài đẹp đẽ mà nhân cách dị dạng, méo mó. Kiểu "giật
tít" như thế chỉ nhắm câu khách một cách thấp kém.
Chính vì vậy, sau tiếng cười mà Phan An mang lại luôn là cái
lắc đầu đầy ngao ngán…".
<strong>Nhà thơ - Nhà báo Lê Minh Quốc:</strong>
<center><img alt=""
src="http://vanchuongviet.org/data/images/201302/hinhanh/02163607_Le minh
quoc. lydoi 6.jpg" ></center>
"Cá nhân tôi hoan nghênh việc làm của Phan An, vì đây là
điều mà nhà quản lý chưa làm được, dù ở các cuộc họp
hay hội thảo, chúng ta đã nhiều lần đưa ra bàn luận và tìm
phương án giải quyết. Tôi thích nhất là những lời bình, dù
có cái quá đáng, nhưng nhìn chung là sâu sát, bổ ích, nó giúp
thức tỉnh độc giả bằng thái độ hơi tếu táo, thích giễu
và không nghiêm trọng. hơn nữa, với sức lực cá nhân, việc
đóng góp ròng rã trong nhiều năm cũng là điều cho thấy tâm
huyết, trách nhiệm và sự thiện chí".</blockquote>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130205/nha-van-phan-an-la-cai-la-thuoc-tinh-cua-bao-chi-viet-nam),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét